Het concept van een geboorteplan kan op het eerste gezicht misleidend klinken. De vraag rijst: is het werkelijk mogelijk om een bevalling volledig te plannen? Echter, een geboorteplan is een waardevol instrument om voorafgaand aan de bevalling wensen te bespreken met je partner en zorgverleners. Dit is met name relevant wanneer je in het ziekenhuis bevalt, waar de dienstdoende vroedvrouw en/of gynaecoloog je mogelijk niet persoonlijk kennen. Het geven van een 'heads-up' over jouw wensen als moeder kan het verschil maken.
Ook voor je partner is het nuttig om bepaalde zaken op voorhand door te nemen. Hij of zij is mogelijk niet volledig op de hoogte van jouw verwachtingen of heeft een andere kijk op de zaak. Tegelijkertijd biedt het de partner de ruimte om stil te staan bij zijn of haar eigen gevoelens en deze bespreekbaar te maken. Vaak treedt de partner op als jouw spreekbuis tijdens de arbeid, waardoor het essentieel is dat jullie op dezelfde golflengte zitten.
Het opstellen van een geboorteplan gebeurt in verschillende stappen. Dit proces dwingt je om stil te staan bij wie je bent en wat je verlangt. Het is een oefening in zelfliefde en zelfbewustzijn, die niet altijd gemakkelijk is, maar wel de moeite waard om er tijd voor vrij te maken.
Het Proces van een Geboorteplan Opstellen
“Bevallen doe je slechts enkele keren in dit leven en je neemt deze ervaring levenslang mee in je hart,” luidt een treffende uitspraak. Laat de ideeën en gedachten die de komende weken opkomen gewoon komen. Maak een korte notitie van alles wat je belangrijk vindt. Na verloop van tijd heb je een lijst met bedenkingen. Deze kun je vervolgens vormgeven op een manier die voor jou het meest prettig is: in doorlopende tekst, als bullet points, met pictogrammen of zelfs als een creatieve tekening.
Het is cruciaal dat het plan overzichtelijk en vlot leesbaar is. Dit voorkomt dat een gehaaste zorgverlener het terzijde legt. Daarnaast helpt het je om te inventariseren wat je graag wilt meenemen naar het ziekenhuis. Denk hierbij aan zaken waar je misschien niet direct aan denkt, zoals elektrische kaarsjes, aromatherapie, of je eigen hoofdkussen.
Eenmaal alles op een rijtje staat, kun je je geboorteplan bespreken met je vroedvrouw en/of gynaecoloog. Zo worden je verwachtingen gehoord, opgenomen in je dossier en getoetst aan de realiteit. Een handige tip: print je afgewerkte geboorteplan af en steek het tussen je zwangerschapsboekje.
Waarom een Geboorteplan Belangrijk is
Een geboorteplan opstellen is om meerdere redenen een goed idee. Ten eerste helpt het je om je eigen wensen helder te krijgen. Door het schrijven van een geboorteplan ga je zelf nadenken over de bevalling. Het is prettig om goed geïnformeerd en met een duidelijk doel de bevalling in te gaan, wat je het gevoel van controle geeft. Het is fijn om te weten wat je te wachten staat en hoe je je daarbij voelt.
Vooral wanneer pijnstilling je minder in staat stelt om zelf keuzes te maken, kan het geboorteplan een belangrijk houvast bieden. Het opstellen van een geboorteplan helpt je ook om eigen angsten te formuleren, zodat je deze kunt bespreken met de verloskundige. Je informeert jezelf over mogelijke gevaren en de waarschijnlijkheid daarvan. Je verloskundige kan je geruststellen en helpen om de voor jou meest prettige bevalling te ontwerpen.
Daarnaast is een geboorteplan de houvast voor zorgverleners bij onvoorziene omstandigheden. Mocht je vaste zorgverlener niet aanwezig kunnen zijn bij de bevalling, dan geeft het geboorteplan duidelijkheid aan vervangende zorgverleners. Ook bij onverwachte problemen tijdens de bevalling kun je aangeven altijd betrokken te willen zijn bij beslissingen, of juist de haastige beslissingen aan het medisch personeel over te laten, omdat je vertrouwt op hun deskundigheid.
Tot slot schept het geboorteplan helderheid tussen jou en andere betrokkenen. Allereerst natuurlijk tussen jou en je partner. Jullie kunnen samen bespreken wat jullie verwachtingen zijn van de bevalling en van elkaar. Het is prettig als je partner meewerkt tijdens de bevalling! Daarnaast kun je ook je wensen en verwachtingen duidelijk maken aan andere personen die je eventueel bij de bevalling wilt hebben.
Fasen van het Geboorteplan Schrijven
Het schrijven van een geboorteplan kan worden onderverdeeld in drie fasen:
Fase 1: Voorbereiding en Brainstormen
Zet vooraf alle wensen en angsten op papier. Neem de tijd om rustig te gaan zitten en te brainstormen over alles wat je tijdens de bevalling kunt tegenkomen. Het is handig om je vooraf goed te informeren over de haalbaarheid van je wensen en hoe je bevalling het beste kan worden ingericht om hier zo veel mogelijk aan te voldoen.
Fase 2: Het Uitschrijven van het Geboorteplan
Nu je hebt bepaald wat haalbaar is en wat voor jou de belangrijkste punten zijn, kun je je geboorteplan netjes opstellen. Het is aan te raden om je te beperken tot een enkele A4: zorgverleners kunnen dan in één oogopslag zien wat de bedoeling is. Mocht je meer kwijt willen, beperk je dan tot twee A4’tjes en zet het belangrijkste bovenaan. Besef je wel dat niets in het geboorteplan 100% vaststaat; je kunt altijd van gedachten veranderen.
Tip: schrijf je uiteindelijke geboorteplan tijdens week 32 van je zwangerschap.
Fase 3: Bespreking met Zorgverleners
Eenmaal je alles op een rijtje hebt, kan je je geboorteplan bespreken met je vroedvrouw en/of gynaecoloog. Zo worden je verwachtingen gehoord, opgenomen in je dossier en getoetst aan de realiteit.
Inhoud van een Geboorteplan: Voorbeelden
De volgende punten kunnen in een geboorteplan worden opgenomen, afhankelijk van wat voor jou het meest belangrijk is. Dit is slechts een voorbeeld om je een idee te geven:
Communicatie
- Wanneer is afwijking van het geboorteplan acceptabel?
- Wil je dat medisch personeel je informeert over handelingen rond de bevalling?
- Wil je betrokken worden bij beslissingen over jou, je kind of je begeleiders? Zo ja, bij welke beslissingen?
- Mocht je niet in staat zijn zelf beslissingen te nemen, wie mag ze dan voor je nemen?
Omgeving en Begeleiders
- Waar wil je het liefst bevallen?
- Wie mag er bij de bevalling aanwezig zijn?
- Wat zijn je wensen over de ruimte waar je bevalt?
- Wil je de in- en uitloop van medisch personeel beperken?
- Mogen er foto's of video's gemaakt worden? Zo ja, wie doet dit?
Bevalling
- Welke houdingen wil je gebruiken bij het opvangen van weeën en tijdens het persen? Wil je hier op het moment zelf advies over?
- Wil je pijnbestrijding? Zo ja, wat voor?
- Wat zijn je wensen rond (specifieke) ingrepen? (Denk hierbij aan hartslagbewaking, infuus, knippen, keizersnede, etc.)
- Bij een eventuele keizersnede: wie is aanwezig? Wil je bij bewustzijn zijn? Indien een narcose nodig of gewenst is, wat zijn dan je wensen?
Na de Bevalling
- Wil je de baby zelf opvangen?
- Wil je de baby direct op de borst?
- Wat zijn je wensen rond het eerste lichamelijke onderzoek van je kind?
- Wanneer wordt de navelstreng doorgeknipt en door wie?
- Wil je borstvoeding of kunstvoeding geven? Wat als borstvoeding niet meteen lukt?
- Wat moet er met de placenta gebeuren?
- Wat zijn je wensen als je baby moet worden opgenomen?
- Wat als je om gezondheidsredenen niet in staat bent zelf je kind vast te houden?
Voorbeeld van Persoonlijke Wensen
Hieronder een voorbeeld van persoonlijke wensen van een aanstaande moeder, genaamd Elizabeth (Lies), en haar partner Koen:
Elizabeth (Lies):
- "Een zachte, lieve aanpak werkt beter voor mij dan een kordate aanpak."
- "Ik heb in het verleden een rugoperatie gehad. Warmte en massage helpen me om niet te verkrampen. Koen weet hoe dit het beste te doen."
- "Aanraking van iemand die ik niet goed ken, vind ik moeilijk."
- "Graag zoveel mogelijk bewegingsvrijheid behouden, eten en drinken naar wens en een rustige omgeving scheppen met gedimd licht. Maar er hoeft ook niet fluisterend op kousenvoeten met mij omgegaan te worden."
- "Indien de situatie dit toelaat, liefst geen continue monitoring van de hartslag van de baby."
- "Ik arbeid graag op mijn eigen tempo zonder veel instructies. Wel heb ik nood aan knuffels, warme woorden en voeding."
- "Ik ontvang ons kindje graag in het water zonder aanraking van zorgverleners en in de houding die ik spontaan aanneem."
- "We kiezen voor een halve lotus geboorte van de placenta."
- "Ik voel liever geen pijn. Graag kies ik voor een epidurale verdoving zodra medisch mogelijk."
- "De vroedvrouw ondersteunt me in het zoeken naar houdingen en loodst me mee door de persweeën."
- "Indien stimulatie van de contracties nodig is, wens ik eerst natuurlijke hulpmiddelen zoals bewegen, manueel kolven of masturbatie te proberen."
- "Pijnstilling: Voorkeur voor alternatieve vormen van pijnstilling (massage, warmte, water)."
- "Er ligt afgekolfde moedermelk klaar in de diepvries."
Koen (partner):
- "Koen houdt zich eerder afzijdig zodat hij niemand in de weg loopt of uit schrik om iets verkeerds te doen."
- "Koen weet hoe warmte en massage het beste gedaan kunnen worden bij Lies."
- "Raf vangt ons kindje op met begeleiding van de arts."
Opmerking: Raf is een andere persoon die betrokken is bij de opvang van de baby, mogelijk een extra ondersteuner.
Praktische Zaken voor het Geboorteplan
Online zijn er talloze voorbeelden te vinden om inspiratie op te doen en aan de slag te gaan, zoals het geboorteplan van 'Onder mama’s'.
Wat neem je mee naar het ziekenhuis?
Het helpt om een lijst te maken van spullen die je graag wilt meenemen naar het ziekenhuis. Denk aan:
- Elektrische kaarsjes
- Aromatherapie
- Je eigen hoofdkussen
- Comfortabele kleding (nachtkleding, groot T-shirt)
- Eventueel warme sokken
- Toiletgerief
- Energierijke hapjes en drankjes
- Ontspannende afleiding: muziek, tablet, massageolie, boek, lampje
- Een babysetje voor vlak na de geboorte: een rompertje, kousjes, muts, truitje en broekje of pakje
- Specifieke thuismedicatie
- Identiteitskaarten van mama en partner
- Bloedgroepkaart
- Moederboekje van Kind&Gezin
- Eventuele geboortewensen
Voor de partner:
- Dag- en nachtkledij, toiletgerief en handdoeken, als je blijft overnachten (enkel op privékamer).
- Iets om te eten en te drinken (ontbijt kan besteld worden bij overnachting).
Voorbereiding in het Ziekenhuis
In het ziekenhuis is een startpakket met kraamverband, 2 wegwerponderbroekjes en een spoelsysteem voorzien. Ook luiers en verzorgingsproducten voor de baby worden door het ziekenhuis verstrekt.
