Elk kind groeit in een eigen tempo, zowel in als buiten de baarmoeder. Hoewel de verloskundige de groei van de ongeboren baby nauwlettend volgt, kan het voorkomen dat een baby aanzienlijk groter lijkt dan gemiddeld. Dit resulteert vaak in een hoger geboortegewicht. Tot de geboorte blijft de grootte en het gewicht van de baby echter een schatting. De medische term voor een baby die bij de geboorte groter is dan gemiddeld, is macrosomie. Dit wordt gedefinieerd als een geboortegewicht van 4500 gram of hoger. Verschillende factoren, zoals zwangerschapsdiabetes, kunnen hieraan bijdragen. Deze informatie belicht wat macrosomie betekent voor de zwangerschap, de bevalling en de baby.
Wat is Macrosomie?
Macrosomie is het medische woord voor een grote baby, waarbij 'macro' staat voor groot en 'somie' voor lichaam. Het duidt op een baby die in de baarmoeder aanzienlijk groter is dan gemiddeld, wat zich meestal vertaalt in een hoger geboortegewicht. Gemiddeld weegt een baby bij de geboorte ongeveer 3500 gram, waarbij jongens doorgaans iets zwaarder zijn dan meisjes. In Nederland werd in 2020 ongeveer 1,8% van de baby's geboren met een gewicht boven de 4500 gram.
Naast een hoog geboortegewicht kan macrosomie ook betrekking hebben op een baby die groot is voor het aantal weken zwangerschap. Dit wordt vastgesteld met een groei-echo, waarbij het geschatte gewicht van de baby wordt vergeleken met dat van andere baby's bij dezelfde zwangerschapsduur. Als het gewicht hoger is dan dat van de meeste baby's, wordt dit aangeduid als 'large for gestational age' (LGA). Dit verhoogt de kans op een hoog geboortegewicht.
Oorzaken van Macrosomie
Er is niet altijd een eenduidige oorzaak voor macrosomie. Soms zijn baby's simpelweg van nature groter dan andere. In bepaalde gevallen is de kans op macrosomie echter verhoogd. Factoren die hierbij een rol spelen, zijn:
- Geslacht: Jongens zijn gemiddeld zwaarder dan meisjes.
- Overgewicht of obesitas bij de moeder: Dit kan zowel vóór als tijdens de zwangerschap voorkomen, vaak in combinatie met zwangerschapsdiabetes.
- Diabetes of zwangerschapsdiabetes: Een verhoogde bloedsuikerspiegel bij de moeder leidt tot meer glucose (suikers) voor de baby, wat de groei bevordert.
- Eerdere macrosomie: Als een vrouw eerder een macrosome baby heeft gehad, is de kans dat een volgende baby ook groot is 5 tot 10 keer hoger.
- Bevalling na 42 weken zwangerschap: De kans op een hoog geboortegewicht neemt toe naarmate de baby langer in de baarmoeder groeit.
Daarnaast zijn er diverse medische aandoeningen en omstandigheden die kunnen bijdragen aan macrosomie of een verhoogd risico hierop:
- Genetische aanleg: Soms is de aanleg voor een grotere gestalte genetisch bepaald.
- Hogere leeftijd van de moeder: Vrouwen ouder dan 35 jaar hebben een licht verhoogde kans op macrosomie.
- Meerdere kinderen: Het geboortegewicht neemt doorgaans toe bij opeenvolgende zwangerschappen.
- Korte tijd tussen zwangerschappen: Zwanger worden binnen zes maanden na een eerdere bevalling kan het risico op foetale groeibeperking verhogen.
- Moeder met BMI onder de 20 of boven de 25: Zowel ondergewicht als overgewicht bij de moeder kan het geboortegewicht negatief beïnvloeden.
- Eerdere Small for Gestational Age (SGA) baby: Vrouwen die eerder een SGA-kind hadden, hebben een verhoogde kans op weer een SGA-baby, hoewel dit niet direct met macrosomie te maken heeft, wijst het op mogelijke groeiproblematiek.
- CMV-infectie tijdens de zwangerschap: Een cytomegalovirusinfectie kan bij een deel van de baby's leiden tot groeivertraging.
De belangrijkste oorzaak van onvoldoende groei van de baby, wat kan leiden tot een laag geboortegewicht, is een minder goed functionerende placenta. Een slechte placentafunctie, vaak veroorzaakt door problemen met de bloedtoevoer, zorgt ervoor dat de baby te weinig voedingsstoffen krijgt. De baby zal dan mager zijn, met een buikomtrek die minder snel groeit. In ernstige gevallen kan dit leiden tot zuurstoftekort. De gynaecoloog zal beoordelen of het veilig is om de zwangerschap voort te zetten.
Hoe wordt de Grootte van de Baby Vastgesteld?
Er zijn verschillende methoden om de grootte van de ongeboren baby in te schatten. Deze methoden geven echter altijd een schatting; het precieze gewicht is pas na de geboorte bekend.
De Groei van de Baarmoeder
Tijdens de standaard controles voelt de verloskundige aan de buik om de grootte van de baarmoeder te beoordelen. Door de afstand te meten van de bovenkant van de baarmoeder (fundus) tot het schaambot, de navel of het borstbeen, krijgt de verloskundige een indicatie van de groei van de baby. Bij 16 weken zwangerschap bevindt de fundus zich ongeveer halverwege het schaambot en de navel, en rond 24 weken reikt de baarmoeder tot aan de navel. De verloskundige beoordeelt ook of de grootte van de baarmoeder overeenkomt met het aantal weken zwangerschap.
Groeiecho
Een groei-echo wordt ingezet bij een medische indicatie, zoals wanneer de baby bij een routinecontrole groter lijkt dan verwacht, bij zwangerschapsdiabetes, eerdere macrosomie, of een BMI boven de 30. Tijdens de echo worden de omtrek van de buik en het hoofd van de baby gemeten, evenals de lengte van het dijbeen. Op basis van deze metingen wordt het gewicht van de baby berekend. Dit gewicht wordt vervolgens geplaatst in een groeicurve, die het gewicht vergelijkt met dat van andere baby's bij dezelfde zwangerschapsduur.
Onderzoek bij de Moeder
Als de baby groot lijkt, kan aanvullend onderzoek bij de moeder nodig zijn. Een veelvoorkomende test is de suikertest (oral glucose tolerance test, OGTT) tussen 24 en 28 weken zwangerschap om zwangerschapsdiabetes op te sporen, wat de kans op een grote baby vergroot.
Wat Betekenen Percentielen bij Babygroei?
Het percentiel (p) geeft aan hoe het gewicht van een baby zich verhoudt tot dat van andere baby's bij dezelfde zwangerschapsduur. Je kunt het zien als een rangschikking van honderd baby's, van klein naar groot. Een baby in percentiel 90 (p90) betekent dat 90% van de baby's kleiner is en 10% groter. In 2020 had 11,5% van de baby's in Nederland een geboortegewicht boven percentiel 90.
Gevolgen van Macrosomie voor de Zwangerschap en Bevalling
Wanneer een baby te groot lijkt voor de zwangerschapsduur, neemt een gynaecoloog vaak de zorg over, meestal na 30 weken zwangerschap. De groei wordt nauwlettend gevolgd, en er kan een suikertest worden uitgevoerd om zwangerschapsdiabetes uit te sluiten. Soms worden aanvullende onderzoeken gedaan om zeker te zijn dat de baby geen afwijkingen heeft.
Bevalling van een Grote Baby
Hoewel de bevalling van een grote baby meestal niet significant verschilt van die van een kleinere baby, zijn er bij macrosomie (een geboortegewicht van 4500 gram of meer) enkele verhoogde risico's:
- Schouderdystocie: Dit treedt op wanneer de schouders van de baby niet goed door het bekken passen en vast komen te zitten achter het schaambot. Dit kan leiden tot uitscheuring bij de moeder en zenuwschade of een gebroken sleutelbeen bij de baby. Schouderdystocie komt zelden voor (0,2-3% van de bevallingen).
- Fluxus: Overmatig bloedverlies (meer dan 1 liter) na de geboorte bij de moeder.
- Ernstige uitscheuring: Een derde- of vierdegraads ruptuur.
- Keizersnede: Kan noodzakelijk zijn als de baby niet door het bekken past.
Schouderdystocie McRoberts-manoeuvre animatie door Cal Shipley, MD
Als een baby te groot wordt ingeschat (vanaf p95 of p97), kan soms worden voorgesteld de bevalling rond 38 of 39 weken in te leiden. Dit is om te voorkomen dat de baby het gewicht van 4500 gram bereikt en om bevallingsrisico's te verminderen. Onderzoek toont echter aan dat het vroegtijdig inleiden niet altijd leidt tot minder problemen en ook eigen risico's met zich meebrengt. Het is daarom essentieel om de voor- en nadelen met de zorgverlener te bespreken.
Gevolgen van Macrosomie voor de Baby
Na de geboorte heeft een baby met macrosomie een verhoogd risico op een te lage bloedsuiker (hypoglycemie). Dit kan schadelijk zijn voor de hersenen, waardoor de baby vaak ter observatie in het ziekenhuis blijft. Vooral bij zwangerschapsdiabetes is de baby gewend aan een hoge glucose-inname en produceert hij veel insuline. Na de geboorte daalt de bloedsuiker dan te snel. De bloedsuikerspiegel wordt gemeten en indien nodig krijgt de baby extra voeding, een suikergel of glucose via een infuus. De insulineproductie past zich gelukkig snel aan, waardoor de bloedsuikers normaliseren.
Op latere leeftijd ontwikkelen de meeste kinderen met macrosomie zich normaal. Sommigen blijven groter of zwaarder, maar dit is niet universeel. Er is echter een verhoogd risico op aandoeningen zoals diabetes type I en II, obesitas, hoge bloeddruk, metabool syndroom en hart- en vaatziekten.
Kan Macrosomie Voorkomen Worden?
Macrosomie kan niet volledig voorkomen worden, maar een gezonde leefstijl kan het risico beperken. Dit omvat gezonde voeding en voldoende beweging. Bij zwangerschapsdiabetes is het cruciaal om voedingsadviezen op te volgen en de bloedsuikerspiegel goed te monitoren.
Vragen over de Groei van de Baby
Bij zorgen of vragen over de groei van de baby is het raadzaam dit te bespreken met de verloskundige. Deze kan de groei beoordelen en de nodige uitleg geven.
In sommige persoonlijke ervaringen wordt een aanzienlijk verschil in geboortegewicht tussen opeenvolgende kinderen gemeld, soms zelfs tegengesteld aan de verwachting dat het tweede kind zwaarder zou zijn. Factoren als stress, genetische aanleg, en de grootte van de buik worden genoemd, maar experts benadrukken dat de grootte van de buik weinig zegt over het uiteindelijke geboortegewicht. Ook de vergelijking met vroeger, toen baby's gemiddeld lichter waren (mede door roken), is relevant.
De invloed van verschillende factoren op de foetale groei is complex. Genetische aanleg, de gezondheid van de moeder (BMI, chronische aandoeningen), levensstijl (roken, alcohol), en omstandigheden zoals de leeftijd van de moeder en de tijd tussen zwangerschappen spelen allemaal een rol. Een verminderde placentafunctie blijft echter de meest voorkomende oorzaak van groeivertraging.