Roken tijdens de zwangerschap is een combinatie die ernstige negatieve gevolgen heeft voor zowel de moeder als de baby. De schadelijke effecten van sigaretten op de gezondheid van de moeder worden versterkt bij de baby, die kleiner en kwetsbaarder is. Deze gevolgen kunnen zelfs na de blootstelling aan rook blijven doorwerken.
Verhoogde risico's tijdens de zwangerschap
Roken brengt aanzienlijke risico's met zich mee, reeds vanaf de vroege stadia van de zwangerschap:
Miskraam en vroeggeboorte
Vrouwen die roken hebben een grotere kans op een miskraam. Van elke tien zwangerschappen eindigt er één in een miskraam. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 20.000 vrouwen hiermee te maken. Roken verdubbelt de kans op een vroeggeboorte, wat betekent dat de baby vóór de 37e week van de zwangerschap wordt geboren. Kinderen die te vroeg worden geboren, hebben vaak een moeilijke start doordat hun organen nog niet volledig ontwikkeld zijn. Dit kan leiden tot problemen met de ademhaling, de bloedsomloop en de zuurstofvoorziening in de hersenen.
Wetenschappelijk onderzoek suggereert dat kinderen van moeders die meer dan 10 sigaretten per dag roken, gemiddeld 200 gram lichter en 1 cm kleiner zijn bij de geboorte. Nicotine vernauwt de bloedvaten, waaronder die naar de placenta en navelstreng, wat resulteert in een verminderde toevoer van voedingsstoffen en een tragere groei van de baby. Hart en nieren kunnen ook kleiner zijn dan bij kinderen van niet-rokende moeders.
In de eerste weken van de zwangerschap verhoogt roken het risico op een spontane miskraam (voor de 22e week van amenorroe). Voor rokers wordt dit risico vermenigvuldigd met 3. Ook het risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, waarbij de zwangerschap zich buiten de baarmoederholte ontwikkelt, is verhoogd. Bij vrouwen die meer dan 20 sigaretten per dag roken, kan dit risico oplopen tot 3 keer zo hoog.
Een andere ernstige complicatie is placentaloslating, waarbij de moederkoek loskomt van de baarmoederwand vóór de geboorte. Dit kan leiden tot een ernstige vaginale bloeding en zuurstoftekort bij de baby.
Wiegendood
Baby's die zijn blootgesteld aan sigarettenrook tijdens de zwangerschap hebben bijna zes keer meer kans om te overlijden aan wiegendood. Het risico stijgt verder als de ouders in dezelfde kamer roken waar de baby slaapt. Wiegendood is een algemene term voor het plotseling en onvoorzien overlijden van een ogenschijnlijk gezonde baby tijdens het slapen.
Baby's en jonge kinderen zijn extra kwetsbaar voor tabaksrook omdat hun longen en afweersysteem nog niet volledig ontwikkeld zijn. Ze ademen sneller dan volwassenen, waardoor er meer schadelijke stoffen in hun lichaam terechtkomen. Tabaksrook heeft een negatieve invloed op de groei en werking van de longen, vermindert de zuurstofopname en maakt kinderen vatbaarder voor luchtweginfecties, wat zich kan uiten in hoesten en een verhoogd risico op bronchitis.
Gevolgen voor de ontwikkeling van het kind
De schadelijke effecten van roken tijdens de zwangerschap reiken verder dan de geboorte:
Ontwikkelingsachterstand
Kinderen van moeders die roken, kunnen een verhoogd risico lopen op problemen bij de ontwikkeling van de hersenen. Dit kan later leiden tot hyperactiviteit en leerproblemen. Wetenschappelijk onderzoek laat vermoeden dat kinderen van rokende moeders een verhoogd risico lopen om op volwassen leeftijd kanker te ontwikkelen.
Lager gewicht en groeiachterstand
Roken door de moeder geeft een grotere kans op een lager geboortegewicht van het kind. Direct na de bevalling hebben baby's met een lager geboortegewicht meer moeite om zichzelf warm te houden en is er een grotere kans op een laag bloedsuikergehalte.
Roken en vruchtbaarheid
Roken kan bij zowel vrouwen als mannen de vruchtbaarheid verminderen. Van de vrouwen die zwanger willen worden, slaagt ongeveer 80 procent hierin binnen een jaar. Bij vrouwen die roken duurt het vaak langer om zwanger te raken.
Passief roken tijdens de zwangerschap
Passief roken, het inademen van tabaksrook van anderen, brengt ook aanzienlijke risico's met zich mee. Als een moeder tijdens de zwangerschap rookt of vaak in een rokerige omgeving verblijft, rookt de foetus mee. Volgens recente schattingen blijft ongeveer 10 tot 15 procent van de zwangere vrouwen roken. De ongeboren baby krijgt meer koolmonoxide binnen en minder zuurstof. Het meeroken van de moeder tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op complicaties, waaronder een verhoogd risico op foetale sterfte in de baarmoeder.
De giftige stoffen uit sigaretten blijven lang in een ruimte hangen. Kinderen die veel in rokerige ruimtes verblijven, hebben een grotere kans op astma, wat een chronische ontsteking van de longen is. Bij kinderen met astma kan tabaksrook een aanval van benauwdheid veroorzaken.
Roken en borstvoeding
Roken kan de hoeveelheid en de smaak van moedermelk negatief beïnvloeden. Ook kan de zogenaamde toeschietreflex (het naar buiten laten spuiten van de moedermelk) door het roken verminderen. Baby's van rokende moeders huilen vaker langdurig, mogelijk als gevolg van darmkrampjes, misselijkheid, overgeven en diarree.
Toch heeft borstvoeding, ook als de moeder rookt, veel voordelen. Moedermelk bevat stoffen die de baby beschermen tegen infecties en het immuunsysteem versterken. Als stoppen met roken niet lukt, is het advies om minimaal twee uur voor de voeding niet te roken. Het nicotinegehalte is dan op het laagste niveau en de toeschietreflex lijkt beter te functioneren.
Stoppen met roken: hulp en ondersteuning
Stoppen met roken is cruciaal voor een gezonde zwangerschap. Hoewel het gemakkelijker gezegd dan gedaan is, kan professionele begeleiding het proces aanzienlijk vergemakkelijken. Wie wil stoppen met roken, kan terecht bij een arts of vroedvrouw. Zij kunnen doorverwijzen naar een hulpverlener voor rookstopondersteuning (individueel of in groep) of naar tabakologen. De begeleiding wordt (deels) terugbetaald door de ziekteverzekering indien deze gebeurt door een arts of erkend tabakoloog.
Als je probeert zwanger te worden, is de veiligste keuze om te stoppen met roken vanaf dat moment. Aangezien je pas na enige weken weet dat je zwanger bent, kan doorgaan met roken het ongeboren kind in een vroeg stadium schaden.
Om te stoppen met roken tijdens de zwangerschap, is het belangrijk om hierover te praten met je zorgverlener. Een diagnostische beoordeling kan helpen bij het meten van uitgeademde CO (koolmonoxide), het vaststellen van het aantal gerookte sigaretten, het niveau van nicotineafhankelijkheid en de mate van CO-vergiftiging. Ook het evalueren van zelfrespect en motivatie om te stoppen is essentieel.
De meting van uitgeademde CO gebeurt door de patiënt te vragen in een analysator te blazen na een inademing en een ademstop van 10 seconden. Dit geeft het aantal CO-deeltjes per miljoen (ppm) weer en weerspiegelt de mate van intoxicatie.
Behandeling en nicotinevervangers
Voor vrouwen die moeite hebben hun rookdrang te beheersen, zijn er verschillende behandelingsopties. Het doel is om fysieke afhankelijkheid te elimineren en de oxygenatie van de foetus te normaliseren. Behandelingen omvatten psychologische ondersteuning, zoals motiverende gespreksvoering en cognitieve gedragstherapieën.
Er bestaan diverse nicotinevervangers, die onder bepaalde voorwaarden gedeeltelijk door de mutualiteit kunnen worden vergoed. Deze zijn vrij verkrijgbaar in de apotheek, maar voor terugbetaling is soms een doktersrecept nodig. Hoewel elektronisch roken als minder schadelijk wordt beschouwd, wordt nicotineconsumptie tijdens de zwangerschap nog steeds afgeraden vanwege mogelijke complicaties en misvormingen bij de foetus.
Conclusie
Roken en meeroken brengen verschillende risico's met zich mee voor zwangere vrouwen en hun kinderen, zowel voor als tijdens de zwangerschap. Stoppen met roken is de beste manier om de gezondheid van de baby te beschermen en een gezonde start te garanderen. Het is raadzaam om te stoppen zodra er een kinderwens is, of zo vroeg mogelijk in de zwangerschap. Samen stoppen, met steun van de partner en professionele hulp, vergroot de kans op succes en draagt bij aan een gezondere toekomst voor het kind.