Een premature baby, ook wel een te vroeg geboren baby genoemd, is een kind dat ter wereld komt voordat het volledig is ontwikkeld. Dit gebeurt wanneer de geboorte plaatsvindt vóór de 37e week van de zwangerschap. Artsen maken onderscheid tussen te vroeg geboren baby's (geboren voor 37 weken) en extreem te vroeg geboren baby's (geboren voor 32 weken). De zorg die een premature baby na de geboorte nodig heeft, is sterk afhankelijk van de zwangerschapsduur bij de geboorte. Baby's die voor 32 weken worden geboren, worden doorgaans verzorgd op een afdeling met een neonatale intensive care unit (NICU).
Oorzaken van vroeggeboorte
In Nederland wordt ongeveer 7% van de baby's te vroeg geboren. Vaak is de exacte oorzaak van een vroeggeboorte onbekend. Soms is er sprake van een complicatie tijdens de zwangerschap, zoals pre-eclampsie of HELLP-syndroom, waarbij artsen besluiten tot een eerdere bevalling om de gezondheid van moeder en kind te waarborgen. Het is belangrijk te benadrukken dat ouders hier zelf geen schuld aan hebben.
Verschillende factoren kunnen het risico op een vroeggeboorte verhogen:
- Leeftijd van de moeder: Vrouwen ouder dan 35 jaar hebben een verhoogd risico, wat deels samenhangt met andere risicofactoren zoals chronische ziekten of meerlingzwangerschappen.
- Eerdere vroeggeboorte: Vrouwen die eerder een te vroeg geboren kind hebben gehad, lopen een verhoogd risico in volgende zwangerschappen.
- Socio-economische factoren: Lage sociaaleconomische status, ongehuwde status en een lage opleiding zijn geassocieerd met een verhoogde kans op vroeggeboorte.
- Leefstijlfactoren: Roken, alcohol- en drugsgebruik, en overgewicht vergroten het risico. Roken verdubbelt de kans op vroeggeboorte. Bewegen daarentegen gaat gepaard met een kleinere kans.
- Ernstige ondervoeding: Ernstige ondervoeding van de zwangere vrouw in het eerste en tweede trimester kan leiden tot een kortere zwangerschapsduur.
- Werkomstandigheden: Zwaar fysiek werk, zoals tillen, langdurig staan of lopen, stress en werken in ploegendienst kunnen het risico verhogen.
- Medisch ingrijpen: Behandelingen voor vruchtbaarheidsstoornissen, zoals in vitro fertilisatie (IVF), verhogen de kans op vroeggeboorte, mede door de grotere kans op meerlingen. Ook IVF-eenlingen hebben een grotere kans op vroeggeboorte dan andere eenlingen.
- Infecties: Infecties van het vruchtwater, de baarmoeder of de placenta tijdens de zwangerschap zijn een belangrijke oorzaak.
- Placentadysfunctie: Een niet goed functionerende placenta, vaak gepaard gaande met hoge bloeddruk bij de moeder, is een andere oorzaak. Baby's die hierdoor te vroeg geboren worden, komen gemiddeld een halve week later ter wereld dan baby's met een infectie als oorzaak, maar hebben een groter risico op complicaties.
De eerste periode na de geboorte
De eerste periode na de geboorte van een premature baby is vaak zwaar en emotioneel beladen. De baby is kleiner dan verwacht, heeft gespecialiseerde zorg nodig en er is veel onzekerheid voor de ouders.
Uiterlijk van een prematuur kindje
Te vroeg geboren baby's zien er in principe uit als voldragen baby's, maar ze zijn kleiner en fragieler, en missen nog wat babyvet, waardoor ze kwetsbaar kunnen lijken. Bij zeer vroeg geboren kindjes kan de huid nog rood en glanzend zijn in plaats van roze.
Neonatologieafdeling en NICU
Premature baby's worden verzorgd op de neonatologieafdeling of de NICU, waar gespecialiseerde zorg wordt geboden. Op een NICU kunnen de kleinste baby's beademd worden. Deze afdelingen kunnen beangstigend overkomen, met baby's in couveuses of warmtebedjes, soms met plakkers en aangesloten op snoertjes en slangetjes. Deze hulpmiddelen dienen voor monitoring, ademhalingsondersteuning of voeding.
De couveuse
Een couveuse bootst de baarmoeder na en biedt een gecontroleerde omgeving qua temperatuur en luchtvochtigheid. Verzorging kan plaatsvinden via speciale armsgaten om afkoeling te voorkomen. Sommige premature baby's hebben geen couveuse nodig en kunnen in een warmtebedje of een gewoon wiegje met kruiken.
Veelvoorkomende medische problemen bij prematuren
Niet elke premature baby krijgt te maken met deze problemen, en soms worden ook voldragen baby's opgenomen met vergelijkbare klachten.
- Onrijpheid van de longen: Baby's die voor 34 weken zwangerschap geboren worden, hebben een grotere kans op ademhalingsproblemen. Ze hebben vaak moeite om het zuurstofgehalte in het bloed zelf op peil te houden en hebben ondersteuning nodig, zoals beademing en extra zuurstof.
- Geel zien (icterus neonatorum): De onrijpe lever van een premature baby kan de afbraakproducten van rode bloedcellen, zoals bilirubine, nog niet goed verwerken. Hoge waardes bilirubine kunnen schadelijk zijn voor hersenen en gehoor. Behandeling met fototherapie (UV-licht) kan helpen het bilirubinegehalte te verlagen.
- Groei en voeding: De darmen van premature baby's zijn vaak onrijp, waardoor voeding langzaam wordt opgehoogd. Drinken kost veel energie en het slikproces is nog onrijp. Soms is tijdelijke voeding via een neusmaagsonde of infuus nodig om goede groei te garanderen.
- Temperatuurregulatie: Premature baby's kunnen moeite hebben hun lichaamstemperatuur op peil te houden, wat een reden is voor plaatsing in een couveuse.
- Te laag suikergehalte (hypoglykemie): Premature baby's hebben minder reserves en een grotere kans op een te laag glucosegehalte in het bloed, wat schadelijk kan zijn voor de ontwikkeling. Extra voeding of glucose via infuus kan nodig zijn.
- Verminderde afweer: Het immuunsysteem is nog onrijp, waardoor baby's vatbaarder zijn voor infecties en sneller ernstig ziek kunnen worden. Strikte hygiënische maatregelen zijn daarom van groot belang.
Behandeling en zorg
De behandeling van een prematuur kindje is gericht op het onder controle krijgen van de bovengenoemde problemen en het voorkomen van complicaties. Dit kan bestaan uit sondevoeding, medicatie via infusen en continue monitoring van vitale functies.
Borstvoeding en een prematuur kindje
In de eerste weken hebben premature baby's vaak nog niet de kracht om zelf uit de borst te drinken. Moedermelk kan echter wel via kolven worden afgenomen en via een voedingssonde aan de baby worden gegeven, wat gunstig is voor groei en bescherming tegen infecties. Vanaf ongeveer 32-34 weken zwangerschap kunnen baby's leren zelf te drinken.
Kangoeroeën
Kangoeroezorg, waarbij de baby huid-op-huid op de blote borst van de ouder wordt gedragen, is een belangrijke manier om lichamelijk contact te hebben ondanks de noodzaak van couveuse-zorg. Dit contact, met de geur, warmte en hartslag van de ouder, werkt rustgevend en bevordert de binding. Ook het vasthouden in een foetushouding in de couveuse kan troost bieden.
Wanneer naar huis?
Een premature baby mag naar huis wanneer hij zelfstandig zijn temperatuur kan reguleren, zelfstandig drinkt, goed groeit en geen acute medische problemen meer heeft. Vaak volgt na ontslag nog poliklinische controle en begeleiding door bijvoorbeeld een fysiotherapeut of psycholoog.
Gevolgen op lange termijn
De langetermijngevolgen van een te vroege start zijn afhankelijk van diverse factoren, waaronder de zwangerschapsduur bij geboorte en de medische problemen die de baby in de eerste weken heeft doorgemaakt. Hoewel sommige ex-prematuren op latere leeftijd gezondheids- of ontwikkelingsproblemen kunnen ervaren, zijn er ook velen die zich zonder blijvende gevolgen ontwikkelen.
Onderzoek, zoals de POPS-studie, heeft aangetoond dat premature baby's, vooral die met een laag geboortegewicht of complicaties zoals infecties of hersenbloedingen, een verhoogd risico hebben op latere problemen. Deze kunnen variëren van leer- en gedragsproblemen tot motorische afwijkingen en cognitieve beperkingen. Hersenscans bij zeer vroeg geboren baby's (vanaf 28 weken) kunnen helpen bij het voorspellen van mogelijke schade aan de hersenen.
Interventies, zoals het toedienen van magnesiumsulfaat aan de moeder voor de geboorte om hersenschade te verminderen, worden ingezet. Ook wordt onderzocht of voedingssupplementen, het aanpassen van pijnmedicatie na de geboorte, of zelfs het blootstellen van baby's aan klassieke muziek in de couveuse de hersenontwikkeling kunnen beïnvloeden.
Het TOP-programma (Transmurale Ontwikkelingsondersteuning voor Prematuren) biedt thuis ondersteuning aan ouders en begeleidt de ontwikkeling van het kind om toekomstige problemen te helpen voorkomen.
Doodgeboorte
Wanneer een baby na de 20e zwangerschapsweek overlijdt in de baarmoeder, spreekt men van doodgeboorte. Dit kan zeer stressvol zijn voor ouders, aangezien de oorzaak in ongeveer een derde van de gevallen onbekend blijft. Mogelijke oorzaken zijn problemen met de placenta of navelstreng, infecties, hoge bloeddruk, aangeboren afwijkingen of een ongezonde levensstijl. Artsen kunnen de oorzaak soms achterhalen via echografieën en categoriseren doodgeboortes in vroege, late of voldragen gevallen. Hoewel er geen waarschuwingssignalen zijn, kunnen vaginale bloedingen duiden op een probleem. Na een doodgeboorte is emotionele ondersteuning door counselors of psychologen essentieel voor het verwerkingsproces. Het fysieke herstel duurt meestal zes tot acht weken.
Het verlies van een baby, of het nu door vroeggeboorte of doodgeboorte is, is een van de meest ingrijpende ervaringen die ouders kunnen meemaken. De zorg op de NICU is intensief, en wanneer artsen weten dat er niets meer gedaan kan worden, wordt er in gesprek met de ouders bepaald hoe de laatste momenten van de baby kunnen worden ingevuld. Dit kan gepaard gaan met het vasthouden van de baby, wassen en aankleden, en het creëren van een zo rustig mogelijke omgeving voor het afscheid.