Wat is koorts?
Koorts is een verhoging van de lichaamstemperatuur. Normaal gesproken ligt de lichaamstemperatuur tussen 35,8 en 37,5 graden Celsius. Vanaf 38 graden Celsius spreekt men van koorts.
Oorzaken van koorts
Koorts ontstaat als reactie op de aanwezigheid van ziekteverwekkers, zoals virussen of bacteriën, in het lichaam. Het immuunsysteem reageert hierop door de lichaamstemperatuur te verhogen. Bij hogere temperaturen kunnen ziekteverwekkers zich minder goed vermenigvuldigen, wat helpt om de infectie te bestrijden. Koorts is dus geen ziekte op zich, maar een signaal dat het lichaam zich verdedigt.
Naast infecties kunnen ook andere factoren tijdelijk de lichaamstemperatuur verhogen:
- Warm weer
- Te warme kleding
- Zware lichamelijke inspanning
In uitzonderlijke gevallen, wanneer het lichaam de warmte niet goed kwijt kan en de temperatuur boven de 39 graden Celsius stijgt, kan dit leiden tot een hitteslag. Dit is een gevaarlijke situatie die onmiddellijke medische hulp vereist.
Hoe vaak komt koorts voor?
Koorts is een veelvoorkomend verschijnsel bij infecties, zoals verkoudheid of buikgriep. Echter, bij sommige infecties, zelfs ernstige, kan er soms geen koorts optreden. Dit kan gebeuren als het immuunsysteem nog niet volledig functioneert of verzwakt is.
Verhoging zonder koorts bij kinderen
Bij kinderen kan een lichte temperatuurverhoging (onder de 38 graden Celsius) ook voorkomen zonder dat er sprake is van ziekte. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij:
- Tandjes krijgen
- Zeer warm weer of het dragen van te warme kleding
- Zware lichamelijke inspanning
- Een hevige huilbui
Hoe koorts meten?
Er zijn verschillende manieren om koorts te meten, waarbij een elektronische thermometer als het meest betrouwbaar wordt beschouwd.
- Bij kinderen jonger dan 3 jaar: meet de temperatuur het best rectaal, ongeveer 2 cm diep. Het gebruik van wat vaseline of babyolie kan het inbrengen vergemakkelijken.
- Boven de 5 jaar: meting onder de tong is ook betrouwbaar.
- Onder de oksel: dit is ook een optie, maar vereist dat de arm voldoende lang goed tegen het lichaam wordt aangedrukt voor een nauwkeurige meting.
Een oorthermometer kan ook betrouwbaar zijn, maar is minder eenvoudig in gebruik. Bij baby's is de gehoorgang vaak te smal. Bij oudere kinderen moet de gehoorgang rechtgetrokken worden om de thermometer op het trommelvlies te richten.
Glazen kwikthermometers worden tegenwoordig afgeraden vanwege hun breekbaarheid en het risico op giftige kwikblootstelling. Voorhoofdstrips worden als erg onbetrouwbaar beschouwd.
Wat kun je zelf doen bij koorts?
Medicatie
Voor het verlichten van koorts en het verbeteren van het algemene welzijn van je kind, kan paracetamol worden gegeven. De voorkeur gaat uit naar paracetamol in siroopvorm. Als het kind overgeeft of de siroop niet binnenhoudt, kan een zetpil worden overwogen. Volg altijd het advies van de arts of apotheker en de aanwijzingen op de verpakking.
Wat beter niet te gebruiken?
- Ibuprofen: gebruik dit liever niet, tenzij een arts dit specifiek aanbeveelt. Bij bepaalde aandoeningen, zoals waterpokken, wordt ibuprofen zelfs afgeraden.
- Aspirine: geef geen aspirine aan kinderen, omdat dit ernstige bijwerkingen kan veroorzaken.
Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of apotheker.
Rust, eten en drinken
Zorg ervoor dat je kind voldoende drinkt. Bij koorts, diarree of overgeven verliest het lichaam vocht. Bied regelmatig water, melk of soep aan. Een kind van ongeveer 10 kilogram heeft dagelijks ongeveer 1 liter vocht nodig, oplopend tot 1,5 liter voor kinderen boven de 20 kilogram.
Om het vocht- en zoutverlies aan te vullen, kan een ORS-oplossing (orale rehydratiezouten) worden gegeven. ORS is verkrijgbaar bij de apotheek.
De eetlust kan verminderd zijn. Bied daarom licht verteerbaar voedsel aan, zoals soep, yoghurt, fruit of wat brood. Kies iets wat het kind graag eet en geef kleine porties.
Laat je kind rusten, want te veel beweging kan de temperatuur doen stijgen.
Wanneer naar de huisarts?
Bij een gewone verkoudheid of milde maag-darminfectie, waarbij het kind lichte koorts heeft maar alert is en voldoende drinkt, is meestal afwachten voldoende. Het is dan niet direct nodig om een arts te raadplegen of koortsremmers te geven.
Wanneer onmiddellijk medische hulp zoeken?
Sommige symptomen kunnen wijzen op een ernstigere aandoening. Ga onmiddellijk met je kind naar een arts als:
- Je kind jonger is dan 3 maanden en een temperatuur heeft van 38°C of hoger.
- Je kind slap, suf is of moeilijk wakker te krijgen is.
- Je kind niet of nauwelijks drinkt, plast of reageert.
- Je kind blijft huilen of kreunen of reageert anders dan gewoonlijk.
- De huid of lippen blauw, grauw of erg bleek zijn.
- Er vlekjes of kleine puntvormige bloedingen op de huid verschijnen.
- Je kind snel of moeilijk ademt.
- De tong droog is of de ogen dieper liggen (tekenen van uitdroging).
- Je kind koorts heeft en er geen tekenen zijn van een gewone verkoudheid of buikgriep.
- Je kind koorts heeft in een erg warme omgeving, wat kan duiden op een mogelijke hitteslag. In dat geval: breng het kind naar een koelere plaats, trek overtollige kleding uit en geef kleine slokjes water. Als de situatie niet verbetert of de temperatuur verder stijgt boven 39°C, bel dan onmiddellijk een arts.
Mag je kind naar de opvang?
Een kind met koorts mag niet naar de kinderopvang.
Wat kan de arts doen?
De arts zal je kind grondig onderzoeken, inclusief het hart, de longen, neus, keel, oren, buik, en letten op de aanwezigheid van huiduitslag en de alertheid van het kind. Als er een oorzaak voor de koorts wordt gevonden, zal deze worden behandeld.
Bij banale infecties zoals verkoudheid, diarree, oor- of keelontsteking is verder onderzoek meestal niet nodig. Als er geen duidelijke oorzaak wordt gevonden, kan een urineonderzoek en eventueel een bloedtest worden uitgevoerd. Soms is ook een longfoto (RX) nodig.
Bij banale koorts kan de arts paracetamol voorschrijven. In sommige gevallen, bijvoorbeeld als paracetamol onvoldoende helpt, kan de arts ibuprofen voorschrijven, hoewel dit niet in alle situaties geschikt is.
Meer weten?
Voor meer informatie over koorts bij kinderen, een stappenplan en antwoorden op veelgestelde vragen, kun je terecht bij Kind en Gezin.
Informatie over hitteziektes, zoals hitteslag, is te vinden op warmedagen.be.
Voor betrouwbare informatie over medicijnen kun je terecht op FarmaInfo.
Hoe reageert het immuunsysteem op een ziekteverwekker?
Uitdroging voorkomen en behandelen
Baby's en jonge kinderen, net als ouderen, lopen een verhoogd risico op uitdroging. Vooral baby's jonger dan 3 maanden zijn kwetsbaar. Uitdroging, een tekort aan water in het lichaam, kan verschillende oorzaken hebben, waaronder te weinig drinken, misselijkheid, ziekte met koorts, overgeven en diarree.
Symptomen van uitdroging
Uitdroging kan herkend worden aan de volgende symptomen:
- Lusteloosheid
- Droge mond en lippen
- Snelle ademhaling en hartslag
- Niet of weinig plassen (geen natte luier)
- Diepliggende ogen
- Koude armen en benen
- Geen elastische huid (huidplooitje blijft ‘staan’ na optillen)
- Huilen zonder tranen
- Een grauwe huidskleur
Wat te doen bij uitdroging?
Het belangrijkste advies is om je kind veel te laten drinken. Bied regelmatig kleine slokjes aan. Bij tekenen van uitdroging kan ORS (Orale Rehydratie Zouten) worden gegeven om het vocht- en zoutverlies aan te vullen. ORS is verkrijgbaar bij de apotheek.
Bij baby's kan borstvoeding of flesvoeding worden voortgezet. Het is aan te raden om de borst- of flesvoeding vaker aan te bieden. Baby's ouder dan 4 maanden kunnen tussendoor ook kleine slokjes water krijgen.
Bij peuters en oudere kinderen kan naast water, thee of limonade ook een waterijsje gegeven worden. Als het kind overgeeft, is het belangrijk om vaak kleine beetjes te drinken te geven, in plaats van een grote hoeveelheid in één keer.
ORS-gebruik bij baby's en kinderen
ORS is een mengsel van zouten en glucose dat helpt bij het herstellen van de vocht- en zoutbalans. Het kan veilig worden gebruikt bij baby's en kinderen.
- Dosering voor kinderen onder de 20 kg: Los de inhoud van 1 zakje op in 100 ml drinkwater. Gebruik ORS niet in combinatie met andere dranken of vloeistoffen.
- Dosering voor kinderen boven de 20 kg: Los de inhoud van 1 zakje op in 200 ml drinkwater.
Bij zuigelingen wordt aangeraden om elke 2 tot 4 minuten een theelepel ORS toe te dienen. De oplossing kan met een lepeltje of uit een flesje worden gegeven. Het is het beste om ORS te geven vóór de fles- of borstvoeding.
Het is belangrijk om de instructies op de verpakking goed te volgen bij het klaarmaken van de ORS-oplossing. Het zelf samenstellen van een ORS-oplossing wordt afgeraden.
Alternatieven voor ORS
Hoewel ORS de standaardbehandeling is, wordt in recent onderzoek gekeken naar alternatieven. Verdund appelsap (half appelsap, half water) toonde in een studie vergelijkbare resultaten als ORS bij kinderen van 6 maanden tot 5 jaar met milde gastro-enteritis. Het werd beter geaccepteerd door kinderen en verminderde de noodzaak voor intraveneuze rehydratie.
Belangrijk is dat deze alternatieven, zoals verdund appelsap, niet worden aanbevolen voor kinderen jonger dan 6 maanden, omdat er onvoldoende bewijs is voor de veiligheid en effectiviteit bij deze leeftijdsgroep. Borstvoeding kan gecontinueerd worden.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Neem contact op met de huisarts als:
- Je kind jonger is dan 3 maanden en tekenen van uitdroging vertoont.
- Je kind minder dan de helft drinkt van wat normaal is.
- Je kind meer dan 12 uur niet geplast heeft.
- Je kind suf is, moeilijk wakker te krijgen is, verward reageert of flauwvalt.
Bij kinderen met diabetes type 1 die overgeven, bel direct de huisarts of 112.
Diarree bij baby's
Diarree bij baby's kan mild zijn of ernstig. Milde diarree vereist meestal geen specifieke behandeling. Bij ernstige diarree, gepaard gaande met koorts of tekenen van uitdroging, is medische hulp noodzakelijk.
Verontrustende tekenen van diarree zijn onder andere braken na elke inname, droge mond, bloederige ontlasting, sufheid, grauwe huidskleur of gewichtsverlies van 5% of meer.
Om diarree te verlichten, is het belangrijk de baby voldoende vocht te geven en te zorgen voor goede hygiëne. Voedingsmiddelen die diarree kunnen verminderen, zoals rijst, appelmoes en bananen, kunnen worden aangeboden.
