Borstvoeding kan, net als autorijden, een aangeleerde vaardigheid zijn. In de eerste maand kunnen moeder en baby te maken krijgen met verschillende obstakels. Het vergt tijd en oefening voordat jullie beiden het instinctief aanvoelen. Door uitdagingen bij de borstvoeding te overwinnen, vergroot je de kans op een goede melkproductie en een langere borstvoedingsperiode.
Borstontsteking, ook wel mastitis genoemd, is een ontsteking van het borstweefsel en kan op elke leeftijd voorkomen. Het borstweefsel is complex en bestaat onder andere uit klierweefsel, bloedvaten, vetweefsel en lymfeklieren. Het borstweefsel heeft zijn eigen microbioom, een gemeenschap van microscopisch kleine organismen. Bij borstontsteking spelen zowel interne factoren vanuit het lichaam als externe invloeden een rol.
Volgens de nieuwste inzichten is de oorzaak van borstontsteking vaak een verstoring in het evenwicht van het borstweefsel en een overmatige melkproductie. Het borstweefsel zwelt op en drukt de melkkanalen dicht, wat de melkstroom belemmert. Borstweefsel ondergaat voortdurend veranderingen, met name tijdens de puberteit, de menstruatiecyclus en de zwangerschap. In de periode van borstvoeding zijn de borsten vaak gevoeliger, gezwollen, knobbelig en kunnen ze er onregelmatig uitzien met dikke aderen. Stuwing in het kraambed, door een sterk verhoogde doorbloeding en op gang komende melkproductie, is eveneens normaal.
Nieuwe inzichten over borstontsteking
Er zijn recente inzichten over het voorkomen en verhelpen van borstontsteking die afwijken van eerdere adviezen. Belangrijke punten zijn dat massage niet langer wordt aangeraden, omdat er geen sprake is van een verstopping die eruit gemasseerd moet worden. Ook het zo veel mogelijk legen van de borst is niet langer noodzakelijk. Deze informatie, daterend uit de zomer van 2022, kan leiden tot tegenstrijdige adviezen.
Symptomen en vroegtijdige herkenning van borstontsteking
Eerste tekenen van te veel druk op het borstweefsel zijn een rode, pijnlijke plek die niet verdwijnt na het voeden, en een beurs gevoel in de borst. Door direct in te grijpen, kan een ontsteking vaak worden voorkomen.
Behandeling van borstontsteking
Bij de eerste tekenen van borstontsteking is het advies om door te gaan met voeden of kolven zoals gebruikelijk, zonder frequentie te verhogen. Het koelen van de borst met koude kompressen, beschermd met een washandje om directe huidcontact te vermijden, kan de zwelling verminderen. De toename van het eiwit FIL (Feedback Inhibitor of Lactation) bij meer melk in de borst remt de productie.
Als de klachten na 24 uur niet significant verbeteren, of bij hoge koorts en algehele malaise, kan er sprake zijn van een bacteriële borstontsteking waarvoor antibiotica nodig kan zijn. Te late of onjuiste behandeling, zoals krachtige massage, kan leiden tot uitgebreide ontsteking van het borstweefsel of een abces.
Fysiologisch borstvoeding geven, waarbij op verzoek wordt gevoed, wordt beschouwd als een van de beste manieren om zwelling en ontsteking te voorkomen. Het afkolven van meer melk dan de baby drinkt, lijkt een rol te spelen bij het ontstaan van zwellingen en ontstekingen. Het aanleggen van een reservemelkvoorraad in de vriezer is nuttig, maar hoeft geen grote hoeveelheid te zijn.
Het is niet nodig om te stoppen met borstvoeding tijdens de behandeling van zwelling of ontsteking, zelfs niet bij een bacteriële infectie. De moedermelk hoeft ook niet weggegooid te worden. Sommige moeders hebben baat bij een dagelijkse inname van twee eetlepels lecithine. Bij twijfel is het raadzaam contact op te nemen met de huisarts.
Tepelafscheiding: oorzaken en kenmerken
Tepelafscheiding is de doorgang van vloeistof door de tepels, wat spontaan of door manipulatie kan optreden. Het kan op elke leeftijd en bij zowel vrouwen als mannen voorkomen. Tepelafscheiding kan normaal of abnormaal zijn, afhankelijk van het type, de kleur en de gezondheidstoestand. Bij vrouwen die borstvoeding geven, is tepelafscheiding een veelvoorkomende aandoening.
Hormonale veranderingen zijn vaak de oorzaak van tepelafscheiding. De kleur en het type vloeistof kunnen aanwijzingen geven over de oorzaak:
- Heldere, waterige afscheiding: Kan op elke leeftijd voorkomen.
- Witte afscheiding: Veelvoorkomend bij zwangere en zogende vrouwen, maar ook bij niet-zwangere en niet-zogende vrouwen, vaak als reactie op stimulatie van de borst of tepel.
- Gele afscheiding: Komt vaak voor bij vrouwen rond de menopauze en kan geassocieerd zijn met ectasie van de melkgang (verdikking en blokkade van de melkgang). Warme compressen kunnen helpen dit te minimaliseren.
- Groene afscheiding: Kan duiden op een infectie, vooral tijdens borstvoeding of na een borstverwonding.
- Rode afscheiding: Ongewoon, maar kan voorkomen bij zogende moeders en is niet gevaarlijk. Een mogelijke oorzaak is een goedaardig papilloom.
Hoewel bloederige afscheiding spontaan kan verdwijnen, kan een arts ultrageluid, een mammogram en eventueel een biopsie aanbevelen om de oorzaak te achterhalen en kanker uit te sluiten.
Tepelafscheiding is vaak het gevolg van een goedaardige aandoening, maar medisch advies is altijd aan te raden. Behandeling is afhankelijk van de onderliggende oorzaken. Bij een borstinfectie kunnen antibiotica nodig zijn.
Borstweefsel, melkproductie en hormonale invloeden
De vrouwelijke borst, die voornamelijk uit klieren en vet bestaat, is verantwoordelijk voor melkproductie. De melkklieren vormen een complex gangenstelsel dat uitmondt in de tepel. Het hormoon prolactine, geproduceerd door de hypofyse, stimuleert de melkproductie. Ook tijdens de menstruatiecyclus ondergaan de borsten veranderingen door schommelingen in oestrogeen en progesteron, wat kan leiden tot afscheiding van melkachtig vocht.
Melkachtige afscheiding, vaak uit beide tepels, kan voorkomen bij zwangere vrouwen (na de eerste drie maanden), jonge meisjes tijdens de puberteit, en als bijwerking van bepaalde medicijnen. In zeldzame gevallen kan een goedaardig gezwel in de hypofyse (adenoom) de oorzaak zijn.
Niet-melkachtige afscheiding kan diverse kleuren hebben (geel, groen, bruin, waterig) en is vaak niet spontaan, maar wordt opgewekt door stimulatie zoals zelfonderzoek, sport of seksuele stimulatie. Als er geen duidelijke lichamelijke oorzaak is, is dit doorgaans geen reden tot zorg, maar het is wel verstandig om borststimulatie te beperken.
Niet-melkachtige afscheiding uit één tepel is meestal spontaan en kan veroorzaakt worden door een gezwelletje in de borstklier, wat soms gepaard gaat met een klein beetje bloedverlies. In dit geval is een bezoek aan de arts aan te raden.
Diagnostiek en behandeling van tepelafscheiding
De behandeling van tepelafscheiding hangt af van de oorzaak. Een arts zal eerst de aard van de afscheiding vaststellen. Bloedonderzoek kan de hormoonspiegel, met name prolactine, onderzoeken. Een mammografie (röntgenfoto van de borst) en echografie (met geluidsgolven) kunnen afwijkingen in de borststructuur opsporen. Bij twijfel kan een biopsie van borstweefsel noodzakelijk zijn.
Indien medicatie de oorzaak is, kan de arts adviseren hiermee te stoppen. Bij hormonale disbalans, zoals een te hoge prolactinespiegel, kan de arts medicijnen voorschrijven om de hormoonbalans te herstellen. Niet-bloederige afscheiding uit beide borsten is meestal onschuldig en vereist zelden behandeling, behalve het vermijden van borststimulatie en het dragen van een stevige beha.
Borstklierontsteking bij vrouwen die geen borstvoeding geven
Borstklierontsteking bij vrouwen die geen borstvoeding geven kan diverse oorzaken hebben, waaronder infectie, tumoren, hormonale afwijkingen, chronisch nierfalen of bijwerkingen van medicatie. De oorzaak van een ontsteking van het klierweefsel is meestal bacterieel, vaak via een wondje aan de tepel (tepelkloof of piercing). Uitgezette melkgangen achter de tepel kunnen ook leiden tot ontsteking.
Tepelafscheiding zelf veroorzaakt meestal geen klachten, maar kan zichtbaar zijn op de bh. Bij borstklierontsteking voelt men een harde schijf in de borst, met mogelijk een rode, gezwollen, warme en pijnlijke zone. Algemene symptomen zoals koorts, rillingen en vermoeidheid kunnen optreden. Een onbehandelde borstklierontsteking kan leiden tot een borstabces.
De arts zal de klachten, medicatiegebruik en borsten onderzoeken. Bloedonderzoek naar prolactine en TSH kan hormonale problemen aan het licht brengen. Echografie en mammografie worden vaak aangevraagd.
Bij borstklierontsteking wordt rust, voldoende drinken en het vermijden van strakke kleding geadviseerd. Pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen kunnen verlichting bieden. Bij aanhoudende klachten, koorts of tepelkloven kan antibiotica nodig zijn. Een abces vereist chirurgische drainage.
Veelvoorkomende borstvoedingsproblemen en oplossingen
Er zijn diverse problemen die tijdens de borstvoeding kunnen optreden, met bijbehorende oplossingen:
Probleem 1: Pijnlijke knobbel in de borst
Dit kan wijzen op een geblokkeerd melkkanaal. Oplossingen omvatten massage van het gevoelige gebied tijdens voeding of kolven, warme kompressen, doorgaan met normale voedingen om melkophoping te voorkomen, en eventueel nabij kolven na het voeden. Therapeutische echografie kan worden overwogen bij herhaaldelijke verstoppingen. Raadpleeg een deskundige bij tekenen van ontsteking of als de knobbel niet gerelateerd lijkt aan borstvoeding.
Probleem 2: Rode en pijnlijke borsten (Borstontsteking)
Dit kan duiden op borstontsteking, gekenmerkt door roodheid, warmte, gevoeligheid, griepachtige symptomen en koorts. Oorzaken kunnen onbehandelde verstopte melkkanalen, bacteriële infecties via tepelkloven, verkeerd aanleggen, lange periodes tussen voedingen, te volle borsten, te strakke kleding, abrupt stoppen met borstvoeding of overproductie zijn.
Behandeling omvat medisch advies, pijnstillers (paracetamol of ibuprofen), regelmatig voeden of kolven om melkophoping te voorkomen, de baby eerst aan de ontstoken borst laten drinken, rust, voldoende vocht en voeding, warme kompressen voor voeding en koude kompressen na voeding.
Probleem 3: Uitputting
Borstvoeding kan vermoeiend zijn. Zelfzorg, rust, gezonde voeding, voldoende vocht en hulp van partner, familie of vrienden zijn essentieel. Liggend voeden kan ontspannend zijn. Het is aan te raden de eerste vier weken de melkproductie op te bouwen door te voeden, en pas daarna eventueel afgekolfde melk te gebruiken.
Probleem 4: Te weinig moedermelkproductie
Zorgen over melkproductie ontstaan vaak tijdens ontwikkelingsspurts van de baby. Als de baby voldoende natte en vieze luiers heeft, drinkt hij waarschijnlijk vaker voor troost. Geen aanvullende flesvoeding geven (tenzij medisch noodzakelijk), op verzoek voeden en eventueel een borstkolf gebruiken om de productie te stimuleren, zijn oplossingen.
Probleem 5: Overproductie van melk
Overproductie kan leiden tot volle borsten, lekkage en problemen voor de baby met aanhappen, verslikken en drinken. Oplossingen zijn het verwijderen van een kleine hoeveelheid melk aan het begin van de voeding om de toeschietreflex te verminderen, niet te veel afkolven, overtollige melk opvangen, de baby ondersteunen tijdens het voeden en eventueel blokvoeding adviseren.
Probleem 6: Ongelijke borsten
Verschillen in grootte of vorm van de borsten komen vaak voor en hoeven geen problemen te veroorzaken. Het afwisselend aanbieden van de borsten en eventueel kolven van de minder producerende borst kan helpen. Raadpleeg medisch advies bij verdenking op oorinfectie bij de baby of borstinfectie.
Probleem 7: Blaar op de tepel
Pijnlijke schuurplekken of blaren kunnen ontstaan door regelmatig voeden. Controleer het aanleggen van de baby, probeer verschillende voedingshoudingen, gebruik lanolinezalf, tepelbeschermers of hydrogel kompressen. Kolven met een goed passend borstschild kan een alternatief zijn. Prik de blaar niet door. Win medisch advies in bij aanhoudende pijn.
Probleem 8: Pijnlijke witte stip op de tepel (verstopte melkkanaal)
Een witte of gele plek op de tepel kan duiden op een verstopt melkkanaal. Oplossingen zijn vergelijkbaar met blaren, inclusief het stimuleren van het openen van het kanaal met een warm washandje, kolven of handkolven. Olijfolie op een wattenschijfje kan helpen de huid te verzachten. Een deskundige kan het propje verwijderen met een steriele naald.
Probleem 9: Pijnlijke tepels tijdens borstvoeding
Gevoelige of pijnlijke tepels in de beginfase van borstvoeding zijn normaal, maar aanhoudende pijn kan wijzen op infectie (bacterieel of schimmel, zoals spruw) of andere oorzaken zoals eczeem, psoriasis, vaatkramp of problemen bij de baby (korte tongriem).
Een uitstrijkje van de tepels kan de oorzaak van de infectie vaststellen. Goede hygiëne is essentieel. Bij borstontsteking blijft borstvoeding geven belangrijk, met warme kompressen en zachte massage voor de voeding, en koude kompressen erna. Pijnstillers zoals ibuprofen kunnen helpen. Bij aanhoudende klachten of koorts kan antibiotica nodig zijn.
Candidiasis (Spruw) tijdens borstvoeding
Schimmelinfecties, zoals candidiasis bij de moeder en spruw bij de baby, kunnen tijdens borstvoeding optreden, meestal veroorzaakt door de Candida albicans schimmel. Risicofactoren zijn onder andere antibioticagebruik, een verzwakt immuunsysteem en beschadigde tepelhuid.
Symptomen bij de baby zijn onder andere onrustig drinken, klakkende geluiden tijdens het drinken, en witte plekken op de tong of in de wangen. Bij de moeder kunnen klachten optreden in en op de borst, tepel en tepelhof, met mogelijke pijn of jeuk. Het is cruciaal dat zowel moeder als baby behandeld worden, zelfs als slechts één van beiden symptomen vertoont.
Behandeling omvat meestal een anti-schimmelcrème voor de tepels en orale medicatie voor de baby. Het is belangrijk de behandeling na het verdwijnen van de klachten nog enkele weken voort te zetten. Huismiddeltjes zoals het spoelen van tepels met een azijnoplossing en het beperken van suikerinname kunnen ondersteunend werken.
Goede hygiëne, zoals het wassen van handen en het heet wassen van kleding en doekjes, is essentieel om herbesmetting te voorkomen. Afgekolfde melk kan na genezing gebruikt worden. Behandel alle besmette personen in het gezin.
Spruw bij baby's
tags: #slijmerige #afscheiding #borstvoeding