Tandsteen kan niet alleen bij volwassenen voorkomen, maar ook bij kinderen. Het is een hard geworden laag tandplak met een gele of bruine kleur. Tandplak is een mengsel van speeksel, bacteriën en etensresten. Gelukkig kan tandsteen voorkomen worden en in veel gevallen ook verwijderd worden.
Wat is tandsteen?
Tandsteen, ook wel calculus genoemd, is een verharde laag tandplak. Tandplak is een kleverig laagje van bacteriën en voedselresten dat zich constant op de tanden vormt. Wanneer tandplak niet goed wordt verwijderd door poetsen en flossen, kan het binnen 24 tot 72 uur verkalken en overgaan in tandsteen. Tandsteen is een kalkachtige substantie die zich op de tanden en langs het tandvlees vormt, vaak op moeilijk bereikbare plekken zoals tussen de tanden en kiezen of net onder het tandvlees. De kleur van tandsteen kan variëren van witgeel tot bruin, afhankelijk van factoren zoals roken, voeding en mondhygiëne.
Tandsteen vormt een ruwe, poreuze laag die bacteriën een ideale omgeving biedt om zich te vermenigvuldigen. Dit kan leiden tot verdere tandvleesirritatie en -ontsteking.
Oorzaken van tandsteen bij peuters
De vorming van tandsteen bij peuters wordt, net als bij volwassenen, voornamelijk veroorzaakt door de ophoping van tandplak die niet effectief wordt verwijderd. Diverse factoren kunnen hieraan bijdragen:
Onvoldoende mondhygiëne
Een van de belangrijkste oorzaken is een onvoldoende mondhygiëne. Kinderen tot tien jaar hebben vaak nog niet de fijne motoriek om hun gebit zelfstandig grondig schoon te houden. Daarom is het essentieel dat ouders vanaf de doorbraak van de eerste tandjes minimaal één keer per dag, bij voorkeur voor het slapengaan, de tanden poetsen. Wanneer het melkgebit compleet is (rond 2,5 jaar), is tweemaal daags poetsen aan te raden. Het is belangrijk om niet te denken dat baby's te jong zijn om hun tandjes te poetsen; vroeg beginnen met poetsen is cruciaal.
Voeding en dranken
Een dieet met veel suikers en koolhydraten kan de vorming van tandplak bevorderen. Bacteriën in de mond zetten suikers uit voeding en dranken om in zuur, wat het tandglazuur aantast en gaatjes kan veroorzaken, wat op zijn beurt weer kan leiden tot verkleuring van de tanden. Voedingsmiddelen en dranken met sterke kleurstoffen, zoals tomatenketchup, pastasaus of currysaus, kunnen de tanden ook verkleuren.
Medicijngebruik
Bepaalde medicijnen of voedingssupplementen kunnen ook invloed hebben op de kleur van de tanden. Medicijnen die ijzer bevatten, kunnen leiden tot donkere plekken op de tandjes van baby's en peuters. Ook bepaalde antibiotica, zoals tetracycline, kunnen tijdens de ontwikkelingsfase van de tanden verkleuringen veroorzaken.
Chromogene bacteriën
Chromogene bacteriën kunnen leiden tot grijze tanden, zwarte vlekjes of een groene tot oranjebruine laag op de rand van het tandvlees. Deze bacteriën produceren waterstofsulfide, wat een reactie aangaat met ijzer in speeksel.
Genetische factoren en aanleg
Soms kan er sprake zijn van een glazuurafwijking, zoals bij kaaskiezen (een geelbruine kleur met witte vlekken) of amelogenesis imperfecta, waarbij het glazuur is aangetast en de tanden bruin of zwart uitslaan. Deze afwijkingen ontstaan tijdens de ontwikkeling van de tanden en zijn over het algemeen niet te genezen. Ook de natuurlijke kleur van tanden is erfelijk bepaald.
Andere factoren
- Valpartijen of klappen tegen het gebit: Een klap kan de zenuw in de tand beschadigen of doen afsterven, wat kan leiden tot een blauw-grijze 'dode tand'.
- Zuigflescariës: Het langdurig of 's nachts geven van een flesje met zoete inhoud (ook melk of vla) kan leiden tot tandbederf en verkleuringen, vooral aan de boventanden.
Gevolgen van tandsteen bij peuters
Wanneer tandsteen niet wordt verwijderd, kan dit diverse mondgezondheidsproblemen veroorzaken, zelfs op jonge leeftijd:
- Tandvleesontsteking (gingivitis): Ontstoken en bloedend tandvlees is een veelvoorkomend gevolg.
- Parodontitis: Een ernstigere vorm van tandvleesontsteking die kan leiden tot kaakbotverlies en uiteindelijk tandverlies.
- Slechte adem: De bacteriën in tandsteen kunnen een onaangename geur veroorzaken.
- Tandbederf (cariës): Tandsteen kan de ontwikkeling van gaatjes bevorderen doordat het een ideale omgeving biedt voor bacteriën die zuren produceren.
Verwijderen en voorkomen van tandsteen bij peuters
Het voorkomen van tandsteen is de beste aanpak. Indien tandsteen toch aanwezig is, kan professionele verwijdering noodzakelijk zijn.
Preventie
- Poetsen: Poets tweemaal daags minimaal twee minuten met een zachte borstel en een fluoridehoudende peutertandpasta. Ouders dienen de tanden van jonge kinderen na te poetsen tot ongeveer 10-jarige leeftijd.
- Flossen en interdentale reiniging: Reinig dagelijks de ruimtes tussen de tanden en kiezen met flossdraad, tandenstokers of speciale interdentale borsteltjes (ragers). Zorg voor de juiste maat borsteltje.
- Voeding: Beperk de inname van suikerrijke en zetmeelrijke voedingsmiddelen en dranken. Geef de voorkeur aan water als dorstlesser. Beperk het aantal eet- en drinkmomenten tot maximaal zeven per dag.
- Regelmatige controles: Ga minimaal twee keer per jaar met uw kind naar de tandarts of mondhygiënist voor controle en professionele reiniging.
- Zuigflesgebruik: Vermijd zoete inhoud in de zuigfles, zeker 's nachts. Leer kinderen vanaf negen maanden uit een beker drinken.
Verwijdering
Tandsteen is hard geworden tandplak en kan niet zelf worden verwijderd door te poetsen. Het verwijderen van tandsteen dient door een professionele tandarts of mondhygiënist te gebeuren. Zij maken gebruik van speciale instrumenten zoals scalers en ultrasone apparaten om het tandsteen veilig en effectief te verwijderen. Na de verwijdering worden de tanden gepolijst om een glad oppervlak te creëren, wat de aanhechting van nieuwe tandplak bemoeilijkt.
First Dentist Visit for Kids
Indien er sprake is van ernstige aantastingen of pijn, kan de tandarts adviseren om melktanden te verwijderen of zelfs een uitgebreidere behandeling onder narcose uit te voeren.