Buitenspelen is essentieel voor de ontwikkeling en gezondheid van kinderen. Het biedt hen de kans om vrij te bewegen, de natuur te ontdekken en hun fantasie te gebruiken. Zelfs bij minder goed weer trekken kinderen er graag op uit. Een goede voorbereiding, met geschikte kledij en een stimulerende buitenruimte, draagt bij aan een positieve buitenervaring.
Het belang van buitenspelen
Kinderen spelen graag buiten, en dat is niet zonder reden. Buitenspelen is niet alleen goed voor de frisse lucht, maar stimuleert ook beweging en vrijheid. Elke gelegenheid is een reden voor kinderen om naar buiten te gaan, ongeacht het weer. Voor kinderen bestaat er geen slecht weer, zeker niet wanneer ze beschikken over de juiste uitrusting zoals laarsjes en regenjassen.
Het speelterrein van kinderen verandert voortdurend door het wisselende weer en de seizoenen. Dit biedt kinderen de mogelijkheid om constant nieuwe dingen te ontdekken, te ruiken en te voelen. Een andere omgeving nodigt uit tot ander speelgedrag, waarbij kinderen op ontdekking gaan, creatief zijn en hun fantasie gebruiken.
Naast spelen in de directe omgeving van de opvang, zijn er tal van activiteiten waarbij kinderen bewegen en een frisse neus halen. Denk hierbij aan wandelingen naar het park, de speeltuin, een boerderij, de winkel of de markt om fruit te kopen. Zelfs de weg naar de markt kan voor kinderen al spannend en leerzaam zijn, met alle indrukken die daar te beleven vallen.
Een uitnodigende en veilige buitenspeelruimte
Een ruime buitenspeelruimte is een grote troef voor elke opvang. Kinderen zullen er dolblij mee zijn. Mocht de opvang niet over een dergelijke ruimte beschikken, dan is het belangrijk om ouders te informeren over de aandacht die aan buitenspelen wordt besteed. Dit kan bijvoorbeeld door middel van post-its in het heen-en-weerboekje, om te laten zien dat de opvang inzet op gezonde voeding, beweging en minder stilzitten.
Buiten kan er net als binnen gewerkt worden met speelzones. Een overzichtelijke, duidelijk opgedeelde ruimte helpt kinderen om te begrijpen wat waar gebeurt. Verschillende speelzones met diverse ondergronden zoals beton, gras, zand en hellingen nodigen uit tot uiteenlopende spelervaringen.
Speelzones en ondergronden
- Zachte ondergrond: Een zone met een zachte ondergrond is ideaal voor veilig spel.
- Beton, gras, zand, hellingen: Deze variatie in ondergronden biedt verschillende speelmogelijkheden.
Specifieke aandachtspunten voor baby's
Ook voor de allerkleinsten is frisse lucht belangrijk. Met een eenvoudige afscherming kan buiten een veilig stukje gecreëerd worden voor baby's. Voorzie buiten een rustig, schaduwrijk plekje waar baby's op hun eigen tempo kunnen ontdekken en beleven. Dit is zeker belangrijk wanneer zij buiten zijn op hetzelfde moment als kinderen van andere leeftijden.
De kracht van groen en natuurlijke elementen
De inrichting van de buitenruimte bepaalt mede hoe kinderen er zullen spelen. Een groenere ruimte stimuleert meer beweging. Kies daarom voor een 'groene' aanpak met echte natuurelementen zoals aardewater, struiken, bomen, stronken en zandheuveltjes.
Een goede speelruimte is meer dan alleen geïnstalleerde speeltoestellen. Helaas zijn er nog steeds saaie, verharde speelruimten te vinden. Zelfs op een kleine buitenruimte kan een groene en natuurrijke inrichting gerealiseerd worden. Zelfs een klein struikje of een minizandbak kan een harde, grijze tegelruimte al aantrekkelijker maken.
Natuurlijke spelelementen
- Blotevoetenpad: Een pad met verschillende ondergronden (bladeren, schors, modder, zand, water, gras, stenen) waarop kinderen blootvoets kunnen wandelen of kruipen. Dit is leuk, leerrijk en stimuleert beweging.
- Boomstammen en scheve of omgevallen bomen: Een boom kan al een halve speeltuin zijn.
Het is niet nodig om alle natuurlijke spelelementen in de opvang te realiseren. Het belangrijkste is om aan ouders te laten zien dat de opvang aandacht heeft voor buitenspelen en avontuurlijk spelen. Dit kan wederom via het heen-en-weerboekje, om te benadrukken dat de opvang inzet op gezonde voeding, beweging en minder stilzitten.
Tip: Laat kinderen zelf meehelpen met het onderhouden van de buitenruimte. Informatie en tips voor het vergroenen van de buitenruimte van de opvang zijn te vinden onder 'Vitamine G(roen)'.
Veiligheid en aanvaardbare risico's
Spelende kinderen lopen snel een blauwe plek of schrammetje op, zelfs in een veilige omgeving. Extreem werken rond veiligheid is niet zinvol en leidt tot een kunstmatige, onrealistische speelruimte. Het is onmogelijk om elk gevaar uit te sluiten. Het streven moet gericht zijn op 'aanvaardbare risico's', waarbij de ruimte is ingericht in een afgelijnde, gecontroleerde vorm. Hierbij wordt gekeken naar de kans op blijvende letsels en de gevaren zonder speelwaarde.
Wettelijke bepalingen en richtlijnen
Sinds het voorjaar van 2001 is er een koninklijk besluit voor iedereen die een speelterrein uitbaat. Opvangcentra vallen onder dit toepassingsgebied, wat gevolgen heeft voor hun speelterrein. Kind en Gezin heeft een brochure ontwikkeld, 'Speel op zeker: handleiding voor een veilig speelterrein in de kinderopvang', om deze gevolgen duidelijk uit te leggen. Deze brochure verduidelijkt de inhoud van het KB en legt uit hoe de opvang eraan kan voldoen.
Giftige planten op speelterreinen
Het is belangrijk om alert te zijn op giftige planten. Veel voorkomende planten op speelterreinen, zoals bolgewassen (tulp, narcis, sneeuwklokje) en buxus, klimop en maagdenpalm, zijn giftig.
Onderhoud en inspectie van de speelomgeving
Een speelterrein vereist regelmatig nazicht en onderhoud. Het is daarom noodzakelijk om een inspectie- en onderhoudsschema bij te houden.
- Wekelijkse inspectie: Controleer de buitenruimte en toestellen op losse of stroeve onderdelen, putten onder toestellen, oneffenheden in de ondergrond, slijtage en ontbrekende onderdelen.
- Maandelijkse of driemaandelijkse inspectie: Voer een meer gedetailleerde inspectie uit naar de stabiliteit van speeltoestellen, de werking en de verbindingen.
- Jaarlijkse inspectie: Een grondige, volledige controle van het speelterrein.
Animatie: Psychologische Veiligheid
Meer tips over hoe kinderen maximaal kunnen bewegen binnen de opvang zijn te vinden in gerelateerde artikelen.
Week van de Opvoeding en ouderschap
Van 16 tot 23 mei 2026 wordt de Week van de Opvoeding georganiseerd. Lokale besturen besteden aandacht aan opvoeding via laagdrempelige activiteiten voor ouders. In 2026 ligt de focus op 'plezier in opvoeden', als basis voor een warme en sterke band tussen ouders en kinderen.
Kinderopvang: Een belangrijke schakel
Kinderopvang is een van de eerste zaken die aanstaande ouders regelen om een evenwichtige balans te vinden tussen werk en gezin. Huishoudhulp speelt hierbij ook een rol.
Onbetaalde hulp bij zorg en opvang
In 2021 gaf bijna 30% van de gezinnen aan onbetaalde hulp te ontvangen bij de zorg en opvang van kinderen, een daling ten opzichte van 42,5% in 2016. Voor gezinnen met minstens één kind jonger dan 12 jaar ging het om 42,4% in 2021 tegenover 58,6% in 2016. De coronapandemie, met meer thuiswerken en het afraden van opvang bij grootouders, is een mogelijke verklaring voor deze daling. De hulp die geboden wordt, bedraagt gemiddeld zo'n 8 uur per week en is dus substantieel. Gezinnen die minder hulp ontvangen, zijn onder andere ouders met een herkomst buiten België, gezinnen waar vrouwen minder dan halftijds werken, en gezinnen met grote gezinnen of oudere kinderen.
Betaalde opvang voor kinderen
23% van alle gezinnen maakt gebruik van betaalde opvang (exclusief eenmalig een babysit). Dit is iets minder dan in 2016 (28,6%). Voor gezinnen met minstens één kind jonger dan 12 jaar was dit 37,6% in 2021 tegenover 46,1% in 2016. Het aantal uren dat gebruik wordt gemaakt van betaalde kinderopvang per week is vergelijkbaar met 2016.
De daling in het gebruik van betaalde kinderopvang is zichtbaar bij onthaalouders (gezinnen met jongste kind 0-3 jaar), buitenschoolse kinderopvang (gezinnen met jongste kind 6-12 jaar) en betaalde oppas thuis (alle leeftijdscategorieën). Het gebruik van kinderdagverblijven/crèches nam daarentegen toe voor gezinnen met een jongste kind van 0 tot 3 jaar.
Gezinnen die minder gebruik maken van betaalde kinderopvang zijn lager opgeleide ouders, gezinnen waar de moeder niet of minder dan halftijds werkt, en gezinnen met oudere kinderen. Ook gezinnen met een herkomst elders maken in mindere mate gebruik van betaalde opvang.
Opvang tijdens schoolvakanties
Eén op de vier ouders maakt tijdens schoolvakanties gebruik van speelpleinwerking, taal-, thema- en andere vakantiekampen vanwege werk of onvoldoende verlof. Dit komt neer op gemiddeld 20 dagen per jaar. Gezinnen waar beide ouders voltijds werken, doen het vaakst beroep op vakantieopvang. Oudere ouders, ouders met een herkomst buiten de EU+ en lager opgeleiden doen dit minder.
Wensen van ouders voor kinderopvang
Ouders geven aan zelf de voorkeur te geven aan de opvang van hun kinderen en wensen hier meer verlof voor. Thuiswerken, ook na de pandemie, wordt gezien als een deel van de oplossing, net als betere afstemming van school- en werkuren. Het 'brede school' concept, waarbij hobby's geïntegreerd worden in het schoolcurriculum of na schooltijd op het schooldomein, spreekt veel ouders aan.
Ouders wensen meer (betaalbare) opvangmogelijkheden, ook voor kleuters, tieners en kinderen met een beperking. Voor initiatieven zoals vakantieopvang zijn 'ruimere openingsuren' (vroeger 's ochtends en later 's avonds) gewenst om beter aan te sluiten op werkuren.
Ondersteuning in het huishouden
Een derde (33,4%) van de ouders maakt gebruik van poetshulp of een strijkatelier, wat vergelijkbaar is met 2016. Gemiddeld gaat het om zo'n 4,25 uur per week.
tags: #met #kinderen #schuiven #op #kinderdagverblijf