Het is niet langer nodig om jezelf verplicht te voelen om zelfgemaakte maaltijden voor je baby te bereiden, noch om schuldgevoelens te hebben bij het geven van potjesvoeding. Elke voedingsmethode heeft zijn eigen voordelen, en het zou zonde zijn om daar geen gebruik van te maken. Dit kan jouw leven aanzienlijk vergemakkelijken en tegelijkertijd voldoen aan de behoeften van jouw kleine smulpaap. Kies voor aanvulling!
De Keuken als Basis
De keuken is de plek waar jij precies weet wat je moet doen, en waar je jouw kleine fijnproever van wilt laten genieten. Het bereiden van zelfgemaakte voeding vergt echter tijd, een goed gevulde koelkast en de nodige apparatuur, zeker voor de voeding van peuters. Daarentegen is kant-en-klare potjesvoeding niet alleen praktisch, maar dankzij de geldende regelgeving ook een bron van voedingsstoffen. De controle op nitraat en andere verontreinigende stoffen is zo strikt dat het soms interessanter kan zijn om voor potjesvoeding te kiezen. En wanneer jouw baby nog maar net is begonnen met de overgang op vaste voeding, zijn de hoeveelheden zo klein dat het niet altijd gemakkelijk is om bijvoorbeeld 30 gram groenten te koken. Het moge duidelijk zijn dat er niet één, maar meerdere oplossingen zijn om aan de eetlust van jouw kleine ventje te voldoen gedurende de gehele periode waarin hij kennismaakt met verschillende soorten voeding.
"Dat heb ik zelf gemaakt!" - De Praktische Aanpak
Wanneer je start met de overgang op vaste voeding, is het noodzakelijk om de juiste apparatuur in huis te hebben. Het meest praktische apparaat is wellicht een keukenmixer speciaal voor baby's. Als je de mogelijkheid hebt, leen er dan een van een vriendin. Dit felbegeerde apparaat kan in een handomdraai ontdooien, verwarmen, stomen en mixen. Als je geen geld wilt uitgeven, bestaan er gelukkig ook andere bereidingswijzen. Je kunt kiezen voor stoomkoken (de ingrediënten worden gaar terwijl jij met de baby speelt!), koken in ongezouten water, of koken in de magnetron in een geschikt bakje. Voeg hieraan een goede blender toe waarmee je perfect lichtgebonden en romige hapjes kunt maken voor zuigelingen, en voilà!
Maak een planning: je kunt meerdere maaltijden tegelijkertijd bereiden en het overschot invriezen. Zorg ervoor dat je van tevoren een maaltijd hebt gemaakt; niets is vervelender dan in alle haast een maaltijd te moeten bereiden met een hongerig en moe kind aan het einde van een drukke werkdag. Denk bij het boodschappen doen goed na over de weekmenu's. Dit vergt enige planning, maar het is de beste manier om afwisselende maaltijden samen te stellen. Het is een beetje didactisch, maar zeer doeltreffend. Bij het inkopen van ingrediënten, denk na over hoe je deze kunt gebruiken in verschillende variaties op recepten gedurende de hele week (bijvoorbeeld aardappelpuree met vis en een shepherd's pie). Bij het kiezen van ingrediënten geef je de voorkeur aan seizoensgroenten en -fruit, die meer vitamines bevatten en goedkoper zijn! Kies ook eens voor kant-en-klare diepvriesgroenten die reeds geschild zijn en waarvan je de benodigde hoeveelheid kunt gebruiken.
Wat betreft vis en vlees: als er mensen van verschillende leeftijden in huis wonen, bewaar dan de zachtere stukjes (zoals kipfilet) voor de kleintjes, zodat iedereen aan tafel volop kan genieten. Een laatste tip: het is niet nodig om zout of suiker toe te voegen aan de groente- en fruithapjes die je thuis zelf maakt. Laat de natuur zijn gang gaan; van nature gezouten of gesuikerde groenten en fruit zijn zeer geschikt voor het nog tere lichaam van de baby. Tot slot, zolang je nog tijd of zin hebt om eraan te beginnen, is het bereiden van zelfgemaakte babyvoeding eigenlijk niet zo ingewikkeld. En vergeet niet dat koken een spel is. Jouw baby zal genieten als hij jou druk bezig ziet in de keuken!
Gezonde Start met Zelfbereide Maaltijden
Bij het starten met de overgang op vaste voeding is het aan te raden te beginnen met licht verteerbare groenten zoals witloof, bloemkool, wortelen, courgette, pompoen, tomaat en spinazie. Meestal lust een kind dit wel, maar ieder kind is anders. Geef de warme maaltijd bij voorkeur 's middags, zodat deze nog goed kan verteren. Er zijn geen vaste hoeveelheden die elk kind precies moet eten, omdat eetlust en voedingsbehoeften sterk kunnen variëren per kind en zelfs per dag. Het is belangrijk om te letten op de honger- en verzadigingssignalen van je kind om ervoor te zorgen dat ze voldoende, maar niet te veel eten.
De Ideale Verhouding en Bereiding
De ideale verhouding voor een warme maaltijd is 2/3 groenten en 1/3 aardappelen, deegwaren of witte rijst. Begin met enkele lepeltjes groentepap en laat je kind zelf aangeven hoeveel het wil eten.
Rijst kan hoge hoeveelheden arseen bevatten. Kook rijst in een voldoende grote hoeveelheid water (6 keer zoveel water als rijst) en giet het kookwater weg alvorens de rijst op te dienen.
Aardappelen moeten geschild en in grote gelijke delen gesneden worden. Kook de groenten en aardappelen in een beetje water of stoom ze. Zo heb je een maximaal behoud van vitamines. Een snelkookpan of magnetron is zeker aan te bevelen. Sommige groenten bevatten van zichzelf al veel vocht; bij witloof hoeft bijvoorbeeld geen water te worden toegevoegd. Kook deegwaren altijd in een ruime hoeveelheid water, omdat ze veel water opnemen. Deegwaren bevatten geen vitamine C, dus zorg dat er ook altijd voldoende verse groenten op het menu staan.
Verwerken en Serveren
Plet alles of maak fijn met een vork. Mixen kan ook, maar dan komt er veel lucht in de pap en gaan de vitamines sneller verloren. In principe hoeven groenten, aardappelen, vlees/vis of fruit niet gemengd te worden. Alles afzonderlijk geven heeft als voordeel dat je baby de smaak van de verschillende voedingsmiddelen leert kennen.
Vanaf 8 maanden ga je geleidelijk aan van fijn (geplet) naar grover (geprakt) voedsel. Vanaf 12 maanden wordt het vlees meestal nog gemalen, maar de rest van de voeding mag nu gewoon gesneden worden. Zodra je kind kleine, fijngesneden stukjes kan kauwen, geef je het best groenten, aardappelen en vlees/vis of vleesvervanger apart. Zo kan het zich langzaam aanpassen aan normale eetgewoonten.
Belang van Vetstoffen
Voeg afhankelijk van de hoeveelheid pap een koffielepel tot eetlepel vetstof toe. Dit maakt het papje smeuïger en geeft een baby voldoende energie om te groeien en zich te ontwikkelen. Kies bij voorkeur voor een olie (zoals maïs-, olijf-, arachide-, koolzaad- of zonnebloemolie), een zachte plantaardige margarine of bak- en braadvet rijk aan onverzadigde vetzuren.
Hygiëne en Variatie
Geef de groentepap zo snel mogelijk na de bereiding. Hou ze niet onnodig warm en warm ze geen tweede keer op. Roer daarom de voeding goed om als je de voeding klaarmaakt in de magnetron. Je hoeft niet noodzakelijk verschillende soorten groenten te combineren. Zorg voor zo veel mogelijk afwisseling, zo leert je baby alles eten en krijgt hij of zij ook de nodige vitamines en mineralen binnen. Geef je een bepaalde groentesoort voor het eerst, doe dit dan enkele dagen na elkaar.
Fruit en groenten hebben een andere voedingswaarde en kunnen elkaar dus niet vervangen. Bij een warme maaltijd geef je je baby altijd verse groenten en zorg je ook voor voldoende variatie. Kies zoveel mogelijk voor verse groenten en verwerk die zo snel mogelijk na aankoop. Bewaar verse groenten hoogstens 3 dagen in de koelkast. Groenten uit blik of glas zijn niet de eerste keuze, omdat bij de bereiding veel zout aan de groenten wordt toegevoegd.
Vermijd het toevoegen van suiker, zout of kruiden. Zo leert je baby de smaak van de groenten kennen en wordt zijn maag-darmkanaal niet onnodig geprikkeld. Te veel zout is ongezond en te zwaar om te verwerken voor je baby’s nieren. Varieer met licht verteerbare groenten met een zachte smaak. Seizoensgroenten zijn vaak goedkoper en minder belastend voor het milieu. Je kunt een groente apart geven; je hoeft niet noodzakelijk te combineren met andere soorten. Wissel af, zo leert je baby alles eten en krijgt hij de nodige vitamines en mineralen binnen.
Aandachtspunten bij Specifieke Voedingsmiddelen
Kijk naar wat je kind motorisch al kan voordat je een bepaalde groentesoort introduceert. De gids 'Aan tafel' kan je helpen bij de start van vaste voeding, met een overzicht van lekkere variaties, rekening houdend met het tempo van elk kind. Niet de leeftijd staat centraal, maar wel wat je kindje motorisch al kan en nog niet kan. Je ontdekt er verschillende manieren om fruit en groenten aan te bieden en wat er naast groenten nog op een bord kan liggen.
Aardappelen en Zoete Aardappelen
De groene delen en scheuten van aardappelen bevatten solanine, een stof die in grote hoeveelheden giftig kan zijn. Deze stof komt van nature voor in de schil van onrijpe aardappelen en in scheuten van oudere aardappelen. Schil de aardappelen en snij de bruine en groene delen weg. In onrijpe tomaten zit een vergelijkbare stof.
De zoete aardappel (bataat) hoort zeker thuis in een gezond voedingspatroon. Hij behoort niet tot de familie van de aardappel en is nutritioneel niet echt een vervanging, maar vertoont toch sterke gelijkenissen. Zoete aardappelen vallen door hun afwijkende voedingswaarde ook niet onder de groenten. Je kunt aardappelen wel ter variatie vervangen door zoete aardappelen; beide hebben goede eigenschappen.
Nitraat en Diepvriesgroenten
Nitraat is op zichzelf onschadelijk voor de gezondheid en komt in de meeste groenten voor. Tijdens het bewaren en bereiden van groenten kan nitraat worden omgezet in nitriet. Een rapport van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) toont aan dat de risico's voor de gezondheid verwaarloosbaar zijn. Meerdere keren nitraatrijke groenten eten gedurende de week kan; ook de combinatie met vis houdt geen risico's in.
Je baby mag industrieel niet-bereide diepgevroren groenten (zonder room of saus) eten. Het proces van invriezen heeft geen invloed op de voedingswaarde; industrieel diepvriezen gebeurt op -30 tot -40 °C.
Kruiden en Bouillonblokjes
Je kunt zachte kruiden, zoals peterselie, bieslook, kervel, basilicum en venkel, toevoegen aan de groentepap. Wees voorzichtig met sterk smakende kruiden en pikante specerijen, die het maag-darmkanaal van kinderen te hard kunnen prikkelen.
Vermijd de toevoeging van zout aan de voeding van een kind. Bouillonblokjes zijn geconcentreerde extracten van groenten, vlees, kip of vis met kruiden en veel zout, die de nieren van een kind kunnen overbelasten. Er bestaan vetarme en zoutarme bouillonblokjes, maar ook deze bevatten nog vrij veel zout. Bij een kind wordt al snel de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid bereikt. Bouillonblokjes bevatten ook vooral smaakversterkers en kleurstoffen en hebben geen nutritionele meerwaarde; gebruik ze dus beter niet.
Producten om te Vermijden of Beperken
Tot 9 april werden nieuwe wetenschappelijke inzichten over gezond, duurzaam en veilig eten verwerkt.
Peulvruchten of ei zijn toegestaan, maar geef baby’s liever geen rauw vlees of eten met zout of te veel vitamine A. Het schema hieronder geldt voor kinderen vanaf 4 maanden tot 1 jaar. Doorbak of kook deze producten altijd goed als je ze aan jonge kinderen geeft om ziekmakende bacteriën te doden, waar jonge kinderen extra gevoelig voor zijn. Dit advies geldt niet voor lever, dat kun je beter helemaal niet geven.
Specifieke Verboden Producten
- Rauw vlees en producten van rauw vlees, zoals filet américain, ossenworst, carpaccio of niet-doorbakken tartaar. Hierin kunnen ziekmakende bacteriën zitten.
- Rauwe schaal- en schelpdieren.
- Rauwe of voorverpakte gerookte vis zoals sushi en gerookte zalm. Hierin kunnen ziekmakende bacteriën zitten.
- Rauwe eieren en producten met rauwe eieren, zoals zelfgemaakte mayonaise. Hierin kunnen ziekmakende bacteriën zitten.
- Producten met te veel vitamine A (zoals lever); te veel vitamine A kan zorgen voor hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en vermoeidheid bij je kind.
- Producten met veel verzadigd vet en zout (zoals bepaalde belegde boterhammen); de nieren van jonge kinderen kunnen nog niet veel zout aan.
- Kaas gemaakt van rauwe melk (etikettering: 'gemaakt van rauwe melk' of 'au lait cru').
Melk en Dranken
Wacht met het geven van gewone koemelk tot je kind 12 maanden oud is. Borstvoeding en flesvoeding zijn beter afgestemd op de behoefte van een baby; ze bevatten meer goede vetten, minder zout en minder eiwitten dan gewone melk. Een beetje gewone melk is niet schadelijk en een baby kan het gewoon verteren, maar als die te veel gewone melk drinkt, krijgt die te veel eiwit binnen, wat schadelijk kan zijn voor de nieren.
Dranken zoals vruchtensappen en frisdrank heeft je kind niet nodig, zolang borstvoeding of opvolgmelk maar de grootste melkbron blijft. Een gezonder toetje voor je kind is bijvoorbeeld een schaaltje magere yoghurt met fruit. Deze dranken bevatten veel suiker en zuren die slecht zijn voor het gebit.
Thee
Vermijd bepaalde kruidentheeën zoals kaneelthee, venkelthee of anijsthee. In deze soorten kruidenthee kunnen plantengifstoffen zitten die niet goed voor ze zijn. In borstvoedingsthee zit vaak ook venkel of anijs en soms ook kaneel. Drink als je borstvoeding geeft ook geen (borstvoedings)thee met venkel, anijs of kaneel vanwege de schadelijke plantengifstoffen die hierin kunnen zitten.
Hygiëne en Veiligheid
Het is het beste om geen zout aan het eten toe te voegen, aangezien producten vaak al veel smaak van zichzelf hebben. Maak je niet ongerust als je één keer een product uit de 'niet geven'-categorie hebt gegeven; de kans dat het ook echt schadelijk is voor je baby is klein.
Jonge kinderen hebben een minder goede weerstand. Van sommige producten krijg je eerder een voedselinfectie, vooral van rauwe dierlijke producten, vlees, vis of eieren. Om een voedselinfectie te voorkomen bij je baby is het belangrijk om bepaalde producten te mijden, maar is het ook extra belangrijk dat je hygiënisch werkt bij het koken en klaarmaken van eten.