Bevallen is doorgaans een pijnlijke ervaring. De mate waarin deze pijn wordt verdragen, hangt af van diverse factoren, waaronder vermoeidheid en angst. Het is daarom waardevol om u vooraf te verdiepen in de verschillende opties voor pijnstilling tijdens de bevalling. Deze pagina richt zich op pethidine, een pijnstiller die in de verloskunde wordt toegepast.
Pethidine is een langwerkende pijnstiller die via een injectie in een spier, veelal in de bil of het bovenbeen, wordt toegediend. Hierdoor treedt het effect niet onmiddellijk op. De ergste pijn wordt na toediening van pethidine verlicht, wat kan bijdragen aan een betere ontspanning tussen de weeën door. Sommige vrouwen ervaren hierdoor sufheid of vallen zelfs kort in slaap. Het middel werkt doorgaans 2 tot 4 uur.
Wat is Pethidine?
Pethidine behoort tot de groep van de opioïden, vergelijkbaar met morfine. Het heeft een sterke pijnstillende en tevens ontspannende werking, maar biedt geen volledige verdoving; de pijn wordt afgezwakt, maar verdwijnt niet volledig. Artsen en verloskundigen schrijven het voor bij plotselinge hevige pijn, zoals pijn tijdens een bevalling. Het middel werkt na ongeveer vijftien minuten en de werking houdt twee tot vier uur aan. Soms kan een tweede injectie overwogen worden, mits het kind niet binnen twee uur geboren zal worden, vanwege de mogelijke impact op de baby.
In Nederland wordt pethidine voornamelijk ingezet in de vroege fase van de bevalling. Soms wordt een vergelijkbare stof gebruikt, afhankelijk van het ziekenhuis waar de bevalling plaatsvindt.
Voordelen van Pethidine
De voordelen van pethidine omvatten:
- Het werkt rustgevend en kan helpen ontspannen en slaperig maken.
- Het is in veel ziekenhuizen verkrijgbaar en kan op elk tijdstip worden toegediend.
- Het versuffende effect kan prettig zijn als u moe bent van de weeën en even rust nodig heeft.
- Omdat pethidine ontspannend kan werken, kan het in sommige gevallen de ontsluiting versnellen.
Nadelen en Bijwerkingen van Pethidine
Ondanks de voordelen zijn er ook nadelen en mogelijke bijwerkingen verbonden aan het gebruik van pethidine:
Voor de moeder:
- Versuffing en sufheid: Dit kan ertoe leiden dat u delen van de bevalling niet volledig bewust meemaakt, wat als onprettig kan worden ervaren.
- Beperkte mobiliteit: Rondlopen is niet meer mogelijk nadat pethidine is toegediend; u dient in bed te blijven vanwege het versuffende effect.
- Misselijkheid: Net als bij veel andere pijnstillende medicijnen is misselijkheid een mogelijke bijwerking.
- Jeuk: Sommige vrouwen ervaren jeuk na toediening.
- Vergeetachtigheid: Door de sufheid kunt u soms een deel van de bevalling vergeten.
Voor de baby:
Pethidine passeert de placenta en komt zo ook bij de baby terecht. Hierdoor kan de baby suf en slaperig worden bij de geboorte. Dit kan leiden tot ademhalingsproblemen, waarbij soms kortdurend hulp nodig is bij de ademhaling of aanvullende medicatie.
De actieve metaboliet van pethidine heeft bij pasgeborenen een langere halfwaardetijd, wat kan resulteren in oplopende bloedspiegels. Als de moeder gedurende maximaal enkele dagen een opioïde gebruikt, is de kans op effecten bij het kind klein, maar deze neemt toe bij hogere doseringen en langer durend gebruik. Mogelijke effecten bij de baby zijn:
- Ademhalingsdepressie
- Sufheid en meer slapen
- Slecht drinken
- Obstipatie
- Misselijkheid en braken
- Onvoldoende gewichtstoename
Veiligheid en Monitoring
Voordat pethidine wordt toegediend, wordt de hartslag van de baby gecontroleerd met een Cardiotocogram (CTG). Dit onderzoek duurt ongeveer 30 minuten. Als het CTG een optimale hartslag van de baby aantoont, kan pethidine worden gegeven. Is het CTG vooraf niet optimaal, dan kan de arts of verloskundige besluiten pethidine niet toe te dienen.
Pethidine wordt niet vlak voor de uitdrijvingsfase toegediend, omdat de baby er ook suf van kan raken, wat de ademhaling kan bemoeilijken. De uitdrijvingsfase begint wanneer de ontsluiting voltooid is en de moeder tijdens de weeën mag meepersen. De pijn in deze fase wordt voornamelijk veroorzaakt door de uitrekking van het geboortekanaal en het perineum.
In het geval van ademhalingsdepressie bij de pasgeborene kan naloxon, een opiaat-antagonist, worden toegediend om de werking van pethidine tegen te gaan. Dit gebeurt op geleide van de reactie en kan indien nodig herhaald worden.
Wanneer is Pethidine Niet Verantwoord?
Het gebruik van pethidine wordt afgeraden of vereist extra voorzichtigheid in de volgende situaties:
- Combinatie met bepaalde medicijnen: Overleg altijd met uw arts of verloskundige over mogelijke interacties.
- Astma: Pethidine kan verslappend werken en leiden tot ademhalingsproblemen bij moeders met astma.
- Verminderde conditie van de baby: Als het CTG aantoont dat de baby onvoldoende sterk is om de effecten van pethidine aan te kunnen.
- Kwetsbare patiënten: Hoewel de tekst hierover niet specifiek over pethidine gaat, wordt bij het gebruik van NSAID's benadrukt dat deze zo veel mogelijk vermeden moeten worden bij kwetsbare patiënten met een verhoogd risico op gastro-intestinale, renale of cardiovasculaire bijwerkingen, zoals ouderen.
Pethidine kan leiden tot gewenning en afhankelijkheid. Bij patiënten met een aanleg voor verslavingsziekten is voorzichtigheid geboden.
Farmacologische Eigenschappen en Dosering
De pijnstillende werking van pethidine is na intramusculaire of subcutane toediening merkbaar binnen 30 tot 50 minuten en houdt 2 tot 4 uur aan. Het middel wordt voornamelijk in de lever gemetaboliseerd tot onder andere norpethidine. Uitscheiding vindt plaats via de urine. Bij herhaalde toediening, met name bij nierfunctiestoornissen of hoge doseringen, kan cummulatie van norpethidine optreden.
De gebruikelijke dosering voor volwassenen is 25-100 mg intramusculair of subcutaan per keer, met een maximum van 200 mg per keer, zo nodig elke 3-4 uur. Dit komt neer op maximaal 1-2 mg/kg lichaamsgewicht intramusculair of subcutaan.
Bij een verminderde nier- of leverfunctie is voorzichtigheid geboden en dient de dosis te worden aangepast. Bijwerkingen kunnen variëren van duizeligheid, misselijkheid, braken en droge mond tot, zij het zelden, anafylactoïde reacties, verwardheid, hallucinaties, ademhalingsdepressie, bradycardie en hypotensie.
Gelijktijdig gebruik van alcohol of andere centraal depressieve stoffen kan de dempende werking op het centrale zenuwstelsel versterken, met een verhoogd risico op ademhalingsdepressie en sedatie. Combinatie met sedativa zoals benzodiazepinen kan leiden tot ernstige gevolgen, waaronder coma en overlijden.
Bij gelijktijdig gebruik van pethidine en chloorpromazine kan een ernstige bloeddrukdaling optreden. Barbituraten kunnen door versnelde hepatische omzetting van pethidine de spiegels van de toxische metaboliet norpethidine verhogen.
Alternatieven voor Pethidine
Naast pethidine zijn er diverse andere opties voor pijnstilling tijdens de bevalling:
- Natuurlijke methoden: Het gebruik van een bevalbad, douchen, bewegen, massage door de partner, of druk op de onderrug en het bekken.
- Andere medicatie: Een ruggenprik (epidurale anesthesie) is een veelgebruikte en effectieve methode voor pijnstilling.
- Andere opioïden: In sommige gevallen kunnen andere morfine-achtige pijnstillers, zoals remifentanil, worden overwogen, afhankelijk van het ziekenhuis en de specifieke situatie.
Artsen en verloskundigen geven vaak het advies om pethidine niet te kiezen, mede vanwege de mogelijke bijwerkingen en het feit dat de werking niet gestopt kan worden als er nadelige effecten optreden.
Het middel kan invloed hebben op de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen.