Tijdens de zwangerschap kunnen er tal van vragen ontstaan. Om de zorg rondom zwangerschap, bevalling en kraamtijd zo optimaal mogelijk te organiseren, werken diverse zorgverleners nauw samen binnen een Verloskundig Samenwerkingsverband (VSV). Deze samenwerking zorgt voor afstemming en continuïteit van zorg, waarbij de zwangere en haar gezin centraal staan.
Wat is een Verloskundig Samenwerkingsverband (VSV)?
Een Verloskundig Samenwerkingsverband (VSV) is een regionaal netwerk waarin organisaties van verloskundig zorgverleners, regionaal actieve kraamzorgorganisaties en andere regionale geboortezorgprofessionals gezamenlijk het (kwaliteits)beleid rondom de uitvoering van de zorg rond zwangerschap en geboorte vaststellen. Dit houdt in dat er sprake is van multidisciplinaire en lijnoverstijgende samenwerking.
Het doel van een VSV is om de kwaliteit en veiligheid van de geboortezorg te waarborgen en te verbeteren. Door samenwerking kunnen er duidelijke afspraken worden gemaakt over de zorgverlening, wat leidt tot een meer geïntegreerde en persoonsgerichte aanpak.
Opbouw van de Nederlandse Geboortezorg
De geboortezorg in Nederland is opgebouwd rondom samenwerkingsverbanden. In elke regio is er een VSV actief, waarin de verschillende professionals uit de geboortezorgketen participeren. Dit model is ontwikkeld om de kwaliteit van de verloskundige zorg te verbeteren en is sindsdien een belangrijke pijler geworden binnen de geboortezorg.
VSV Roermond
Een voorbeeld hiervan is het Verloskundig Samenwerkingsverband (VSV) Roermond. Dit VSV is een samenwerking tussen de polikliniek en afdeling gynaecologie/verloskunde van het Laurentius Ziekenhuis, de verloskundigen(praktijken) en de kraamzorgorganisaties in de regio Roermond. Door deze samenwerking kunnen specifieke afspraken worden gemaakt om de geboortezorg in deze regio zo optimaal mogelijk te organiseren.
VSV Uniek
Een ander voorbeeld is VSV Uniek, dat intensief samenwerkt met verloskundigenpraktijken en kraamzorgorganisaties in de omgeving van Nieuwegein, Utrecht en Woerden. Binnen VSV Uniek is er ook een zeer nauwe samenwerking met de Utrechtse ziekenhuizen. Kwaliteit en veiligheid staan hierbij hoog in het vaandel, met het streven naar de best mogelijke geboortezorg voor moeder en kind.
Ouderparticipatie in de Geboortezorg
Veel VSV's hechten waarde aan de mening van zwangeren en (jonge) ouders. Er wordt actief meegedacht over het verbeteren van de geboortezorg in de regio. VSV's hanteren hiervoor vaak een regionale adviesraad van zwangeren en (jonge) ouders, die meedenken over het beleid. Dit biedt een platform voor ouderparticipatie en draagt bij aan zorg die beter aansluit bij de wensen en behoeften van gezinnen.
Zo wordt er in Limburg actief gezocht naar zwangeren of ouders met jonge kinderen die willen meedenken over de geboortezorg in de provincie.
Structuur en Bestuur van VSV's
Een VSV omvat diverse disciplines binnen de geboortezorg. Deelnemers kunnen bestaan uit:
- Bestuur: Vertegenwoordigers vanuit kraamzorg, verloskunde en gynaecologie.
- Klinische verloskunde: Klinisch verloskundigen werkzaam in ziekenhuizen.
- Verpleegkunde: Obstetrieverpleegkundigen.
- Kindergeneeskunde: Kinderartsen.
- 1e lijn verloskunde: Verloskundigen werkzaam buiten het ziekenhuis.
- Kraamzorg: Vertegenwoordigers van kraamzorgorganisaties.
- Management: Teamhoofden en teammanagers van de verloskunde.
Deelnemende verloskundigenpraktijken zijn vaak gekoppeld aan een VSV. Deze praktijken vertegenwoordigen een breed scala aan locaties en specialisaties binnen de eerstelijns verloskunde.
Multidisciplinair Overleg (MDO) en Poli op Locatie
Binnen de VSV's wordt er structureel overleg gevoerd tussen verloskundigen en gynaecologen. Dit gebeurt onder andere via Multidisciplinair Overleg (MDO), dat periodiek plaatsvindt om zwangeren te bespreken waar specifieke vragen of aandachtspunten zijn. Hierbij kunnen telefonische of fysieke overleggen plaatsvinden.
Daarnaast wordt de Poli op Locatie aangeboden. Dit houdt in dat zwangeren met hun partner een afspraak kunnen maken bij hun vertrouwde verloskundige, waarbij een gynaecoloog aanwezig is. Dit laagdrempelige contact is bedoeld voor situaties met een medische voorgeschiedenis, familieaandoeningen of specifieke wensen. Het versterkt de samenwerking tussen verloskundigen en gynaecologen en maakt de overstap naar zorg in het ziekenhuis soepeler.
Kwaliteit en Continue Verbetering van Geboortezorg
VSV's zetten zich actief in voor de continue verbetering van de geboortezorg. Dit gebeurt onder andere door:
- Het meten van kwaliteitsindicatoren.
- Gezamenlijk bijhouden en naleven van protocollen.
- Uitvoeren van kwaliteitsprojecten.
De resultaten van kwaliteitsindicatoren worden jaarlijks besproken en vergeleken met voorgaande jaren en landelijke gegevens. Op basis hiervan worden verbetertrajecten geformuleerd en gemonitord.
Indicatorenset Integrale Geboortezorg
Het Zorginstituut (ZiN) heeft in 2017 de Indicatorenset Integrale Geboortezorg vastgesteld. Deze set meet zorg-uitkomstindicatoren, cliëntervaringen en cliëntpreferenties, met als doel de kwaliteit van de geboortezorgketen te meten. Samenwerking en onderzoek binnen de gehele keten geven een completer beeld van de geleverde zorg.
Stimuleringsprogramma's voor VSV's
Om de kwaliteit en samenwerking binnen VSV's te versterken, zijn er stimuleringsprogramma's opgezet. Deze programma's bieden VSV's subsidie om aan de slag te gaan met het implementeren van hun taken en verantwoordelijkheden. Het Netwerk Regionale Consortia Geboortezorg (NRCG) faciliteert hierbij gezamenlijk leren en ontwikkelen door het delen van voortgang en ervaringen.
Sinds 2013 bestaat er een landelijk dekkend netwerk van VSV's, wat cruciaal is gebleken voor de verbetering van de verloskundige zorg in Nederland. In 2023 is het basiskader voor VSV's bestuurlijk geaccordeerd, waarin de verantwoordelijkheden van de VSV's zijn omschreven.
De Federatie van VSV's
De Federatie van VSV's fungeert als een verbindende factor tussen de actieve VSV's in Nederland. Zij behartigt de belangen van de VSV's en streeft naar een sterke positie voor deze samenwerkingsverbanden. De Federatie is van mening dat samenwerken in de keten niet alleen gunstig is voor cliënten, maar ook veel kan opleveren voor zorgverleners door het benutten van elkaars expertise.
Taken van de Federatie
- Landelijke vertegenwoordiging en belangenbehartiging: Zorgen dat het belang van VSV's landelijk gehoord wordt en voorkomen dat er ondoordacht taken bij komen.
- Eenduidig beleid en kwaliteitsevaluatie: Streven naar een landelijke evaluatie van zorg die vergelijking tussen VSV's mogelijk maakt, zonder extra werkdruk te creëren.
- Onderzoek door de keten: Stimuleren van onderzoek binnen de geboortezorg, waarbij het VSV als uitgangspunt wordt genomen en de gehele keten betrokken is.
- Landelijke programma's: Helpen meedenken in de invulling van landelijke actieprogramma's voor de regio's.
De Federatie is toegankelijk voor de leden en wil een platform bieden voor lokaal, regionaal en landelijk leren en ontwikkelen.
VSV's in de Praktijk
In regio's waar veel ziekenhuizen zijn, kunnen meerdere VSV's actief zijn. De zorgverleners binnen een VSV stemmen de zorg af op de zwangere en haar partner, met volledige betrokkenheid, toestemming en keuzevrijheid. Dit zorgt voor zorg die past bij de specifieke situatie, vragen en wensen van het gezin.
Hoewel een verloskundige deel uitmaakt van een VSV, betekent dit niet dat men strikt gebonden is aan zorgverleners binnen dat ene samenwerkingsverband. Indien er redenen zijn om bijvoorbeeld een kraamzorgorganisatie uit een ander VSV te kiezen, is dit mogelijk na overleg met de coördinerend zorgverlener.
Momenteel zijn er 68 VSV's actief in Nederland, waarvan een aantal zich hebben doorontwikkeld tot integrale geboortezorgorganisaties. Deze organisaties streven naar integrale bekostiging, omdat zij de monodisciplinaire bekostiging als minder passend ervaren voor integrale geboortezorg.
Historische Context en Ontwikkeling
Vanaf eind jaren '80 werd een VSV gezien als een belangrijk middel om de kwaliteit van verloskundige zorg te verbeteren. De overheid initieerde in 1990 een stimuleringsprogramma om de samenwerking te bevorderen en de invloed daarvan op de kwaliteit van zorg te onderzoeken. Sindsdien hebben VSV's een steeds prominentere rol gekregen in de afspraken binnen de geboortezorg.
De Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte adviseerde in 2009 dat er overal in Nederland een VSV actief moest zijn waaraan alle professionals uit de geboortezorgketen verplicht zouden deelnemen. De Inspectie voor de gezondheidszorg concludeerde later dat de samenwerking binnen VSV's goed van de grond komt.
tags: #vsv #verloskundig #samenwerkingsverband