Zwanger worden kan soms uitdagend zijn, vooral wanneer er sprake is van onregelmatige of uitblijvende eisprongen. Dit kan diverse oorzaken hebben, waaronder PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) en overgewicht. Gelukkig zijn er verschillende behandelingen en strategieën beschikbaar om de kans op een zwangerschap te vergroten.
Oorzaken van een onregelmatige of uitblijvende eisprong
Overgewicht en PCOS
Als je te zwaar bent, is het belangrijk om eerst af te vallen. Vrouwen met PCOS hebben vaak meer moeite met zwanger worden. Dit komt omdat ze minder vaak en onregelmatig een eisprong hebben. Het is niet te voorspellen of je een eisprong krijgt en wanneer. Als je zo nu en dan een eisprong hebt, is er een kans dat je zwanger wordt zonder behandeling.
Als zwanger worden niet lukt en je bent te zwaar, raadt je arts je meestal aan om eerst af te vallen door gezond te eten en genoeg te bewegen. Veel vrouwen met PCOS krijgen dan vanzelf weer een eisprong. Afvallen kan moeilijk zijn. Bespreek dit met je huisarts. Samen maak je een plan.
Heb je (weer) een gezond gewicht en lukt het niet om zwanger te worden? Dan stuurt je huisarts je door naar het ziekenhuis.
Stoornissen in de menstruele cyclus
Stoornissen in de menstruele cyclus, zoals een onregelmatige, lange of afwezige menstruele cyclus, kunnen de oorzaak zijn van vruchtbaarheidsproblemen. Gemiddeld duurt de menstruele cyclus 28 dagen, maar dit varieert sterk per vrouw. Het belangrijkste is of er iedere cyclus een eisprong plaatsvindt. Er is geen wachtlijst voor de ovulatie-inductie behandeling.
Een vrouw met een menstruele cyclus tussen de drie en vijf weken heeft per jaar ongeveer dertien keer een eisprong en dus dertien keer per jaar kans op een zwangerschap. Als een eisprong minder vaak optreedt, is er vanzelfsprekend ook een verlaagde kans op zwangerschap. Bij minder dan tien keer een eisprong per jaar kan het zinvol zijn om dit met behulp van ovulatie-inductie te corrigeren.
De menstruele cyclus en de rol van hormonen
Normaal gesproken komt bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd maandelijks een eicel vrij uit een van de eierstokken, de zogenaamde eisprong of ovulatie. Tijdens de rijping van de eicel groeit het baarmoederslijmvlies onder invloed van bepaalde hormonen, zodat een bevruchte eicel zich kan innestelen.
De hypothalamus-hypofyse-eierstokken as
De hypothalamus bevindt zich aan de onderkant van de hersenen, vlak daaronder zit de hypofyse. De hypothalamus is de ‘grote regelaar’ in het geheel. Deze produceert LHRH, een zogenaamd boodschapperhormoon, dat de hypofyse aanzet tot het afgeven van FSH (follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon). FSH en LH worden via het bloed naar de eierstokken getransporteerd en zijn verantwoordelijk voor de ei-rijping en de eisprong.
Als de hoeveelheid oestrogeen in het bloed hoog is, wordt hierdoor de afgifte van FSH geremd en de afgifte van LH gestimuleerd. Onder invloed van die grote hoeveelheid LH (LH-piek) treedt de eisprong na ongeveer 40 tot 44 uur op. Het lege ei-blaasje wordt een geel lichaam, dat progesteron gaat aanmaken. Dit hormoon zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies voldoende voedingsstoffen gaat bevatten voor de eventueel bevruchte eicel.
Wordt de eicel niet bevrucht, dan daalt de hoeveelheid oestrogeen en progesteron in het bloed aanzienlijk. De gevolgen van deze daling zijn de afstoting van het baarmoederslijmvlies en een bloeding (menstruatie). Daarnaast zorgt de lage oestrogeenconcentratie in het bloed ervoor dat de hypofyse opnieuw door de hypothalamus wordt geprikkeld om FSH en LH af te geven. De werking van de hypothalamus, hypofyse en eierstokken is haarfijn op elkaar afgestemd. Zolang alle organen goed functioneren, verloopt de cyclus zonder problemen.
Wanneer vindt de eisprong plaats?
De eisprong vindt ongeveer twaalf tot zestien dagen vóór de menstruatie plaats. Bij een regelmatige cyclus van 28 dagen betekent dit dus een eisprong tussen de twaalfde en zestiende dag van de cyclus. Veel vrouwen merken dat zij rondom hun eisprong een verhoogde waterige, heldere vaginale afscheiding hebben.
Behandelingen om de eisprong te stimuleren
Wanneer een eisprong uitblijft of onregelmatig is, zijn er verschillende behandelmogelijkheden. Deze behandelingen zijn gericht op het stimuleren van de eirijping en het opwekken van de eisprong.
Medicatie voor ovulatie-inductie
Een ovulatie-inductie is een behandeling met medicijnen waarmee de eisprong (ovulatie) wordt opgewekt. Artsen schrijven vaak Letrozol® of gonadotrofinen (hormooninjecties) voor.
Letrozol®
Letrozol® remt het enzym aromatase. Hierdoor maakt uw lichaam minder oestrogeen (vrouwelijk geslachtshormoon) aan. Op die manier verlaagt letrozol de hoeveelheid oestrogeen in de eierstokken, vetweefsel, lever en in borstkankergezwellen. Artsen schrijven letrozol voor bij borstkanker dat gevoelig is voor hormonen. Artsen schrijven het soms voor bij verminderde vruchtbaarheid. Letrozol verlaagt de hoeveelheid oestrogeen.
Letrozol® zorgt ervoor dat de hypofyse meer FSH (follikelstimulerend hormoon) afgeeft. Door een verhoging van het FSH worden de eierstokken krachtiger gestimuleerd. Letrozol® is niet officieel geregistreerd als eisprong-opwekkend middel, maar kan hier wél voor worden gebruikt. Letrozol® gebruikt u vanaf de derde tot en met de zevende dag van de cyclus.
Uit onderzoek is gebleken dat de kans op zwangerschap wordt vergroot door de menstruele cyclus regelmatig te laten verlopen. Hierdoor is er vaker een eisprong.
Gonadotrofinen (hormooninjecties)
Bij het gebruik van gonadotrofinen dient u uzelf dagelijks injecties met FSH toe. Hierdoor wordt de totale hoeveelheid FSH hoger. Door deze verhoging worden de eierstokken krachtiger gestimuleerd en kunnen een of meerdere ei-blaasjes (follikels) tot rijping komen.
Wanneer het grootste ei-blaasje een grootte van minimaal zeventien à achttien mm in doorsnede heeft, wordt het tijdstip afgesproken om een ander hormoon, het hCG-hormoon, toe te dienen. Dit hCG-hormoon zorgt ervoor dat een eisprong in gang gezet wordt. Ongeveer 38 tot 44 uur na de hCG-injectie kan de eisprong worden verwacht.
Een voordeel van gonadotrofinen is dat je iets meer kans hebt om zwanger te worden dan met letrozol of clomifeen. En dat de bijwerkingen meestal iets minder zijn.
Clomifeen
Clomifeen behoort tot een groep geneesmiddelen die de werking van de vrouwelijke oestrogeenhormonen gedeeltelijk nabootsen en gedeeltelijk tegenwerken. Het stimuleert hierdoor de afgifte van hormonen die voor de eirijping en eisprong zorgen. Artsen schrijven dit middel voor aan vrouwen bij verminderde vruchtbaarheid.
Je slikt de pillen 5 dagen. Sommige vrouwen krijgen een paar dagen na hun laatste pil een echo. De arts onderzoekt dan of de eiblaasjes goed groeien. Groeien de blaasjes goed? Dan probeert de arts zo goed mogelijk te voorspellen wanneer de eisprong komt. Groeien de blaasjes niet goed? Dan krijg je de volgende keer pillen met meer letrozol of clomifeen erin.
Intra-uteriene inseminatie (IUI)
Soms krijg je de medicijnen voor ovulatie-inductie samen met IUI (intra-uteriene inseminatie). Eerst worden de slechte zaadcellen uit het zaad gehaald. Dan brengt de arts de goede zaadcellen in je baarmoeder, met een slangetje via je vagina. De zaadcellen zwemmen naar je eileiders. Het is afwachten of dat lukt.
Natuurlijk proberen
Een andere optie is een pauze houden van de behandeling en weer zelf proberen om zwanger te worden. Een voordeel is dat je geen medicijnen hoeft te nemen en niet naar het ziekenhuis hoeft.
Succespercentages en beperkingen van behandelingen
8 van de 10 vrouwen met PCOS krijgen door medicijnen een eisprong. 4 van deze vrouwen worden zwanger binnen 6 maanden. Ben je na 6 behandelingen met clomifeen of letrozol niet zwanger? Dan zijn er nog maximaal 6 behandelingen mogelijk.
Bij het gebruik van Letrozol® of gonadotrofinen komen klachten van hoofdpijn en vermoeidheid voor. Heeft u klachten? Bespreek dit met uw arts.
Risico op meerlingzwangerschap
Bij een behandeling met ovulatie-inductie heb je een iets grotere kans op een tweeling. Het grootste risico bij het stimuleren van de eierstokken is het ontstaan van een meerlingzwangerschap. De risico’s bij een meerlingzwangerschap mogen niet onderschat worden. De belangrijkste complicaties zijn vroeggeboorte, groeiachterstand en een hoge bloeddruk in de tweede helft van de zwangerschap.
Veel plassen rond de eisprong en menstruatie
Het kan voorkomen dat je meer moet plassen rond de tijd van je eisprong en vlak voor of tijdens je menstruatie. Dit is vaak gerelateerd aan hormonale schommelingen.
Hormonale invloeden
Het antwoord zit in je hormonen, en dan vooral in progesteron. Dit hormoon stijgt in de tweede helft van je cyclus, na de eisprong. Maar als je niet zwanger bent, daalt progesteron ineens flink in de laatste dagen van je cyclus. Gevolg? Dat extra toiletbezoek is dus eigenlijk een teken dat je lichaam aan het loslaten is en zich klaarmaakt voor een nieuwe cyclus.
Tijdens je menstruatiecyclus produceert je lichaam progesteron, een hormoon dat verantwoordelijk is voor het vasthouden van vocht dat nodig is om de placenta tijdens de zwangerschap te ondersteunen. Wanneer je menstruatie begint, keert het progesteronniveau terug naar het oude niveau (hoewel het vochtgehalte hoog blijft) - dit is de reden waarom veel vrouwen een opgeblazen gevoel ervaren tijdens PMS.
Vochtregulatie en plassen
Het vocht dat eerst werd vastgehouden door progesteron komt nu vrij. Vaak plassen is de natuurlijke manier van je lichaam om het teveel aan vocht weg te spoelen. Goed gehydrateerd blijven voor en tijdens je cyclus kan echt verschil maken. Het helpt tegen hoofdpijn, vermoeidheid, constipatie en andere vervelende PMS klachten. Hoe vreemd het ook klinkt: genoeg drinken kan er juist voor zorgen dat je minder vocht vasthoudt en dus minder dat opgeblazen gevoel hebt.
Let wel op met cafeïne en alcohol. Die werken vocht afdrijvend en laten je blaas nóg harder werken.
Wanneer veel plassen ook andere oorzaken kan hebben
In sommige gevallen kan frequent urineren voor of tijdens je menstruatie een symptoom zijn van een urineweginfectie (UTI) of een overactieve blaas. Hoewel de meeste UTI's kunnen worden behandeld met antischimmel- of antibiotica-medicatie, kan een overactieve blaas ontstaan door zenuwbeschadiging, leeftijd, leefstijlfactoren of veranderingen met de leeftijd. In zeldzame gevallen kunnen deze symptomen wijzen op een nierinfectie.
Als je last hebt van een branderig gevoel tijdens het plassen, verkleurde of sterk ruikende urine, bloed in je urine of als je 's nachts wakker moet worden om naar het toilet te gaan, heb je waarschijnlijk een urineweginfectie. Neem schimmelwerende middelen of antibiotica en als de symptomen na een dag of twee niet verbeteren, maak dan een afspraak met je arts. Als je bloed in je urine ziet en pijn in je rug of onderbuik voelt, bel dan zo snel mogelijk je arts of een medische hulplijn, want deze symptomen kunnen duiden op een nierinfectie.
Leefstijl en emotionele ondersteuning
Gezond leven is altijd belangrijk als je zwanger wilt worden: gezond eten, geen alcohol drinken en niet roken. Rust genoeg uit en neem tijd voor jezelf en je partner.
Een behandeling kan zwaar zijn. Bijvoorbeeld omdat het onzeker is of de behandeling lukt. Als zwanger worden niet lukt, kun je verdrietig of boos worden. Praat ook met andere mensen. Bijvoorbeeld met familie of een goede vriend(in). Het kan ook fijn zijn om te praten met andere vrouwen met PCOS die moeite hebben (gehad) met zwanger worden.
Belang van een gezonde levensstijl
Regelmatig bewegen helpt om je beter te voelen. Gezond eten helpt. Probeer minder suiker te gebruiken in de periode van je klachten. Het helpt als je rekening houdt met de klachten.
Goed gehydrateerd blijven voor en tijdens je cyclus kan echt verschil maken. Het helpt tegen hoofdpijn, vermoeidheid, constipatie en andere vervelende PMS klachten.
Omgaan met emoties
Als je veel last hebt van lichamelijke PMS-klachten, zoals vocht vasthouden, opgeblazen gevoel, gespannen borsten, kan een specifieke pil helpen. Onderzoek heeft dat ook aangetoond. Het kan ook fijn zijn om te praten met andere vrouwen met PCOS die moeite hebben (gehad) met zwanger worden.