Postpartum Aandoeningen: Oorzaken, Symptomen en Behandeling

Tijdens en na de zwangerschap, de zogenaamde perinatale periode, ervaren veel ouders emotionele klachten. Kort na de geboorte, als gevolg van sterke hormonale en lichamelijke veranderingen, hebben veel moeders last van zogenaamde 'huildagen'. Bij 10% tot 20% van de moeders houdt deze sombere stemming langer dan 10 tot 14 dagen aan. In deze gevallen kan er sprake zijn van een postpartumdepressie.

Wat is Postpartum Depressie?

Een postpartumdepressie begint meestal binnen zes weken na de bevalling en vertoont gelijkenissen met andere vormen van depressies. Het is belangrijk te weten dat dit niet alleen na een geboorte kan voorkomen, maar ook na pril zwangerschapsverlies of abortus.

De symptomen van een postpartumdepressie kunnen sterk lijken op die van andere depressies. Hoewel vermoeidheid en bezorgdheid normaal kunnen zijn na de bevalling, nemen de klachten bij een postpartumdepressie zulke extreme vormen aan dat de moeder haar taken niet meer normaal kan vervullen. De spreekwoordelijke roze wolk van het prille moederschap kan veranderen in een loodgrijze wolkendek.

De term postpartum depressie wordt ook wel gebruikt om aan te duiden dat het gaat om hoe de moeder zich voelt na de bevalling. De term 'postnatale depressie' is ook gangbaar, hoewel deze meer gericht is op de gezondheid van de baby.

Verschil met Babyblues

In de eerste 10 dagen na de bevalling hebben veel vrouwen last van kraamtranen of huildagen, ook wel bekend als babyblues. Deze periode wordt gekenmerkt door plotselinge huilbuien, prikkelbaarheid, slaapproblemen en nervositeit. De babyblues gaat meestal vanzelf over binnen de eerste twee weken na de bevalling en is een normale reactie op de bevalling en de hormonale veranderingen.

Bij een postpartumdepressie houden de depressieve klachten echter langer aan, vaak langer dan twee weken. Daarnaast wordt het functioneren in het dagelijks leven en het vervullen van oudertaken aanzienlijk bemoeilijkt.

Oorzaken van Postpartum Depressie

Een postpartumdepressie ontstaat door een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren:

Biologische Factoren:

• Aanleg en erfelijkheid: Vrouwen bij wie depressie in de familie voorkomt, hebben een grotere kans op het ontwikkelen van een postpartumdepressie.
• Lichamelijke en emotionele uitputting: De fysieke inspanning van de zwangerschap en bevalling, gecombineerd met slaaptekort en de zorg voor een baby, kan bijdragen aan het ontstaan van depressieve klachten.
• Hormonale veranderingen: De snelle schommelingen in hormoonspiegels na de bevalling, zoals het wegvallen van placenta-hormonen en het op gang komen van de borstvoeding, spelen een rol.
• Verstoorde schildklierwerking: Problemen met de schildklier kunnen invloed hebben op de stemming.
• Vitaminen- en mineralenbalans: Tekorten aan bijvoorbeeld vitamine B6, B12, zink en ijzer kunnen de klachten verergeren.

Sociale Factoren:

• Ingrijpende levensgebeurtenissen: Naast de geboorte van een kind, kunnen andere ingrijpende gebeurtenissen zoals een verhuizing, het overlijden van een dierbare, of relatieproblemen het risico verhogen.
• Gebrek aan steun: Weinig steun van de partner, familie of vrienden tijdens de zwangerschap, bevalling en kraamtijd kan een negatieve invloed hebben.
• Onverwerkte ervaringen uit het verleden: Eerdere traumatische ervaringen kunnen een rol spelen.
• Maatschappelijke druk: De maatschappelijke norm dat moederschap 'het mooiste is dat er is' en de verwachting om een perfecte, gelukkige moeder te zijn, kan leiden tot gevoelens van falen.
• Combinatie van taken: De druk om zorg voor kinderen, huishouden en eventueel een baan te combineren, kan leiden tot overbelasting.

Psychische Factoren:

• Hoge verwachtingen en perfectionisme: Vrouwen die hoge verwachtingen hebben van het moederschap en zichzelf hoge eisen stellen, zijn gevoeliger voor depressies.
• Kloof tussen verwachting en realiteit: Wanneer de werkelijkheid (bijvoorbeeld een huilende baby) niet overeenkomt met de verwachtingen, kan dit leiden tot teleurstelling en depressieve gevoelens.
• Moeilijk verlopende zwangerschap of bevalling: Een zware zwangerschap, onverwachte medische ingrepen tijdens de bevalling, of een ziekenhuisopname van de baby kan psychische impact hebben.
• Persoonlijke eigenschappen: Moeite hebben met 'nee' zeggen en het uiten van gevoelens kan het risico vergroten.

Symptomen van Postpartum Depressie

De symptomen van een postpartumdepressie zijn divers en kunnen per persoon verschillen. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Aanhoudende somberheid en lusteloosheid: Geen plezier of geluk meer kunnen ervaren, nergens meer zin in hebben.
• Extreem vermoeid en energieloos: Ondanks rust toch uitgeput zijn.
• Gebrek aan interesse: Verminderde interesse in hobby's, activiteiten en de omgeving.
• Geen moedergevoel: Moeite hebben met het opbouwen van een band met de baby, je een slechte moeder voelen, of juist overbezorgd zijn.
• Prikkelbaarheid en angst: Snel geïrriteerd zijn, een kort lontje hebben, of constant angstig zijn.
• Slaapproblemen: Zowel overmatig willen slapen als slapeloosheid kunnen voorkomen.
• Machteloosheid, wanhoop en schuldgevoelens: Gevoelens van hopeloosheid, het gevoel tekort te schieten, en schaamte.
• Concentratieproblemen: Moeite hebben met focussen en beslissingen nemen.
• Veranderingen in eetlust: Meer of juist minder eetlust.
• Lichamelijke klachten: Hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid.
• Gedachten aan de dood of zelfmoord: In ernstige gevallen kunnen er gedachten opkomen aan de dood, zelfmoord, of het aandoen van de baby iets.
• Moeite met dagelijkse bezigheden: Het lukt niet meer om normale dagelijkse taken uit te voeren.

Postpartum Psychose

Een postpartum psychose, ook wel kraambedpsychose genoemd, is een zeldzame maar ernstige aandoening die optreedt bij 1 tot 2 op de 1000 bevallen vrouwen. Hierbij is het contact met de werkelijkheid ernstig verstoord. De moeder kan wanen hebben, hallucinaties ervaren, en in haar eigen werkelijkheid leven.

Vaak wordt een postpartum psychose voorafgegaan door:

• Neiging tot isoleren
• Achterdocht
• Schuw of angstig gedrag
• Concentratieproblemen
• Slaapproblemen

Een postpartum psychose vereist onmiddellijke psychiatrische zorg en kan levensbedreigend zijn voor zowel moeder als kind. De verschijnselen beginnen meestal kort na de bevalling (na enkele dagen tot ongeveer vier weken).

Herstel na de Bevalling: Een Tijdslijn

Het herstel na een bevalling is een proces dat tijd kost en per vrouw verschilt. Hieronder een overzicht van wat je kunt verwachten in de weken en maanden na de geboorte:

Week 1 na de Bevalling:

• Naweeën: Krampen die helpen de baarmoeder te laten krimpen.
• Kraamtranen (Babyblues): Sombere gevoelens, vermoeidheid, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen en huilbuien zijn normaal.
• Bloedverlies (Lochia): Rood bloed met stolsels, dat na enkele dagen overgaat in bruinige afscheiding.
• Stuwing: Pijnlijke, gespannen borsten als de melkproductie op gang komt (meestal 3-5 dagen na de bevalling).
• Vocht vasthouden: Zwellingen in voeten, enkels en benen die langzaam afnemen.
• Zweten: Door hormonale veranderingen om overtollig vocht kwijt te raken.
• Hechtingen: Kunnen gevoelig zijn, maar lossen meestal vanzelf op binnen een week.
• Beurse, gezwollen vagina: Normaal na de bevalling.
• Obstipatie: Kan optreden door verminderde beweging.
• Oververmoeidheid: Een marathon voor het lichaam.
• Bandenpijn: Pijn door opgerekte banden rond de baarmoeder.

Week 2 na de Bevalling:

• Naweeën stoppen meestal.
• Vocht vasthouden neemt af, zwellingen verminderen.
• Vergeetachtigheid: Kan aanhouden door veranderingen in de hersenen.
• Urineverlies en andere bekkenbodemklachten: Door opgerekte bekkenbodemspieren.

Week 4 na de Bevalling:

• Veel zwangerschapskwaaltjes nemen langzaam af.
• Zwangerschapsmasker en -streep kunnen beginnen af te nemen.
• Onrustige huid of verbeterde huid: Door hormonale veranderingen.
• Postnatale depressie: Als klachten aanhouden, is het belangrijk professionele hulp te zoeken.

Week 6 na de Bevalling:

• Kraamperiode officieel voorbij, herstel in volle gang.
• Bekkenbodemklachten nemen af, maar herstel duurt langer.
• Baarmoeder is weer terug op het oude formaat.
• Vagina is grotendeels hersteld.
• Aambeien zijn bij de meeste vrouwen verdwenen.
• Seks is weer mogelijk als wonden geheeld zijn.
• Sporten is weer toegestaan, bouw rustig op.
• Verlaagde weerstand kan leiden tot sneller ziek zijn.
• Haaruitval: Normaal gevolg van hormonale veranderingen.
• Menstruatie kan terugkomen als geen borstvoeding wordt gegeven.
• Prikkelbaarheid kan nog aanwezig zijn door ritmeveranderingen en slaaptekort.

Maand 3-4 na de Bevalling:

• Lichamelijk herstel vordert, resterende zwangerschapskwaaltjes verdwijnen.
• Spataderen verminderen aanzienlijk.
• Binnenkant buik, vagina, buikwand en bekkenbodem zouden geen klachten meer moeten geven.

Maand 6 na de Bevalling:

• Herstel is zowel lichamelijk als mentaal grotendeels compleet.
• Haar groeit weer normaal, geheugen verbetert, incontinentie is meestal over.
• Bekkenbodemspieren zijn op 50% van originele kracht.
• Seks voelt voor veel vrouwen weer prettig.
• Striae en striemen vervagen langzaam.
• Menstruatie komt terug als borstvoeding wordt gegeven of na keizersnede.

Behandeling van Postpartum Depressie

Als de diagnose postpartumdepressie wordt gesteld, zijn er verschillende behandelingen mogelijk, afhankelijk van de noden van de moeder en haar gezin:

• Gesprekstherapie: Cognitieve gedragstherapie of andere vormen van psychotherapie kunnen helpen negatieve gedachtenpatronen te doorbreken en coping-strategieën te ontwikkelen.
• Medicatie: Antidepressiva kunnen worden voorgeschreven om de chemische balans in de hersenen te herstellen. Deze medicijnen zijn niet verslavend, maar hebben wel mogelijke bijwerkingen. Overleg met de arts is cruciaal, zeker bij borstvoeding.
• Contact met lotgenoten: Deelname aan zelfhulpgroepen of online platforms kan steun bieden door ervaringen te delen met anderen die hetzelfde doormaken.
• Ondersteuning vanuit de omgeving: Acceptatie van hulp bij huishouden en kinderzorg van partner, familie en vrienden is essentieel.
• Professionele hulp: Zoek hulp bij de huisarts, een centrum voor geestelijke gezondheidszorg, een zelfstandige psycholoog, psychotherapeut, psychiater of in een psychiatrische afdeling van een ziekenhuis.

Het is van belang de signalen zo snel mogelijk te herkennen en vroegtijdig hulp te zoeken om te voorkomen dat de klachten langdurig aanslepen.

Tips voor Vrouwen met Postpartum Depressie

• Neem de klachten serieus: Accepteer dat je je niet voelt zoals je zou willen en verzet je er niet tegen.
• Praat erover: Deel je gevoelens en zorgen met je omgeving, ook al vind je dat moeilijk.
• Sta jezelf 'fouten' toe: Moeder zijn leer je met vallen en opstaan.
• Neem rust: Zorg voor voldoende rust, ook al is dat soms lastig.
• Laat je partner zorgen: Betrek je partner actief bij de zorg voor de baby.
• Zoek deskundige hulp: Als de klachten lang aanhouden of te hevig zijn, neem dan contact op met een professional.
• Leer zoveel mogelijk: Lees over postpartum depressie om je situatie beter te begrijpen.
• Schrijf het van je af: Als praten moeilijk is, kan schrijven helpen.

Tips voor de Omgeving

• Luister zonder oordeel: Praat met de jonge moeder over haar gevoelens en gedachten, geef begrip en sympathie.
• Help met de zorg: Overleg welk deel van de zorg voor kind en huishouden kan worden overgenomen, zodat de moeder tijd voor zichzelf heeft.
• Neem agressieve uitvallen niet persoonlijk: Deze kunnen bij de depressie horen.
• Schakel hulp in bij zorgen: Overleg met de huisarts als je je zorgen maakt en de moeder ontkent problemen.
• Zoek informatie: Verdiep je in postnatale depressie.

Preventie en Risicovermindering

Hoewel niet alle gevallen van postpartumdepressie te voorkomen zijn, kunnen bepaalde maatregelen helpen het risico te verkleinen:

• Zorg voor voldoende rust tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
• Stel duidelijke kraambezoektijden in om overbelasting te voorkomen.
• Vermijd ingrijpende veranderingen (zoals starten met een studie) in de periode rondom de bevalling.
• Zorg voor een goede en gevarieerde voeding, eventueel aangevuld met vitamines en mineralen na overleg met een arts.
• Praat open over verwachtingen en realiteiten met de partner.
• Zoek tijdig hulp bij signalen van depressieve klachten.

tags: #pics #aandoeningen #na #bevalling