De geschiedenis van houten kinderstoelen en speelgoedwinkels in Nederland is een fascinerend onderwerp dat diep geworteld is in de industriële en culturele ontwikkeling van het land. Dit artikel duikt in de rijke historie van deze objecten, met speciale aandacht voor de vervaardiging van houten speelgoed en de evolutie van winkels die dit en andere waren aanboden.
Lourens en de Erfenis van Speelgoedfabricage
Lourens, die op 2 april jl. is overleden, liet een belangrijke wens na: alle verzamelde informatie over de historie van de fabricage van houten speelgoed in Waddinxveen moest een plek krijgen in de plaats van oorsprong. Aan de publicatie van een boek hierover gingen jaren van hard werken en uitgebreid onderzoek vooraf. Twee vrijwilligers van het Historisch Genootschap Waddinxveen (HGW), Elise de Kock en Kirsten Suijkerbuijk, hebben oude en nieuwe voorwerpen en kunst gecombineerd om deze erfenis te bewaren.
Tentoonstelling "Oud en Nieuw" in Waddinxveen
Vanaf 11 mei is een tentoonstelling ingericht op de Promenade 79 in Waddinxveen met als thema “oud en nieuw”. Het HGW, dat 25 jaar lang de geschiedenis van Waddinxveen heeft verzameld en getoond, presenteert nu een verzameling die de oude industriële geschiedenis combineert met hedendaagse kunstenaars. Dit biedt een unieke inkijk in de evolutie van lokale ambachten en artistieke expressie.
Veiling van Nederlands Houten Speelgoed in Utrecht
In Utrecht vond een veiling plaats van minstens 27 veelal houten speelgoedobjecten, waaronder paardentrams, koetsjes, pakhuisjes, omnibus-diensten, melkwagens, badkoetsjes en een Van Gend & Loos-wagen. Deze fraaie houten voertuigen, veelal gemaakt in de 19e eeuw, werden geruisloos tegen lage prijzen verkocht in een 'silent auction' van Peerdeman Veilingen. Samen met technisch speelgoed werd ook dit aangeboden. De lage opbrengst wordt niet toegeschreven aan het veilinghuis, maar aan het ontbreken van juiste beschrijvingen bij de voorwerpen.
Voorbeelden van Geveilde Objecten:
- Charmant paardentrammetje, 2e helft 19e eeuw.
- Paardentram uit eind 19e eeuw, met glazen ruitjes.
- Pakhuisjes (5) uit 19e en 20ste eeuw, waarbij het achterste pakhuisje minder gebruikelijk is.
- Badkoetsje, 2e helft 19e eeuw, met een trapje om in het water te komen.
- Transportwagen met prachtig opschrift, hoewel de wielen niet origineel zijn en spaakwielen zouden moeten zijn.
- Varia met een Van Gend & Loos-wagen en een mooi blauw koetsje.
De Slagerij als Speelgoed: Een Zeldzaam Thema
De slagerij als winkeltje is geen veelvoorkomend onderwerp in museum- of privécollecties. Dit komt deels door de vraag: er is meer vraag naar kruidenierswinkeltjes, stoffen- en modewinkeltjes, bakkerijen, specerijenwinkels, glas-, bloemen- en plantenwinkels, speelgoedwinkels en antiekwinkels, dan naar tabaks- en slagerijwinkeltjes.
Historische Context van de Slagerij
Op het platteland werd het vlees vaak aan huis geslacht door een reizende huisslager. De verwerking tot houdbare producten vond plaats door roken, koken, zouten en drogen. Varkensblazen werden niet alleen voor voedsel gebruikt, maar ook als bal of voor het maken van een 'rommelpot' (muziekinstrument).
De eerste primitieve vorm van een slagerij in het straatbeeld verscheen pas in de 19e eeuw. Deze bestond uit een winkelruimte met een hakblok, een waag en haken voor vlees. Koeling was afwezig; pekelvaten en grote Keulse potten werden gebruikt voor conservering. Later werden ijsstaven gebruikt voor koeling. Het slachten gebeurde meestal achter het huis, met zaagsel op de vloer. De naam 'Spekslager' in een raam en de wetstaal (messenslijper) aan de riem van de slager zijn kenmerkende details.
Speelgoedslagerij door Christian Hacker
Christian Hacker (1835-1927), een speelgoedfabrikant uit Neurenberg, maakte een indrukwekkende speelgoedslagerij (Cat. no. 2676 /5) in 1897. Deze luxe slagerij, met een frontbreedte van 69 cm, toonde een grote wereld in het klein, compleet met dubbele toonbanken en prachtig vervaardigde hammen en vleeswaren. Firma Moritz Gottschalk vervaardigde het winkelpersoneel.
Evolutie van Slagerijen in Nederland
In de 20e eeuw ondergingen Nederlandse slagerijen een transformatie. Betegelde winkelruimtes kregen afbeeldingen in de achterwand en plaats voor koelkasten. Etalages werden vaak voorzien van marmeren platen met afbeeldingen van vee en vleeswaren op een bedje van sla. Toonbanken werden glazen vitrines en de houten hakblokken maakten plaats voor houten werkbanken.
Speelgoedwinkels: Van Tabak tot Koloniale Waren
Er zijn veel boeken geschreven over poppenhuizen en hun historie. Ontelbare kruidenierswinkeltjes zijn afgebeeld in literatuur over antiek speelgoed. Een veilinghuis uit Leiden bood destijds een vroeg 19e-eeuws speelgoed tabakswinkeltje aan met op de eerste etage een gemeubileerde woonkamer en daarboven een zolder met opslagmateriaal.
De Geschiedenis van Tabak
De plant Nicotiana tabacum werd in Nederland geïntroduceerd door zeelieden. Aanvankelijk werd het blad als medicijn gebruikt in adellijke kringen en verkocht door apothekers, die ook wel 'kruideniers in koloniale waren' werden genoemd. Tot de 16e eeuw hadden apothekers het alleenrecht op de verkoop van tabak, cacao en suiker, waaruit zij ook confituren, suikerwaren en koeken bereidden. Marsepein had in de middeleeuwen een geneeskrachtig imago door het suikergehalte en mocht alleen door apothekers worden gemaakt.
De popularisering van tabak als genotsmiddel kwam in de 17e eeuw op gang. Tabak werd beschouwd als een middel dat de geest fris hield en kon helpen bij kwalen. Niet alleen heren, maar ook anderen rookten. Aan het eind van de 17e en in de 18e eeuw werd tabak betaalbaarder door de opkomst van binnenlands geteelde tabakssoorten, waardoor het ook voor het gewone publiek toegankelijk werd.
Tabakswinkels en Gevelstenen
Begin 1700 verschenen steeds meer gevelstenen met namen van bedrijven die zich bezighielden met de handel in pijp- en rooktabak, snuif en sigaren. Omdat huisnummers nog niet bestonden, dienden deze gevelstenen als identificatie. Een gevelsteen van de 'Goyse Boer' toont, naast pijpen, ook gestapelde, verzegelde voorwerpjes die mogelijk vulblokjes waren voor het vullen van papieren snuifzakjes.
Speelgoedtabakswinkels en Hun Kenmerken
Een mogelijke oplossing voor de functie van deze voorwerpjes wordt gevonden in het boek 'Nicotiana Tabacum' van dhr. Bongers: een vulmachine uit de 18e eeuw met vulblokjes. Het straatbeeld in de 18e eeuw werd levendiger door de toename van tabakswinkels, pakhuisjes met teksten als 'Java' of 'Westindischen Compagnie'.
De tabaks- en kruidenierswinkel van Museum Mr. S van Gijn in Dordrecht (1e helft 19e eeuw) toont een bord met een Moriaan, houten rollen tabak bij de deur en ramen, en op de bovenste plank 'snuyf potten' (imitatie porselein). Dit type winkeltje werd in twee maten geleverd en speciaal voor de Hollandse markt gemaakt, wat blijkt uit de Nederlandse invloeden in het interieur en de aanwezigheid van tabak van Nederlandse herkomst.
Koloniale Waren en Drogisterijen
Een van de laatste echte winkels die naast tabak ook koloniale waren, drogerijen en verfwaren verkocht, was een winkel met koloniale waren in het buurtschap Geyt (gemeente Heerlen). De voorraad van de winkel omvatte koffie, suiker, specerijen, een winkelbank, kasten, tonnen en weegschalen.
Een uniek model van een tabakshuis in neoclassicistische stijl, met de tekst 'varinas' op de deur, bestaat uit drie etages: winkel, woonhuis en zolder. Het interieur van de winkel is eenvoudig, met een houten toonbank, een weegschaal en planken. Op de bovenste plank bevinden zich piramidevormige stapeltjes verzegelde pakketjes snuif.
De Kruidenwinkel "Jacob Hooy & Co"
De aanleiding voor het weblog is de handtekeningenactie voor het behoud van de kruidenwinkel annex drogisterij van "Jacob Hooy & Co", gevestigd sinds 1778 op de Kloveniersburgwal in Amsterdam. Deze winkel heeft een bijna origineel 18e-eeuws winkelinterieur. De eigenaar van het pand probeert de winkel uit te zetten, ondanks de historische waarde.
Speelgoedwinkeltjes als Spiegel van de Tijd
Speelgoedwinkeltjes uit de 18e en 19e eeuw, met teksten als 'Koffij en thee, Kruideniers en Grutterswaren, Comestibles en Tabak, Snuif & Sigaren', schetsen een beeld van het leven en de cultuur van die tijd. Een voorbeeld uit de collectie is een kruideniers- en grutterswarenwinkeltje uit 1872, met een anagram op de toonbank dat verwijst naar de familienaam 'Lampe'.
Een tweede winkeltje, afkomstig uit dezelfde familie, heeft andere initialen en een ander jaartal (1869). Beide winkeltjes werden begin 1990 aangekocht bij 'Veilinghuis van Ba...'.
Antieke Kinderstoelen: Van Kibofa tot Retro Stijl
Oude houten kinderstoelen en peuterstoeltjes zijn gewild bij verzamelaars. Een advertentie vermeldt twee stoeltjes samen, in goede staat en stevige uitvoering, met een mooie patina op het hout die een retro, zelfs industriële uitstraling geeft.
Kibofa Kinderstoel: Vintage en Decoratief
Een vintage Kibofa kinderstoel uit de jaren 1950, gemaakt van hout en kunststof, is een unieke toevoeging aan de kinderkamer of kan dienen als decoratief item in een winkel, woonhuis, op een beurs of evenement. Deze charmante, hoge houten kinderstoel met een uniek design is ook voorzien van een speelgoedstang met houten kralen.
Gerestaureerde Vintage Kinderstoelen
Er zijn ook volledig gerestaureerde vintage kinderstoelen beschikbaar, met afwasbare bekleding. De klep kan omhoog geklapt worden en de stoel kan tevens als schommelstoel fungeren. Sommige modellen hebben een afneembaar eetblad.
De Evolutie van de Kinderstoel
De kinderstoel heeft door de eeuwen heen verschillende vormen gekend, aangepast aan de behoeften en de esthetiek van de tijd. Van eenvoudige, robuuste houten constructies tot meer verfijnde ontwerpen met toegevoegde materialen zoals kunststof. De focus ligt steeds op functionaliteit, veiligheid en comfort voor het kind, terwijl ook het esthetische aspect een rol speelt, vooral bij vintage en retro modellen.
tags: #antieke #kinderstoel #kibofa