Tandvleesproblemen, zoals tandvlees dat over de kiezen groeit bij peuters, kunnen diverse oorzaken hebben en vereisen een passende aanpak. Tandvleesontstekingen ontstaan vaak als reactie op de opstapeling van tandplak en tandsteen. Tandsteen kan zich vasthechten op of onder de tandvleesrand, wat leidt tot irritatie, bloeding en zwelling van het tandvlees.
Oorzaken van Tandvleesgroei over Kiezen
Wanneer tandvlees over de kies groeit, spreekt men van wildgroei van tandvlees. Dit kan een deel van de tandhals bedekken of zich over de gehele tand of kies uitstrekken. Het tandvlees speelt een cruciale rol in de gezondheid van het gebit en de bescherming van het kaakbot.
Niet Goed Uitgevoerde Tandheelkundige Behandelingen
Een van de mogelijke oorzaken van wildgroei van tandvlees zijn niet goed uitgevoerde behandelingen door de tandarts. Wanneer bijvoorbeeld een vulling uitsteekt na het vullen van een gaatje, kan dit het tandvlees irriteren, wat vervolgens kan leiden tot overmatige tandvleesgroei.
Medicijngebruik
Bepaalde medicijnen kunnen ook een oorzaak zijn van wildgroei van tandvlees. Dit geldt met name voor medicatie tegen epilepsie en sommige antibiotica.
Kaasmolaren (Molar Incisor Hypomineralisation - MIH)
Een specifieke aandoening die van invloed kan zijn op de ontwikkeling van kiezen is Molar Incisor Hypomineralisation (MIH), ook wel bekend als kaasmolaren. Dit is een ontwikkelingsstoornis van het tandglazuur, de beschermende buitenlaag van tanden en kiezen.
Kenmerken van Kaasmolaren
Kaasmolaren zijn blijvende kiezen met een onvoldoende of slecht ontwikkelde beschermende glazuurlaag. Ze vertonen vaak een opvallende kaaskleur, variërend van wit-crème tot geel-bruin, en kunnen er hobbelig of poreus uitzien. Door de zwakke glazuurlaag zijn deze kiezen gevoeliger, breken ze makkelijker af en zijn ze vatbaarder voor gaatjes. In ernstige gevallen kan extractie noodzakelijk zijn.
Ontstaan van Kaasmolaren
De afwijking ontstaat tijdens de ontwikkeling van het tandglazuur, nog voordat de tand doorbreekt. Bij het melkgebit gebeurt dit in de tweede helft van de zwangerschap en het eerste levensjaar. Bij het blijvende gebit worden de eerste blijvende kiezen en snijtanden gevormd vanaf kort vóór de geboorte tot ongeveer het vierde levensjaar. Het ontstaan van kaasmolaren staat los van tandhygiëne of voeding.
Mogelijke Oorzaken van Kaasmolaren
Hoewel de precieze oorzaak van kaasmolaren nog niet volledig bekend is, spelen de volgende factoren mogelijk een rol:
- Erfelijkheid: Glazuurafwijkingen kunnen genetisch bepaald zijn.
- Problemen tijdens zwangerschap of geboorte: Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap verhoogt het risico. Kaasmolaren komen vaker voor bij te vroeg geboren kinderen en baby's met een laag geboortegewicht, mogelijk door luchtwegproblemen of stofwisselingsstoornissen.
- Ziekten in de eerste kinderjaren: Zoals oorontstekingen, waterpokken, mazelen, rode hond, luchtweginfecties, tonsillitis, longontsteking of langdurige koorts.
- Chronische aandoeningen: Zoals astma, epilepsie, mucoviscidose (taaislijmziekte), coeliakie, of aangeboren neurologische stoornissen.
- Gebruik van antibiotica: Sommige studies tonen een verband, hoewel het onduidelijk is of dit door de antibiotica zelf komt of door de onderliggende ziekte.
- Calciumtekort: Een verstoorde calcium-fosfaathuishouding verhoogt het risico.
- Omgevingsfactoren: Bijvoorbeeld blootstelling aan dioxines.
Ontwikkeling van het Gebit bij Kinderen
De ontwikkeling van het melkgebit begint tijdens de 6e week van de zwangerschap. Na de geboorte zijn alle melktanden en -kiezen, evenals een deel van het blijvende gebit, aanwezig onder het tandvlees in het kaakbot. Gemiddeld breekt de eerste tand door tussen de vijf en acht maanden oud. De eerste melkkiezen komen gemiddeld door tussen 13 en 19 maanden, gevolgd door de achterste melkkiezen rond de leeftijd van 2,5 jaar. Op 5-6 jarige leeftijd begint de eerste wisselfase met het doorbreken van de eerste blijvende kiezen en het losraken van melktanden.
Het Wisselen van Tanden
Het melkgebit telt 20 tanden, terwijl het blijvende gebit, inclusief verstandskiezen, uit 32 tanden bestaat. Het wisselen is meestal voltooid op 13-14 jarige leeftijd, maar het blijvende gebit is pas compleet na doorbraak van de verstandskiezen (meestal tussen 18-24 jaar). Soms breken verstandskiezen helemaal niet door of zijn ze niet aangelegd.
Symptomen en Herkenning van Kaasmolaren bij Kinderen
Let op de volgende signalen bij uw kind:
- Geelwitte of bruine vlekken op de kiezen of snijtanden.
- Pijn bij kauwen of poetsen.
- Tanden die makkelijk afbrokkelen.
- Gevoeligheid voor koude of warme dranken.
Bij twijfel is het raadzaam een tandarts met ervaring in kindertandheelkunde te raadplegen.
Behandeling en Preventie van Kaasmolaren
Preventie van gaatjes en afbraak is cruciaal. Vanwege de zwakkere glazuurlaag vereisen kaasmolaren extra zorg:
1. Vroege Diagnose
Laat het gebit van uw kind nakijken vanaf het doorbreken van de eerste kiezen, en zeker vóór de leeftijd van 2 jaar.
2. Goede Mondzorg
- Poets tweemaal daags met fluoridetandpasta (bij jonge kinderen door ouders).
- Overweeg gebruik van fluoride-gel of -spoelmiddel op voorschrift van de tandarts.
- Regelmatige controle bij de tandarts is essentieel.
3. Beschermende Behandelingen
- Aanbrengen van fluoride of een beschermende lak op de kaasmolaren.
- Gebruik van speciale glazuurversterkende pasta's (bijv. op basis van caseïne).
- Sealants (witte beschermlaag) om kwetsbare kiezen af te dichten.
4. Herstel van Schade
- Gaatjes worden gevuld met tandkleurig composiet.
- Bij ernstige schade kan extractie nodig zijn, gevolgd door orthodontische opvolging.
5. Verkleuring van Snijtanden
In geval van ontsierende verkleuring kunnen snijtanden gebleekt of bedekt worden met een composietlaagje.
Tandvleesgroei en Doorkomende Kiezen bij Peuters
Het doorkomen van de eerste kiezen bij peuters vindt gemiddeld plaats tussen 13 en 19 maanden. Dit proces kan gepaard gaan met pijn en ongemak, omdat kiezen groter zijn dan snijtanden en meer druk uitoefenen op het tandvlees. Symptomen kunnen zijn:
- Hangerigheid en prikkelbaarheid.
- Kwelen.
- Slecht slapen.
- Verminderde eetlust.
Koorts bij Doorkomende Kiezen
Hoewel gevoelig en gezwollen tandvlees de temperatuur kan verhogen, veroorzaken doorkomende kiezen meestal geen hoge koorts of diarree. Als uw kind koorts heeft, is het raadzaam de huisarts te raadplegen om andere oorzaken uit te sluiten.
Rode Wangen
Rode, blozende wangen kunnen een symptoom zijn van doorkomende tandjes, maar hoge koorts (boven 38°C) vereist medische aandacht.
Duur van het Doorkomen van Kiezen
Het doorkomen van een kies duurt gemiddeld 8 dagen. Soms is een blauwgrijze bel op het tandvlees zichtbaar, wat een eruptiecyste wordt genoemd en zonder behandeling verdwijnt.
Pijnverlichting en Verzorging bij Doorkomende Kiezen
Om de pijn bij doorkomende kiezen te verzachten, zijn er verschillende methoden:
- Gekoelde bijtringen: Speciale bijtringen die in de koelkast worden gekoeld (niet in het vriesvak).
- Koud washandje: Iets kouds om op te kauwen, zoals een koud en nat washandje.
- Massage: Zachtjes het pijnlijke tandvlees masseren met een vinger of theelepeltje.
- Medicatie: Pijnstillende middelen voor jonge kinderen, zoals paracetamol, verkrijgbaar bij apotheek en drogist.
Voeding en Dranken
Het is raadzaam om, wanneer de eerste kiezen doorkomen, over te schakelen op drinken uit een beker in plaats van een fles, om zuigpijn te vermijden. Beperk het aantal eet- en drinkmomenten tot maximaal 7 per dag (3 maaltijden en 4 tussendoortjes). Geef bij voorkeur hartige producten en kraanwater boven zoete dranken. Vermijd langdurig sabbelen aan zuigflessen of anti-lekbekers met suikerhoudende dranken, om (zuigfles)cariës te voorkomen.
Mondverzorging voor Melk- en Blijvend Gebit
Een goede mondverzorging is essentieel vanaf het doorbreken van de eerste tand. Poets tweemaal daags met fluoridetandpasta. Bezoek de tandarts vanaf de eerste doorgekomen tand. Bij kinderen tot 2 jaar is eenmaal daags poetsen voldoende. Poets in een vaste volgorde (binnenkant, buitenkant, bovenkant) met een peutertandenborstel met zachte haren. Voor kinderen vanaf 2 jaar kan nabehandeling door een ouder nuttig zijn tot circa 10 jaar.
Tandvleesontstekingen bij Kinderen
Tandvleesontsteking, of gingivitis, kan ook bij kinderen voorkomen en wordt vaak veroorzaakt door onvoldoende mondhygiëne, wat leidt tot tandplakophoping die kan verharden tot tandsteen. Symptomen van gezond tandvlees zijn stevigheid, een lichtroze kleur, een strakke aansluiting om de tanden, geen bloeding bij poetsen of flossen, en geen zwelling.
Behandeling van Tandvleesontstekingen
Een combinatie van thuiszorg en tandheelkundige behandeling is de snelste weg naar herstel. Raadpleeg bij bloedend tandvlees, gevoeligheid voor warm en koud, of zwelling rond een tand een tandarts of mondhygiënist.
Belangrijke Risicofactoren voor Tandvleesproblemen
Indien u een parodontoloog zou raadplegen wegens tandvleesproblemen, is het belangrijk te vermelden of u rookt, erfelijk belast bent met ‘uitgroeiende tanden’, of mogelijk lijdt aan hart- en vaatproblemen, diabetes of een allergie.