Ouderschapsverlof: Een Uitgebreide Gids

Wat is Ouderschapsverlof?

Ouderschapsverlof is een wettelijk recht dat werknemers in staat stelt om hun arbeidsprestaties te verminderen of volledig te schorsen om voor hun kind(eren) te zorgen. Het is belangrijk om ouderschapsverlof niet te verwarren met het tijdskrediet voor het motief 'zorgen voor je kind(eren)' in de privésector. Voor meer informatie over tijdskrediet met motief kan men infoblad nr. T160 raadplegen.

Welke Reglementering is van Toepassing?

Voor werknemers uit de privésector, die tewerkgesteld zijn bij een werkgever die onder de toepassing valt van de wet van 05.12.1968 betreffende de collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire comités, is de specifieke reglementering van toepassing. Het koninklijk besluit van 10.04.2014 geldt voor werknemers die met een arbeidsovereenkomst tewerkgesteld zijn bij een werkgever die niet onder het toepassingsgebied van een ander besluit valt.

Wie Kan Ouderschapsverlof Nemen?

Aanspraak maken op ouderschapsverlof kan door verschillende personen:

• Pleegouders die werden aangeduid door de rechtbank, door een door de bevoegde gemeenschap erkende dienst voor pleegzorg, of door een gemeenschapsdienst bevoegd inzake jeugdbescherming.
• Beide wettelijke ouders of adoptieouders kunnen voor hetzelfde kind ouderschapsverlof nemen.
• De echtgenote of partner van de moeder van het kind in een lesbisch koppel kan ook aanspraak maken op ouderschapsverlof, mits zij bewijst dat ze wordt beschouwd als meemoeder en de biologische vader het kind niet erkend heeft.

Een voorbeeld hiervan is wanneer de vader van het kind geen ouderschapsverlof wenst op te nemen bij zijn werkgever.

Voorwaarden voor Ouderschapsverlof

Om recht te hebben op ouderschapsverlof, moet het kind waarvoor de volledige of gedeeltelijke onderbreking van de prestaties wordt aangevraagd, voldoen aan de gestelde leeftijdsvoorwaarde. Deze voorwaarde moet vervuld zijn op het moment dat de onderbreking ingaat. Bij de indiening van een vraag voor ouderschapsverlof moet het bewijs van de handicap van het kind tussen 12 en 21 jaar worden geleverd, indien een onderbreking voor een dergelijk kind wordt aangevraagd.

Mogelijke Vormen van Onderbreking

Ouderschapsverlof kan op verschillende manieren worden opgenomen:

• Volledige schorsing van de prestaties: Hiermee kan men aan 50% van een voltijdse arbeidsregeling blijven werken.
• Gedeeltelijke onderbrekingen: Dit kan tot 1/2 of 1/5 van de arbeidsprestaties. Voor deze vormen is het niet noodzakelijk om voltijds te werken om de prestaties te verminderen.

De toegangsvoorwaarden tot de verschillende onderbrekingsvormen worden bepaald door de bevoegde gemeenschap van de school of het CLB waar de werknemer statutair of tijdelijk is aangesteld.

Een voorbeeld van gedeeltelijke onderbreking: een vastbenoemde werknemer voor 18/20 die een 1/2 onderbreking neemt, moet na de prestatievermindering de helft van een voltijds uurrooster blijven presteren, wat neerkomt op 10/20. Bij een 1/5 onderbreking blijft de werknemer 4/5 van een voltijdse aanstelling presteren, dus 16/20.

Duur van het Ouderschapsverlof

De duur van het ouderschapsverlof varieert afhankelijk van de gekozen onderbrekingsvorm:

1. Volledige onderbreking:
   • Algemene regel: 4 maanden, op te splitsen in periodes van 1 maand of een veelvoud daarvan.
   • Flexibele opsplitsing: Met akkoord van de werkgever mag de maximale duur van 4 maanden (16 weken) in weken worden opgesplitst. Een week telt als 7 kalenderdagen.

   Voorbeeld van flexibele opsplitsing: Een aanvraag voor 2 weken volledige onderbreking tijdens de kerstvakantie, of 3 weken volledige onderbreking verspreid over de zomermaanden.

2. Onderbreking tot 1/2:
   • Algemene regel: 8 maanden, op te splitsen in periodes van 2 maanden of een veelvoud daarvan.
   • Flexibele opsplitsing: Met akkoord van de werkgever mogen de 8 maanden halftijdse onderbreking worden opgesplitst in periodes van een maand of een veelvoud daarvan.

   Voorbeeld van flexibele opsplitsing: Halftijds ouderschapsverlof aanvragen voor slechts één maand.

3. Onderbreking met 1/5:
   • Duur: 20 maanden, op te splitsen in periodes van 5 maanden of een veelvoud daarvan.
4. Onderbreking met 1/10:
   • Duur: 40 maanden, op te splitsen in periodes van 10 maanden of een veelvoud daarvan.

Opmerking: Sinds 01.09.2020 kunnen personeelsleden van het Vlaamse onderwijs en de Vlaamse CLB's ouderschapsverlof opsplitsen, op voorwaarde dat ze vóór die datum nog geen ouderschapsverlof hebben opgenomen voor het rechthebbende kind.

Combineren van Verschillende Vormen van Ouderschapsverlof

Het combineren van verschillende vormen van ouderschapsverlof is mogelijk, waarbij rekening wordt gehouden met specifieke omrekeningsprincipes:

• 4 weken volledige onderbreking staan gelijk aan 1 maand volledige onderbreking.
• 1 maand halftijdse onderbreking staat gelijk aan 2 maanden onderbreking met 1/5 of 10 maanden onderbreking met 1/10.

Voorbeeld: Een werknemer die 7 weken volledige onderbreking heeft gekregen, heeft nog 9 weken over van de maximale duur van 4 maanden (16 weken). Dit komt overeen met 2 maanden en 1 week resterende volledige onderbreking. Als een werknemer 13 weken volledige onderbreking heeft gekregen, blijft er een saldo van 3 weken over. Dit resterende saldo kan niet worden omgezet in een halftijdse onderbreking, een onderbreking met 1/5 of met 1/10, en kan enkel nog als volledige onderbreking worden opgenomen.

Voor halftijds ouderschapsverlof dat in periodes van een maand wordt genomen, moet het resterende saldo minstens 2 maanden of een veelvoud daarvan bedragen om te kunnen worden omgezet in een andere onderbrekingsvorm.

Weigering van Ouderschapsverlof

Ouderschapsverlof kan in principe niet worden geweigerd als voldaan wordt aan de wettelijke toegangsvoorwaarden. Het is een recht per kind dat voldoet aan de leeftijdsvoorwaarde.

Echter, bij aanvraag voor:

• een onderbreking met 1/10,
• de flexibilisering in weken van de volledige onderbreking,
• of de flexibilisering in maanden van de halftijdse onderbreking,

is het akkoord van de werkgever vereist. Indien de werkgever deze vormen weigert, dient hij zijn beslissing schriftelijk en gemotiveerd mee te delen aan de werknemer.

Thematisch verlof kan niet worden geweigerd indien de overheid of gemeenschap dit reglementair heeft voorzien.

Formaliteiten voor het Verkrijgen van Ouderschapsverlof

De werknemer moet de werkgever ten minste twee maanden en ten hoogste drie maanden op voorhand verwittigen per aangetekende brief of door afgifte van een brief met ontvangstbevestiging. De aanvraag dient de gewenste aanvangsdatum en einddatum van het ouderschapsverlof te vermelden. De werkgever kan een kortere aanvraagtermijn aanvaarden.

Uiterlijk op het moment dat het verlof ingaat, moet de werknemer de documenten tot staving van het recht op ouderschapsverlof bezorgen.

Uitstel van Ouderschapsverlof door de Werkgever

De werkgever mag de start van het ouderschapsverlof uitstellen als de gevraagde periode de goede werking van de dienst ernstig verstoort. Dit uitstel moet binnen de maand na de schriftelijke kennisgeving gebeuren, schriftelijk en grondig gemotiveerd worden meegedeeld aan de werknemer, en moet een of meer alternatieve voorstellen voor het ouderschapsverlof bevatten (andere vormen en/of periodes).

Deze uitstelmogelijkheid bestaat niet wanneer de opname van het aangevraagde ouderschapsverlof afhankelijk is van het akkoord van de werkgever (zoals bij 1/10 ouderschapsverlof of flexibele opnamemogelijkheden).

Vermindering van Prestaties bij Gedeeltelijke Onderbreking

Bij een gedeeltelijke onderbreking (halftijds, 1/5 of 1/10) mag de werknemer aan de werkgever voorstellen hoe de prestaties wensen te worden verminderd. Dit voorstel wordt meegedeeld tijdens de schriftelijke kennisgeving.

De werknemer kan een voorstel doen over de manier waarop prestaties worden verminderd, maar de werkgever is niet verplicht dit voorstel te volgen. Indien er een afspraak wordt gemaakt, moet deze schriftelijk worden vastgelegd.

Vroegtijdige Beëindiging van Ouderschapsverlof

Met akkoord van de werkgever kan het ouderschapsverlof vroegtijdig worden stopgezet vóór de oorspronkelijk aangevraagde einddatum. De werkgever moet schriftelijk op de hoogte worden gebracht van de datum van de vroegtijdige beëindiging, en dit aan het RVA-kantoor. Hierbij wordt het formulier 'Aangifte van een wijziging betreffende de gegevens' gebruikt.

Voorbeeld: Bij vroegtijdige stopzetting van een 1/5 ouderschapsverlof na 4 maanden van een aangevraagde periode van 5 maanden, verliest de werknemer het saldo van 1 maand. Indien een volledige onderbreking van 5 weken na 3 weken wordt beëindigd, wordt het niet-gebruikte deel van 2 weken nog steeds als voldaan beschouwd.

Bij vroegtijdige stopzetting van een halftijds ouderschapsverlof van 3 maanden na 1 maand en 2 weken, verliest men het resterende deel van 1 maand en 2 weken. Indien de werknemer dit verlof vroegtijdig stopzet om verlof medische bijstand of palliatief verlof op te nemen, is dit uitzonderlijk niet het geval.

Recht op een Onderbrekingsuitkering

Tijdens het ouderschapsverlof kan de werknemer een maandelijkse onderbrekingsuitkering ontvangen van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA). Hiervoor moet de werkgever voldoen aan de toegangsvoorwaarden en andere regels nageleefd worden.

De aanvraag moet uiterlijk 2 maanden na de ingangsdatum van de onderbreking bij de RVA worden ingediend om de uitkering vanaf het begin van de onderbreking te kunnen ontvangen.

Belangrijke opmerking: De 4de maand volledige onderbreking of het equivalent van een halftijdse, 1/5 of 1/10 onderbreking wordt letterlijk geïnterpreteerd. Voor een kind geboren vóór 08.03.2012 ontvangt men geen uitkeringen van de RVA voor deze periode.

De onderbrekingsuitkering is forfaitair. Om de vermeerdering te kunnen genieten, moet het begrip 'kinderen ten laste' worden begrepen in de zin van de fiscale reglementering. De bedragen van de onderbrekingsuitkeringen zijn terug te vinden in de rubriek 'Barema's raadplegen'.

Men kan ook ouderschapsverlof zonder uitkeringen krijgen. In dat geval berekent de RVA de gevraagde periodes op naam van het betrokken kind.

Bescherming tegen Ontslag

De wetgeving voorziet in een bescherming tegen ontslag tijdens ouderschapsverlof. Deze bescherming gaat in op de dag van het akkoord of, bij een wettelijk recht, op de dag van de schriftelijke kennisgeving aan de werkgever. De werkgever kan de arbeidsovereenkomst niet eenzijdig opzeggen, tenzij het ontslag gerechtvaardigd wordt door een dringende of voldoende reden (een door de rechter als zodanig erkende reden waarvan de aard en oorzaak vreemd zijn aan de loopbaanonderbreking).

In geval van volledige onderbreking kan de opzeggingstermijn pas beginnen lopen vanaf het einde van het ouderschapsverlof. Bij vermindering van de prestaties met 1/2 of 1/5, presteert de werknemer de opzeggingstermijn deeltijds.

De beschermingsperiode gaat in op de dag van de schriftelijke kennisgeving aan de werkgever en eindigt drie maanden na het einde van het ouderschapsverlof. Indien het ouderschapsverlof geen aanvang heeft genomen, eindigt de beschermingsperiode drie maanden na de oorspronkelijk voorziene aanvang. Indien de werkgever de bescherming tijdens de beschermingsperiode misbruikt om een ontslag voor te bereiden, moet hij de reden voor het ontslag bewijzen.

Gevolgen van Ouderschapsverlof

De opname van ouderschapsverlof heeft verschillende gevolgen:

• Anciënniteit: Telt als dienstactiviteit, dus er wordt anciënniteit opgebouwd.
• Vakantiedagen: Het aantal vakantiedagen wordt in verhouding verminderd tijdens het lopende jaar.
• Wettelijk pensioen: Dit verlof telt mee voor de pensioenopbouw, met een specifieke pensioenregeling.
• Aanvullend pensioen: Telt niet mee voor het aanvullend pensioen.
• Financiële gevolgen: Salaris is evenredig met het werkregime; bij voltijdse onderbreking wordt geen salaris ontvangen. Er is ook invloed op vakantiegeld en eindejaarstoelage.
• Woon-werkverkeer: Bij langdurige afwezigheid wordt het abonnement voor woon-werkverkeer automatisch stopgezet en moet het opnieuw worden aangevraagd.

Let op: Bij ouderschapsverlof voor kinderen geboren voor 8 maart 2012 is het laatste blok van het opgenomen verlof onbetaald.

Cumulatie van Inkomsten en Activiteiten

Tijdens het ouderschapsverlof kunnen bepaalde inkomsten of activiteiten worden gecumuleerd. Er kunnen echter cumulatieregels gelden voor nevenactiviteiten, waarvoor formele toestemming nodig kan zijn.

Wat Gebeurt er als het Kind Overlijdt tijdens de Onderbreking?

De lopende onderbreking mag tot de oorspronkelijk gevraagde einddatum worden voortgezet. Indien de werknemer de onderbreking vroegtijdig wil stopzetten en de prestaties volledig wil hervatten, is het akkoord van de werkgever nodig, zowel voor de vervroegde stopzetting als voor de datum ervan. De RVA moet hiervan schriftelijk op de hoogte worden gebracht.

Verplichte Kennisgeving en Akkoord Werkgever

Het recht op voltijds, halftijds en 1/5 ouderschapsverlof is niet afhankelijk van het akkoord van de werkgever. De werkgever kan dit verlof niet weigeren indien de werknemer aan de voorwaarden voldoet.

Het recht op 1/10 ouderschapsverlof en de flexibele opnamemogelijkheden van het voltijds en halftijds ouderschapsverlof zijn daarentegen wel afhankelijk van het akkoord van de werkgever. Een weigering dient schriftelijk, gemotiveerd en binnen een maand na kennisgeving te gebeuren.

Specifieke Regels voor de Vlaamse Overheid

Voor personeelsleden van de Vlaamse overheid gelden specifieke regels:

• Duur: Afhankelijk van het werkregime (voltijds, halftijds, 1/5, 1/10).
• Opsplitsing: Enkel opname in volledige maanden is mogelijk; opsplitsing in weken is geen optie.
• Aanvraagtermijn: Bepaald door het departement of agentschap.
• Aanvangsdatum: Moet starten vóór de 12de verjaardag van het kind (of 21ste bij handicap).
• Wijzigen en verlengen: Mogelijk na toestemming van de lijnmanager.
• Opzeggen: Mogelijk, maar vroegtijdige stopzetting van een blok leidt tot verlies van de resterende maanden van dat blok.

Pensioenopbouw en Overige Gevolgen

Tijdens het ouderschapsverlof gaat de pensioenopbouw volledig door, met de reguliere verdeling van pensioenpremies tussen werkgever en werknemer. Het verlof telt niet mee voor het aanvullend pensioen.

De regeling van het ouderschapsverlof is een van de federale zorgverloven. De Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) betaalt in de meeste gevallen een onderbrekingsuitkering. Het is de verantwoordelijkheid van de werknemer om het recht op ouderschapsverlof op te volgen.

Cumulatieregels voor Federale Zorgverloven

Bij het opnemen van ouderschapsverlof moeten specifieke cumulatieregels voor federale zorgverloven in acht worden genomen, waar de lijnmanager of gemachtigde rekening mee moet houden.

Aanvraagprocedure

De aanvraag voor ouderschapsverlof moet schriftelijk en vooraf gebeuren en goedgekeurd worden. Bij gebreke hiervan wordt de afwezigheid als 'non-activiteit' beschouwd, met gevolgen voor salaris, anciënniteit en pensioen.

De aanvraag voor de onderbrekingsuitkering van de RVA kan via mysocialsecurity.be of Ebox worden ingediend. Na goedkeuring ontvangt de werknemer een C62-beslissing die bezorgd moet worden aan het DCPA.

Regelgeving en Dienstanciënniteit

Om recht te hebben op ouderschapsverlof moet de werknemer in de 15 maanden vóór de aanvraag minstens 12 maanden in dienst zijn bij een werkgever.

Ouderschapsverlof kan niet worden verkregen voor een kind waarvoor reeds bij een andere werkgever ouderschapsverlof is opgenomen.

Verschillende Opnamemogelijkheden en Overstappen

Werknemers kunnen gebruik maken van verschillende opnamemogelijkheden en overstappen tussen opnamevormen. Hierbij zijn omrekeningsfactoren van toepassing: 1 maand schorsing = 2 maanden halftijds = 5 maanden 1/5 = 10 maanden 1/10.

Er is ook een flexibele opnamemogelijkheid voor het voltijds ouderschapsverlof, waarbij 4 weken schorsing gelijk staat aan 1 maand schorsing. Ook hier is een overstap tussen klassieke en flexibele modaliteiten mogelijk.

Ouderschapsverlof bij Adoptie en Pleegzorg

Het recht op ouderschapsverlof geldt ook in geval van adoptie en langdurige pleegzorg. Hierbij is de duur van de pleegzorg minstens zes maanden en moet de werknemer aangesteld zijn als pleegouder door de bevoegde instanties.

Ouderschapsverlof in de Openbare Sector

De regeling van het ouderschapsverlof geldt in principe ook voor statutair en contractueel personeel van provincies, gemeenten en openbare inrichtingen. Andere openbare diensten hebben analoge regelingen.

tags: #ouderschapsverlof #regeling #vertaling