Hangt de mond van je kind de hele dag open, is het vaak verkouden en wordt er veel geknoeid tijdens het eten? Dat kan te maken hebben met afwijkende 'mondgewoonten'. Doe je er niets aan, dan kan het onder meer concentratieproblemen en een scheef gebit tot gevolg hebben.
Het belang van preverbale logopedie
Veel ouders weten niet dat het leren eten en drinken, net als leren omrollen, kruipen en lopen, voor iedere baby op zijn eigen tempo gaat. Treurniet van Volmondig Logopedie, gespecialiseerd in preverbale logopedie, benadrukt dat veel ouders niet weten dat ze een logopedist kunnen inschakelen bij eet- en drinkproblemen. "Weinig mensen zijn bekend met preverbale logopedie. Ik hoor wel eens de reactie: 'Moet mijn kind nu al naar de logopedist? Hij kan nog niet eens praten!'"
Wanneer is het tijd om hulp te zoeken?
Er zijn verschillende signalen waar ouders op kunnen letten:
- Langdurige voeding: Als de voeding bijvoorbeeld heel lang duurt, langer dan dertig minuten. Dit is geen goed teken, omdat het kind er erg moe van wordt en de ouder bijna de hele dag bezig is met voeden.
- Verslikken of kokhalzen: Als je kind zich vaak verslikt of kokhalst bij het eten, meerdere keren per voedingsmoment of vaker op een dag.
- Onduidelijke honger- of verzadigingssignalen: Als je niet goed kunt zien of je kindje nou honger heeft of verzadigd is, kan dat ook een teken zijn dat er iets anders aan de hand is. Soms zeggen ouders: 'Hij lijkt nooit honger te hebben.'
Hoe kan een logopedist baby's helpen?
Preverbale logopedie richt zich op kinderen tussen de nul en twee jaar met slik-, eet- en/of drinkproblemen. Eten en drinken zijn motorische vaardigheden die je kunt leren door het heel vaak te doen, net als leren fietsen. Je wordt er vanzelf goed in en verleert het niet meer. Een logopedist begint altijd bij wat een kind wél kan:
- Misschien lukt een lepeltje met vitaminedruppels al wel. Die zijn vaak smaakloos en op kamertemperatuur. Dan lukt een lepeltje met water waarschijnlijk ook.
- Als dat goed gaat, probeer je na een tijdje een lepeltje met melk. Zo neem je hele kleine stapjes.
Treurniet merkt op dat ouders soms zeggen: 'Ineens ging hij als een trein vooruit.' Toch zetten nog veel ouders de stap niet om hulp te zoeken, wat jammer is, want je kunt er problemen op latere leeftijd mee voorkomen.
Oro-myofunctionele therapie en de vroege aanpak
Treurniet is ook opgeleid in oro-myofunctionele therapie (OMFT), waarbij afwijkende 'mondgewoonten' bij kinderen vanaf zes jaar worden behandeld. Afwijkende mondgewoonten zijn bijvoorbeeld slikken met de tong tussen de tanden, door de mond ademen in plaats van de neus, en 'openmondgedrag', wanneer de mond van het kind heel de dag open hangt. Mondademen kan snurken of zelfs ademstops veroorzaken.
Uit onderzoek blijkt dat kinderen die deze problemen 's nachts hebben, zich volgende dag veel minder goed kunnen concentreren. De afgelopen tijd is Treurniet gaan kijken hoe ze dit vakgebied kan combineren met preverbale logopedie. De vraag is: waarom pas beginnen als het kind zes jaar is en de afwijkende mondgewoonten al heeft ontwikkeld? Je kunt al starten als ze nog baby zijn.
Baby's als neusademers
Baby's zijn echte neusademers. Zie je een baby met zijn mond open slapen, dan is dat heel vreemd. Misschien leert het later nog wel door de neus ademhalen, maar na een jaar worden bepaalde dingen een gewoonte voor kinderen en is het lastiger om het af te leren.
Invloed op kaak- en tandontwikkeling
Daarnaast is de kans groot dat het kind later een beugel nodig heeft. Bij mondademen ligt de tong laag in de mond, terwijl deze eigenlijk tegen het gehemelte aan hoort te liggen. Dit belemmert de natuurlijke groei van de kaak, waardoor er te weinig ruimte ontstaat voor alle tanden en kiezen.
Ook als je kind de hele tijd een fopspeen gebruikt, gaat de tong uit gewoonte laag in de mond liggen. Het gevolg is dat de kaak niet breed genoeg wordt, waardoor tanden scheef kunnen gaan groeien. Door er op tijd bij te zijn, kun je een beugel dus mogelijk voorkomen.
De rol van de fopspeen
Hoewel fopspenen voordelen hebben, zoals het voorkomen van wiegendood en het bieden van afleiding bij pijn, is het belangrijk om het gebruik ervan te beperken. Een verstopte neus kan bij pasgeborenen tot forse ademhalings- en voedingsproblemen leiden. Dit komt enerzijds door de sterke voorkeur van de pasgeborene voor neusademhaling en anderzijds door de zeer geringe diameter van de nasale luchtweg. Hierdoor kan zwelling van het neusslijmvlies of een vernauwing al snel tot een substantiële obstructie van de ademweg leiden.
Zowel de meest voorkomende oorzaak van neusobstructie bij de pasgeborene, rhinitis neonatorum, als zeldzamere oorzaken, zoals atresie van de choanae, zijn vaak goed te herkennen bij kno-onderzoek. Vanwege ernstige klachten waarmee deze aandoeningen gepaard kunnen gaan, zijn vroege herkenning en behandeling of ondersteuning van belang.
Ademhalingsproblemen bij te vroeg geboren baby's
Baby's die te vroeg geboren zijn, hebben vaak moeite met ademen. Als de longen nog niet helemaal ontwikkeld zijn, neemt de baby te weinig zuurstof op. Als de hersenen nog niet helemaal ontwikkeld zijn, vergeten ze soms een signaal door te sturen dat de baby moet ademen. Om de kans op longschade te verkleinen, is behandeling belangrijk. Dit kan onder andere door een kapje op de neus of korte slangetjes in de neus, waar lucht doorheen gaat.
Soms stoppen te vroeg geboren baby's even met ademen doordat de hersenen nog niet helemaal ontwikkeld zijn. Om de longontwikkeling te stimuleren kan het medicijn dexamethason worden voorgeschreven. Dit is een bijnierschorshormoon (corticosteroïd) dat ontstekingen remt en de eetlust kan verbeteren.
Als de baby maar kort hulp bij ademen nodig had, is de kans groot dat er geen longschade ontstaat. Als de baby 28 dagen of langer extra zuurstof heeft gekregen, kan er longschade ontstaan door de te vroege geboorte. De artsen kijken op het moment dat de zwangerschapstermijn 36 weken zou zijn, hoe erg de longschade is.
De voordelen van neusademhaling
Pasgeborenen ademen uitsluitend door de neus. Als zij rustig zijn en door de neus ademen (mond gesloten) zonder te snurken, betekent dit dat zij correct ademen. Als de baby ondertussen met open mond slaapt en onderbroken wordt door een lichte snurk, is de ademhaling fysiologisch niet in orde. De tong ligt dan lager en achter in de mond, wat de luchtstroom naar de longen kan verminderen en het algemene welzijn en de groei van het kind op lange termijn kan beïnvloeden.
Oorzaken van mondademen
Hoewel elk kind geboren wordt als neusademer, kan het mondademen al op jonge leeftijd ontstaan. Mogelijke oorzaken zijn:
- Problemen met neusademhaling: Chronische problemen zoals sinusitis, allergieën, hooikoorts of een scheef neustussenschot.
- Een te korte tongriem: Dit belemmert een juiste tonghouding, waardoor de tong niet tegen het gehemelte kan worden aangezogen. De mond- en kaakspieren verslappen, waardoor de mond makkelijker open blijft staan.
- Speen- of duimzuigen: Gedurende het zuigen is er vaak wel neusademhaling, maar ook een lage tongligging. Nadat de speen of duim uit de mond valt, blijft de mond vaak openstaan en blijft de tong laag, wat weer resulteert in mondademen.
Als een medische oorzaak is uitgesloten, is er sprake van een gewoontehandeling. Het is als ouder belangrijk dit vroeg te signaleren, zodat je je kind kunt helpen de goede ademgewoonte aan te leren.
Oefeningen om mondademen af te leren
Het is fijn om dit als ouder vroeg te signaleren. Mondademen afleren gaat niet vanzelf en vereist consequente oefening. Hieronder enkele tips:
- Voor baby's: Als je baby jonger is dan zes maanden, duw dan heel zachtjes de kin omhoog als hij slaapt, zodat de lippen sluiten.
- Voor oudere kinderen:
- Lippen op elkaar persen, tien tellen vasthouden, loslaten.
- Mond spoelen met water, met de mond dicht, gedurende een halve minuut.
- Een konijn nadoen: neus optrekken met de mond dicht.
- Een plastic staafje of iets dergelijks tussen de lippen houden (niet tussen de tanden).
- Een liedje neuriën.
- Tips voor ouders:
- Kijk voordat je begint met oefenen of de neus van je kind open is.
- Oefen elke dag minstens één keer en maak de oefeningen niet te lang.
- Oefen op een vaste tijd en vertel dit aan je kind.
- Geef je kind een compliment als het goed gaat. Hou vol.
- Plak een sticker bij de plaats in huis waar je kind vaak door de mond ademt, bijvoorbeeld bij de tv, eettafel of bed. Kies een sticker met een plaatje van gesloten lippen.
- Bedenk samen een woord of een gebaar voor als je ziet dat hij door zijn mond ademt.
- Lees voor en stop met voorlezen als je ziet dat de mond van je kind open gaat.
- Een papiertje vastzuigen aan een rietje.
- Vraag je kind af en toe zijn mond dicht te doen.
- Laat hem proberen om te slapen met zijn mond dicht. Doe het voor, om te laten zien wat je bedoelt.
Om de lippen te verstevigen is het van belang dat de lipspieren worden gebruikt. Blaas- en zuigspelletjes zijn daarvoor heel geschikt. Dat kan gewoon tussen de dagelijkse activiteiten door. Doe het geluid van auto's en brommers na door te liptrillen, blaas samen golven tijdens het badderen, bekijk of je een post-it los kan blazen, lukt het om een papiertje met een rietje op te zuigen en te verplaatsen?
De voordelen van neusademhaling voor de gezondheid
Neusademhaling heeft talrijke voordelen voor zowel de fysieke als mentale gezondheid:
- Betere luchtfiltering: De neus filtert stof, allergenen en andere deeltjes uit de lucht.
- Behoud van vocht en temperatuur: De neus verwarmt en bevochtigt de lucht voordat deze de longen bereikt, wat irritatie van de luchtwegen voorkomt.
- Verbeterde zuurstofopname: Neusademhaling stimuleert de productie van stikstofmonoxide, wat de bloedvaten verwijdt en de zuurstofopname efficiënter maakt.
- Verbeterde cognitieve functie: Optimale zuurstofniveaus kunnen de mentale helderheid en concentratie verbeteren.
- Ondersteuning van mond- en kaakontwikkeling: Regelmatige neusademhaling draagt bij aan een betere mond- en kaakontwikkeling, wat orthodontische problemen kan helpen voorkomen.
- Versterking van het immuunsysteem: De neusholtes helpen bij het bestrijden van ziekteverwekkers.
Een OMFT-gecertificeerd logopedist kan je stapsgewijs begeleiden bij het aanleren van een juiste ademhaling en correct mondgedrag.