De ontwikkeling van een gezonde kaak, het gehemelte en de tanden bij baby's en kinderen is van essentieel belang. Een volledig biofunctioneel systeem, ontwikkeld door tandheelkundige professionals, kan dit proces ondersteunen zonder de noodzaak van productvervangingen of het risico op ontwikkelingsachterstand. De speen, een veelgebruikt hulpmiddel, kan zowel kinderen als ouders kalmeren, mits deze veilig en doordacht wordt ingezet.
De keuze voor de juiste speen kan een uitdaging zijn, gezien het brede aanbod op de markt. Dit artikel biedt praktische tips en aanbevelingen om u te helpen bij het maken van de beste keuze voor uw kind.
De Rol van de Speen
Een fopspeen is een speen zonder drinkflesje, waar baby's aan kunnen zuigen om rustiger te worden of makkelijker in slaap te vallen. Het schild aan het uiteinde van de speen voorkomt dat de baby deze volledig inslikt. Het woord 'speen' is afgeleid van het dierenrijk, waar jonge zoogdieren aan de tepel (speen) van de moeder drinken. Een fopspeen kan dus worden gezien als een 'nep-tepel'.
Een speen kan een geïrriteerde baby kalmeren. Een zuiggewoonte wordt pas problematisch als deze jarenlang aanhoudt, omdat het kan leiden tot scheve tanden of beetproblemen. Hoe langer de gewoonte voortduurt, hoe groter de kans op toekomstige orthodontische behandeling. In West-Europa heeft een aanzienlijk percentage kinderen een speen, waarbij een deel een kruisbeet of open beet ontwikkelt.
Het gebruik van een speen kan helpen bij het verminderen van het risico op wiegendood, door de ontwikkeling van mond- en kaakspieren te stimuleren, de luchtweg vrij te houden en de beweeglijkheid tijdens het slapen te verminderen. Daarnaast is het minder schadelijk voor de tandontwikkeling dan duimzuigen, dat permanente veranderingen aan de kaakstand kan veroorzaken.
Soorten Fopspenen
Er zijn diverse soorten spenen verkrijgbaar, variërend in maat, kleur en vorm. De keuze van de speen kan afhangen van de leeftijd en de specifieke behoeften van het kind.
Vormen van Spenen
- Ronde speen (kersvorm): Deze speen heeft een bolle zuigtuit die lijkt op een tepel, wat de acceptatie door de baby kan vergemakkelijken. Ouders hoeven niet na te denken over de oriëntatie van de speen.
- Dental speen: De zuigtuit van deze speen is deels plat en deels schuin aflopend. Het platte gedeelte dient aan de bovenkant van de mond te liggen, tegen het gehemelte. Dit type speen valt minder snel uit de mond en stimuleert de spieren van de kaak en de tong.
- Platte speen: Een platte speen wordt als minder belastend beschouwd voor de ontwikkeling van het gehemelte en de tandboog. De baby kan deze speen makkelijker in de mond houden, waardoor deze minder snel valt en de hygiëne beter gewaarborgd blijft.
- Symmetrische speen: Zowel de zuigspeen als het schildje zijn symmetrisch, zodat de speen in elke stand correct in de mond zit.
Speciale Spenen
- Speenknuffel: Een fopspeen met een knuffel eraan vast. De knuffel kan een rustgevend effect hebben en voorkomt dat de speen makkelijk uit bed valt.
- Glow-in-the-dark speen: Ideaal voor de nacht. Deze speen geeft licht af, waardoor ouders deze makkelijk kunnen vinden zonder het grote licht aan te doen.
- Prematuurspeen: Speciaal ontworpen voor te vroeg geboren baby's die een grote zuigbehoefte hebben, maar een standaard newborn speen nog te groot of te zwaar vinden.
Materialen en Veiligheid
Bij het kiezen van een fopspeen is het materiaal van groot belang. De meeste spenen zijn vervaardigd uit siliconen of natuurrubber (latex).
- Siliconen: Hypoallergeen, duurzamer en gemakkelijker schoon te maken. Ze zijn vaak wat stugger en scheuren minder snel.
- Natuurrubber (latex): Zachter en natuurlijker, maar kan allergieën veroorzaken bij sommige baby's. Ze oefenen minder druk uit op het gehemelte en hebben minder effect op de stand van kaken en tandjes.
- Ecologische speen (natuurspeen): Duurzaam, gemaakt van natuurrubber en vrij van plastic en chemische stoffen.
Het is cruciaal om te kiezen voor BPA-vrije spenen. BPA (Bisfenol A) is een chemische stof die de hormoonbalans van een baby kan verstoren. Controleer altijd de verpakking op de vermelding 'Bisphenol A 0%'. Natuurspenen zijn altijd BPA-vrij.
De Europese norm stelt dat de maximale lengte van een speenhouder 22 centimeter is. Bevestig spenen nooit aan koordjes, kettingen of losse kledingstukken, omdat dit verstikkingsgevaar kan opleveren.
Wanneer een Speen Gebruiken?
Zuigen is een natuurlijke, instinctieve behoefte van een kind. Tussen de voedingen door kunnen sommige baby's behoefte blijven hebben aan zuigen. Een fopspeen kan deze behoefte bevredigen en troost bieden, wat resulteert in een gevoel van veiligheid.
Borstvoeding en Speengebruik: Indien u borstvoeding geeft, is het raadzaam te wachten met het introduceren van een speen tot de baby goed aan de borst drinkt om zuigverwarring te voorkomen. Zuigen aan een speen is vaak gemakkelijker dan aan de tepel, wat kan leiden tot onvoldoende melkinname bij de baby.
Leeftijdsindicaties:
- 0-6 maanden: Voor pasgeborenen wordt een speen met de maat '0-6 maanden' of 'newborn' aanbevolen. Een speen met een rond of symmetrisch schild is ideaal.
- 6-18 maanden: Naarmate de baby groeit, is een grotere speen nodig.
- 18+ maanden: Voor peuters is het belangrijk een speen te kiezen die de kaakontwikkeling ondersteunt.
Het advies is om de speen regelmatig te vervangen, bijvoorbeeld elke zes weken, en de speen dagelijks te controleren op beschadigingen door eraan te trekken. Bij de geringste twijfel of beschadiging dient de speen te worden weggegooid.
Voordelen en Nadelen van Fopspenen
Voordelen
- Kalmerend effect: Biedt troost en comfort wanneer een kind verdrietig of onrustig is.
- Stimuleert slaap: Kan baby's helpen die moeite hebben met in slaap vallen.
- Vermindert risico op wiegendood: Stimuleert mond- en kaakspieren, houdt luchtweg vrij en vermindert beweeglijkheid tijdens slaap.
- Minder schadelijk dan duimzuigen: Fopspeenzuigen gebeurt symmetrisch en is over het algemeen makkelijker af te leren dan duimzuigen.
Nadelen
- Terugloop melkproductie: Overmatig speengebruik kan leiden tot verminderde zuigstimulatie van de borst en daarmee een terugloop van de melkproductie.
- Zuigverwarring: Vooral bij vroegtijdige introductie kan dit het leren drinken aan de borst bemoeilijken.
- Effect op het gebit: Langdurig speengebruik, met name na het doorbreken van de blijvende snijtanden, kan leiden tot scheve tanden, beetproblemen of veranderingen in de kaakstand.
- Speen afleren: Kinderen kunnen zeer gehecht raken aan hun speen, wat het afleren bemoeilijkt en kan leiden tot huilbuien en slapeloze nachten.
- Verhoogd risico op middenoorontstekingen: Kinderen jonger dan 1 jaar die fopspeenzuigen hebben, lopen een verhoogd risico.
De gevaren van het gebruik van een fopspeen (en hoe je ze kunt vermijden)
Hygiëne en Onderhoud
Een goede hygiëne is essentieel om bacteriën te voorkomen. Spenen dienen regelmatig gereinigd te worden.
- Steriliseren/Uitkoken: Nieuwe spenen dienen eerst te worden uitgekookt of gesteriliseerd door ze 5 minuten in kokend water te leggen. Dit doodt alle bacteriën.
- Dagelijkse reiniging: Voor baby's tot circa zes maanden is dagelijkse reiniging aan te raden. Vanaf zes maanden is wekelijkse schoonmaak voldoende, mits de speen schoon blijft.
- Vaatwasser: Sommige spenen kunnen in de vaatwasser, maar uitkoken of steriliseren wordt vaak aangeraden, zeker voor nieuwe spenen.
- Steriliseer ei: Een alternatief voor uitkoken, waarbij de speen in een speciaal ei in de magnetron wordt gesteriliseerd.
Belangrijk: Steek nooit de fopspeen in uw eigen mond om deze schoon te maken. Cariës-veroorzakende microben kunnen zo worden overgedragen op uw kind, wat kan leiden tot tandbederf.
Het Afleren van de Speen
Het afleren van de speen begint bij voorkeur rond de eerste verjaardag, maar uiterlijk voordat de melktanden worden gewisseld (rond het vierde levensjaar). Dit proces vraagt geduld en volharding.
- Geleidelijke afbouw: Verminder het gebruik van de speen geleidelijk door deze minder vaak en voor kortere periodes te geven.
- Alternatieven: Bied alternatieve troost, zoals een speeltje, knuffeltje of knuffelen.
- Rustige periode: Kies een rustige periode om te beginnen met afleren.
- Niet plotseling: Ga niet abrupt te werk; het kind heeft steun en duidelijkheid nodig.
- Geen zoetigheid: Breng nooit zoete producten aan op de speen, aangezien dit de kans op tandbederf vergroot.
Het afleren van duimzuigen is doorgaans lastiger dan het afleren van een fopspeen, omdat de duim altijd 'bij de hand' is.
Speenkoorden en Accessoires
Speenkoorden zijn praktische accessoires die helpen de speen binnen handbereik te houden en te voorkomen dat deze op de grond valt. Ze kunnen aan de kleding van het kind worden bevestigd.
Spenen met naam: Personalisatie met een naam kan het dagelijks leven vergemakkelijken en de speen uniek maken. Dit helpt ook bij het voorkomen dat spenen kwijtraken, vooral op de kinderopvang of tijdens uitstapjes.
Zelfoplichtende spenen: Een handige optie voor kinderen die 's nachts vaak hun speen verliezen.