Het is van cruciaal belang om te weten of uw kind goed kan zien. Daarom krijgt uw kind gedurende de jeugdgezondheidszorg twee keer een oogtest. Deze tests zijn bedoeld om de gezichtsscherpte te meten en eventuele problemen vroegtijdig op te sporen.
Het Belang van Vroege Opsporing
De eerste levensjaren zijn bepalend voor de ontwikkeling van het gezichtsvermogen. Tussen de geboorte en het tiende levensjaar ontwikkelen de ogen zich nog volop. Problemen die in deze periode niet worden behandeld, kunnen leiden tot blijvende gezichtsschade. Amblyopie, ook wel lui oog genoemd, is daarvan het meest bekende voorbeeld. Als dit probleem niet wordt aangepakt voor het achtste levensjaar, kan het leiden tot onomkeerbaar gezichtsverlies. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de kwaliteit van leven, maar ook voor toekomstige studiemogelijkheden en beroepskeuzes.
Kinderen vertellen niet altijd dat ze slecht zien. Ze denken vaak dat iedereen de wereld op dezelfde manier ziet als zij. Daarom zijn systematische oogtesten zo waardevol. Ze sporen problemen op voordat ze ernstige gevolgen krijgen. Het GoCheck Kids-systeem, dat bijvoorbeeld in België door Kind en Gezin wordt gebruikt, kan al bij baby's van 13 maanden risicofactoren detecteren. Hoe eerder een probleem wordt ontdekt, hoe effectiever de behandeling meestal is.
De Standaard Oogtesten
Jeugdarts Tijs legt uit hoe u kunt merken of uw kind niet goed ziet. Wanneer uw kind tussen de 3,5 en 4 jaar oud is, vindt het eerste standaard oogonderzoek plaats. Dit wordt ook wel de visusmeting of het visusonderzoek genoemd. Tijdens dit onderzoek wordt onderzocht hoe scherp uw kind kan zien.
De E-Haken Kaart
Voor dit onderzoek wordt een grote kaart gebruikt met E-vormen, waarbij de pootjes een bepaalde kant op wijzen. Dit is de zogenaamde E-Haken kaart. Uw kind moet aangeven welke kant de pootjes van de E heen wijzen.
Hoe werkt de test met de E-haken?
- Aan de muur hangt de kaart met de E's.
- Uw kind zit bij u op schoot of staat op een bepaalde afstand van de kaart.
- Een van de ogen wordt afgedekt met een bril of een pleister.
- Uw kind krijgt een E in handen, of een voorbeeldkaart.
- De jeugdarts of jeugdverpleegkundige wijst een E op de grote kaart aan.
- Uw kind houdt de E in de handen op dezelfde manier als op de kaart aan de muur, of wijst de juiste E aan op de voorbeeldkaart. Uw kind mag de richting ook met de hand aanwijzen.
- Daarna is het andere oog aan de beurt.
Als uw kind het lastig vindt om mee te werken, kan de jeugdarts ook de LEA symbolenkaart gebruiken. Deze kaart bevat symbolen in plaats van E-vormen. Het is niet erg als uw kind geen zin heeft om mee te doen aan de test. Na een tijdje kan er opnieuw een oogtest worden gedaan.
De LEA Symbolenkaart
Soms adviseert de jeugdarts om de oogtest al bij een kind van 3 jaar te doen. Dan wordt vaak de grote kaart met LEA symbolen gebruikt. Deze symbolen staan op de LEA-oogtestkaart. Ook als uw kind de test met de E-haken lastig vindt, kan de jeugdarts de LEA symbolenkaart gebruiken.
De Tweede Oogtest
Wanneer uw kind tussen de 4,5 en 5,5 jaar oud is, krijgt het de tweede oogtest. Deze test verloopt op dezelfde manier als de eerste. Na deze leeftijd krijgen kinderen niet meer standaard een oogtest. Als u vermoedt dat uw kind niet goed ziet, is het belangrijk om dit te laten onderzoeken.
Uitgebreid Oogonderzoek
Als uw kind niet goed kan zien na de standaard screenings, kan er een uitgebreider oogonderzoek nodig zijn door een orthoptist of oogarts. Bij een uitgebreid oogonderzoek wordt gekeken naar de oogstand, de gezichtsscherpte en de samenwerking tussen de ogen. De oogarts kijkt door de pupil heen om eventuele afwijkingen in het oog te detecteren. Het kan zijn dat uw kind druppels in de ogen krijgt om de pupil te verwijden, waardoor het zicht tijdelijk wat waziger kan zijn.
Wat gebeurt er bij de oogarts?
Soms is verder onderzoek nodig en kan het zijn dat uw kind een bril of contactlenzen krijgt voorgeschreven. Heeft u het idee dat uw kind slechter gaat zien of dat er iets verandert? Aarzel dan niet om contact op te nemen met de jeugdgezondheidszorg.
Oogonderzoek bij Specifieke Indicaties
Een oogtest bij kinderen die jonger zijn dan 3,5 jaar wordt alleen gedaan als het nodig is. Dit kan bijvoorbeeld zijn als er in de familie een lui oog voorkomt. Als u twijfels heeft of uw kind wel goed kan zien, wordt de LEA-test gebruikt. Hierbij krijgt uw kind een speciale bril op en wordt een plaatje aangewezen. Uw kind zegt welk plaatje dat is of wijst het aan op een aanwijsplaat. Daarbij maakt het niet uit welke naam uw kind aan het plaatje geeft.
Oogonderzoek in Vlaanderen: Kind en Gezin en CLB
In België bieden Kind en Gezin en het CLB (Centrum voor Leerlingenbegeleiding) gratis oogtesten aan voor alle kinderen. Deze oogscreenings helpen om problemen zoals een lui oog, scheelzien en refractieafwijkingen tijdig te detecteren.
De Rol van Kind en Gezin
Kind en Gezin neemt de eerste oogtesten voor zijn rekening. Deze organisatie biedt gratis screenings aan voor alle kinderen in Vlaanderen. De tests vinden plaats in consultatiebureaus, thuis bij gezinnen of in kinderopvangcentra. Het voordeel van dit systeem is dat het laagdrempelig is. Ouders hoeven geen afspraak te maken bij een specialist en de tests kosten niets.
- Oogtest op 13 maanden: De eerste oogtest vindt plaats rond de 13e maand. Kind en Gezin gebruikt hiervoor het GoCheck Kids-systeem. Dit toestel maakt foto's van de ogen met behulp van infraroodtechnologie en fotogrammetrie. De test is pijnloos en snel. Het toestel kan risicofactoren detecteren voor amblyopie, scheelzien en verschillende refractieafwijkingen zoals bijziendheid of verziendheid.
- Tweede oogtest op 24 of 30 maanden: Rond de 24e of 30e maand krijgt uw kind een tweede oogmeting. Deze test gebruikt dezelfde technologie, maar dient als verificatie van de eerste test. Soms ontwikkelen oogproblemen zich pas later, daarom is deze herhaling belangrijk.
Als bij een van deze tests afwijkingen worden vastgesteld, krijgt u als ouder een verwijsbrief naar een oogarts of orthoptist. Deze specialisten kunnen dan een uitgebreider onderzoek doen en indien nodig een behandeling opstarten.
De Rol van het CLB
Zodra kinderen naar school gaan, neemt het CLB de systematische visuscontroles over. Deze vinden plaats op verschillende momenten tijdens de schoolloopbaan: in de eerste kleuterklas en daarna nog eens in het eerste, derde en vijfde leerjaar van het lager onderwijs. Het CLB gebruikt testmethodes zoals visuskaarten, E-haken en symbolenkaarten die aangepast zijn aan de leeftijd van de kinderen.
Wie Mag een Oogtest Doen bij Kinderen?
Niet iedereen mag zomaar een oogtest uitvoeren bij kinderen. Er zijn duidelijke regels en leeftijdsgrenzen:
- Kinderen jonger dan 8 jaar: Alleen een oogarts of orthoptist mag een oogmeting uitvoeren. Dit is wettelijk bepaald, omdat het oog van jonge kinderen nog volop in ontwikkeling is en een juiste diagnose specialistische kennis vereist.
- Kinderen tussen 8 en 10 jaar: Een optometrist kan een oogmeting doen. Dit gebeurt meestal op afspraak, in filialen waar een optometrist aanwezig is.
- Kinderen vanaf 10 jaar: Vanaf deze leeftijd kan een optometrist een oogmeting uitvoeren, net zoals bij volwassenen.
- Kinderen vanaf 12 jaar: Vanaf deze leeftijd mag een optometrist een oogtest uitvoeren zonder tussenkomst van een specialist.
Deze regels zijn er om te voorkomen dat oogproblemen bij jonge kinderen over het hoofd worden gezien of verkeerd worden aangepakt.
Wat gebeurt er bij Afwijkingen?
Wanneer een oogtest afwijkingen toont, krijgt u als ouder een verwijsbrief naar een oogarts of orthoptist. Deze specialisten beschikken over geavanceerdere apparatuur en kunnen een uitgebreider onderzoek uitvoeren. Ze kunnen precies bepalen wat er aan de hand is en welke behandeling nodig is.
Veelvoorkomende Oogproblemen bij Kinderen
- Amblyopie (lui oog): Komt voor bij ongeveer 2 tot 3% van alle kinderen. Het ontstaat wanneer een oog niet goed ontwikkelt, bijvoorbeeld door scheelzien of grote verschillen in sterkte tussen beide ogen.
- Scheelzien: Een afwijking waarbij de ogen niet parallel staan.
Tips voor Ouders
- Herken de signalen: Let op als uw kind vaak knippert, fronst, zijn hoofd draait, dichtbij het scherm zit of klaagt over hoofdpijn.
- Maak gebruik van gratis screenings: De screenings van Kind en Gezin en het CLB zijn gratis en gemakkelijk toegankelijk. Maak er gebruik van, ook al denkt u dat er niets aan de hand is.
- Volg aanbevelingen op: Bij een doorverwijzing is het belangrijk om snel te handelen.
Langdurig en dichtbij kijken naar schermen kan het risico op bijziendheid (myopie) verhogen, vooral bij kinderen. Ook zonder klachten kan een afwijkende oogtest wijzen op een onderliggend probleem. Vroege behandeling is cruciaal om blijvende schade te voorkomen. Erfelijkheid speelt een grote rol, vooral bij scheelzien, bijziendheid en verziendheid.