Een navelbreuk, ook wel hernia umbilicalis genoemd, is een uitstulping van het buikvlies (peritoneum) op een zwakke plaats in de buikwand, ter hoogte van de navel. Tijdens het foetale leven doorkruist de navelstreng de buikspieren van de foetus. Na de geboorte geneest de wonde in de navel, maar de navel blijft levenslang een zwakke plek in de buikwand.
Vaak geeft een navelbreuk weinig of geen klachten. Sommige mensen weten zelfs niet dat zij een navelbreuk hebben. Ondervindt u er toch last van, dan kan de navelbreuk hersteld worden.
Wat is een navelbreuk?
Bij een breuk, zoals een navel- of liesbreuk, steekt een deel van uw lichaam naar buiten door een zwakke plek in de buikwand. U ziet bijvoorbeeld vlak boven uw navel iets opbollen, uw navel komt tijdens (en na) uw zwangerschap naar buiten te staan, of u heeft een uitsteeksel ter grootte van uw duim net boven uw navel. Het kan een gevoelige plek zijn om aan te raken, u kunt het terugduwen, of u bent u er meer bewust van wanneer u hoest of iets zwaars optilt.
Er zijn meerdere breuken in het lichaam mogelijk, maar een navelbreuk komt bij vrouwen het meeste voor. Een zwangerschap is een risicofactor voor een navelbreuk, maar kan ook een al bestaande navelbreuk aan het licht brengen. Een navelbreuk voelt en ziet eruit als: een navel die naar buiten staat, een opbolling of lichte zwelling net boven de navel.
De buikwand zit om de ingewanden in de buikholte heen. Als u uw buikspieren aanspant, bijvoorbeeld als u hoest of iets zwaars tilt, komt er meer druk in de buikholte. Daarbij worden de ingewanden tegen de buikwand gedrukt. Als er een zwakke plek in de buikwand zit, kunnen het buikvlies en de buikorganen door de buikwand heen geperst worden. U heeft dan een breuk (ook wel: hernia) in de buikwand. De breuk ziet eruit als een uitstulping van het buikvlies. Dit heet de breukzak. Op de plek van de breuk zit een zwelling. De zwakke plek of opening in de buikwand heet de breukpoort. Het kan gebeuren dat in de breukzak een gedeelte van de buikinhoud zit. Als er meer druk in de buik komt, bijvoorbeeld als u gaat staan, als u perst of hoest, kan er meer buikinhoud in de breukzak komen.
Een navelbreuk (hernia umbilicalis) is een type buikwandbreuk waarbij er een uitstulping optreedt bij de navel (umbilicus), meestal door een zwakke plek in de buikwand in de buurt van de navel. Het resultaat is een zwelling of bult in de navelstreek, die groter kan worden bij inspanning, hoesten of persen.
Andere soorten breuken zijn:
- Bovenbuikbreuk: de breuk ligt iets hoger dan de navel.
- Liesbreuk: de breuk ligt in de liesstreek.
- Littekenbreuk: de breuk ontstaat in littekenweefsel dat is ontstaan na een buikoperatie.
Wat veroorzaakt een navelbreuk?
Een navelbreuk ontstaat door verhoogde druk in de buikholte. Door deze druk rekt de buikwand uit. Verhoogde druk ontstaat bijvoorbeeld door toename van het lichaamsgewicht, veel hoesten, flink persen of regelmatig zwaar tillen.
Een zwangerschap vergroot uw risico op een navelbreuk door de hoge toename van intra-abdominale druk. Dit betekent druk in de buikwand. En dat is ook meteen de oorzaak van een navelbreuk: te veel intra-abdominale druk. Dat is druk in de buikwand (en in het bekken) dat naar buiten wordt geduwd en daar niet heen kan. De druk ‘ontsnapt’ dan op de zwakste plek en dat is het bindweefsel net boven uw navel. Het drukt zo hard dat een deel van het weefsel of uw darm naar buiten wordt geduwd.
Naast een of meerdere zwangerschappen, kan een navelbreuk worden veroorzaakt door overgewicht, zware dingen optillen en chronisch hoesten. Echter, zijn dit dingen waar uw lijf mee om moet kunnen gaan indien u weet hoe u intra-abdominale druk verdeelt over de hele romp. En dit is waar het bij klachten als een navelbreuk, maar dus ook een diastase of verzakking vaak misgaat.
Bij kinderen kan een navelbreuk ontstaan door:
- Onvolledige sluiting van de navelstreng: Bij de geboorte sluit de navelstreng zich meestal volledig, maar soms kan er een kleine opening achterblijven.
- Overmatige druk in de buikholte: Tijdens de ontwikkeling van de foetus en tijdens de bevalling kan er sprake zijn van verhoogde druk in de buikholte.
- Prematuriteit: Baby's die te vroeg worden geboren (prematuur) hebben mogelijk een zwakkere buikwand omdat ze niet de volledige tijd hebben gehad om te ontwikkelen in de baarmoeder.
Bij volwassenen kan een navelbreuk ontstaan door:
- Zwaar tillen: Herhaaldelijk of regelmatig zwaar tillen kan druk uitoefenen op de buikwand en bijdragen aan het ontstaan van een hernia umbilicalis.
- Zwangerschap: Bij zwangerschap kunnen hormonale veranderingen en de groeiende baarmoeder druk uitoefenen op de buikwand, waardoor de kans op het ontwikkelen van een navelbreuk toeneemt.
Werkt jouw core?
De positie van uw lichaam, uw ademhaling en de coördinatie van uw core spieren dragen samen bij aan het goed kunnen verdelen van intra-abdominale druk over uw hele romp en dus niet alleen aan de voorkant van uw buik. De spieren van uw core zorgen er samen voor dat u de druk in uw romp goed kunt opvangen en deze dus niet op een plek naar buiten duwt. Leren uw core spieren correct te gebruiken en de druk goed opvangen brengt u dus een heel eind bij het voorkomen en managen van klachten als een navelbreuk.
De spieren van de inner core unit zijn:
- Het middenrif (aka diaphragm, uw grootste ademhalingsspier)
- De bekkenbodemspieren
- De dwarse buikspieren
- De multifidus
- De ‘rest’ van de buikspieren
- De bilspieren
- De lats (aka de grootste bovenrugspier)
Deze spieren zorgen er samen voor dat u de druk in uw romp comfortabel kunt opvangen en reguleren.
Symptomen van een navelbreuk
De mate van pijn die wordt ervaren bij een navelbreuk kan variëren van persoon tot persoon en is afhankelijk van verschillende factoren, waaronder de grootte van de breuk, of er sprake is van beknelling van weefsel, de gevoeligheid van de persoon, en andere individuele gezondheidsfactoren.
- Zichtbare zwelling of bult: Het meest voorkomende symptoom van een navelbreuk is een zichtbare zwelling of bult in de navelstreek.
- Pijn of ongemak: Sommige mensen ervaren pijn of een ongemakkelijk gevoel rond de navelstreek, vooral bij inspanning of bij aanraking van de zwelling. Milde pijn: Sommige mensen ervaren mogelijk slechts milde, sporadische pijn of ongemak rond de navel, vooral bij bepaalde activiteiten zoals hoesten, niezen of tillen. Matige pijn: Bij anderen kan de pijn matiger zijn, met meer consistente pijn rond de navel of een gevoel van druk of ongemak.
- Intermittente pijn: wanneer het vetweefsel vast komt te zitten in de hernia opening.
- Misselijkheid en braken: Als de uitstulping van het buikvlies of de darmen vast komt te zitten en de bloedtoevoer belemmert, kan dit leiden tot misselijkheid en braken. Ernstige pijn: In sommige gevallen kan een navelbreuk ernstige pijn veroorzaken, vooral als er sprake is van beknelling van weefsel. Beknelling kan resulteren in intense, aanhoudende pijn die niet reageert op pijnmedicatie.
Wanneer een navelbreuk behandelen?
Moet elke navelbreuk behandeld worden? Absoluut niet! Vele navelbreuken veroorzaken weinig of geen klachten. Veel mensen hebben een kleine navelbreuk, maar weten het zelf niet. Navelbreuken kunnen levenslang heel klein blijven zonder klachten te veroorzaken. Het is dus zeker niet nodig om alle navelbreuken te herstellen. Anderzijds is het zo dat sommige mensen een pijnlijke en steeds groter wordende navelbreuk hebben, uit angst voor een operatie. Daardoor melden bepaalde mensen zich met hele grote navelbreuken.
Een navelbreuk die veel pijn doet en een zwelling vertoont die niet kan worden weggeduwd, is een urgentie. Een zogenaamde "ingeklemde navelbreuk" kan darmstructuren bevatten die kunnen afsterven door afsnoering van de bloedvoorziening. Ga in dit geval onmiddellijk naar de dienst spoedgevallen. Indien daar de navelbreuk ook niet kan worden teruggeduwd, is een dringende operatie nodig. Toch is een ingeklemde navelbreuk eerder zeldzaam en worden meer dan 90% van de patiënten geopereerd in niet-dringende omstandigheden.
Alleen als er klachten zijn, wordt u geopereerd. Via een kijkoperatie of een open buikoperatie wordt de uitstulping in het buikvlies teruggedrongen. Daarna wordt de zwakke plek in de buikwand met een kunststof matje verstevigd. Een kleine breuk kan behandeld worden door het sluiten van de breukpoort.
Bij kinderen lost een navelbreuk meestal vanzelf op en is er geen verdere behandeling nodig. Wel kan navelbreuk bij kinderen en baby's worden behandeld op een conservatieve manier, vooral als het een kleine breuk betreft. Bijvoorbeeld het gebruik van een speciale bandage of een navelbreukband.
Behandeling van een navelbreuk
Bij volwassenen herstellen we een navelbreuk altijd met een netje (mesh). De wetenschappelijke literatuur laat duidelijk zien dat herstel met een netje betere resultaten geeft dan het hechten van de opening.
Om het netje aan te brengen, maken we een kleine incisie ter hoogte van de navel. We duwen de navelbreuk weg en plaatsen het netje onder de spieren, maar niet in de buikholte. Zo voorkomen we verkleving.
Een navelbreuk via kijkoperatie herstellen doen we slechts in uitzonderlijke gevallen. Het netje komt dan meestal in de buikholte terecht waardoor na enige tijd verkleving optreedt die klachten kan veroorzaken. Een kijkoperatie of robotgeassisteerde navelbreukchirurgie vraagt bovendien drie of meer kleine incisies om een opening in de buikwand te herstellen.
De meeste navelbreukoperaties gebeuren in daghospitalisatie. Na de ingreep herstellen de meeste patiënten vlot van een navelbreukoperatie.
Chirurgische ingreep
Een operatie is in de meeste gevallen een oplossing, waarbij het stuk dat uitsteekt wordt teruggeduwd en vervolgens met behulp van een matje (mesh) wordt ondersteund. Ook tijdens een zwangerschap komt het voor dat er voor een operatie wordt gekozen, indien u bijvoorbeeld klachten heeft of de navelbreuk problemen veroorzaakt voor het verder ontwikkelen van de zwangerschap. Dit is uiteraard altijd een keuze die u maakt in overleg met uw dokter.
Wanneer het niet mogelijk is om de inhoud van de breuk terug in de buikholte te duwen, is er sprake van een ingeklemde navelbreuk. Darm- of andere structuren uit de buikholte kunnen geklemd geraken in de breuk. In dat geval moet de navelbreuk dringend chirurgisch hersteld worden.
Bij een breukpoort groter dan een centimeter, zal deze sowieso gesloten worden met behulp van een netje (mesh) uit kunststof. Dit netje wordt ingebracht aan de binnenzijde van de buikwand, en de breukpoort wordt hierover gesloten. Aangezien men bij plaatsing van een netje vreemd materiaal in het lichaam brengt, moet infectie absoluut voorkomen worden. Daarom zal u net voor de operatie start een dosis antibiotica krijgen.
Bij een kijkoperatie of laparoscopie wordt de buik opgeblazen en maakt de chirurg kleine insnedes, dit zijn dan de werkkanalen voor de instrumenten en de camera. Bij deze ingreep wordt de breukzak van binnenuit terug in de buik getrokken. Een netje wordt geplaatst achter de buikwand juist voor het buikvlies.
In principe gebeurt een herstel van een navelbreuk in dagopname of met één nacht opname. Dat wil zeggen dat u ’s morgens binnenkomt, in de loop van de dag naar de operatiezaal gebracht wordt voor de ingreep en dezelfde avond nog het ziekenhuis kan verlaten.
Niet-chirurgische interventies
Wat kunt u doen om klachten van een navelbreuk te verlichten zonder operatie?
- Positie: Wees u bewust van hoe u uw lichaam draagt en waar uw ribbenkast zich bevindt ten opzichte van uw bekken wanneer u zware dingen tilt, het huishouden doet en/of aan het sporten bent. Een niet optimale houding tijdens bewegen kan ervoor zorgen dat u onbewust veel druk plaatst op de voorkant van uw buikwand. U wilt uiteindelijk moeiteloos uw ribben boven uw heupen kunnen houden wanneer u beweegt en zware dingen tilt.
- Ademhaling: Hoe u ademt en waar u de kracht van een uitademing heenbrengt, heeft invloed op hoe u intra-abdominale druk verdeelt en beheerst. Leer een 360-graden diepe ademhaling, waarbij u op een inademing rondom uw romp kunt ontspannen en op een uitademing de spanning van beneden naar boven wegneemt.
- Core coördinatie: Leer wat uw core spieren zijn en hoe u deze met behulp van uw positie en ademhaling goed kunt aanspannen en ontspannen.
- Vermijd voorlopig oefeningen die uw klachten verergeren of uw navelbreuk duidelijk naar voren laten komen. Dit zijn waarschijnlijk oefeningen die direct druk zetten op de voorkant van uw buikwand, zoals crunches, sit-ups en planks. Dit betekent niet dat u deze oefeningen nooit meer kunt of mag doen, maar wel dat u ze voorlopig vermijdt en ze pas weer probeert wanneer u de drie eerder genoemde punten onder controle heeft.
Wees u bewust van hoe u beweegt, wat u doet met uw ademhaling en hoe u uw core spieren activeert en gebruikt. Dit geldt dus niet alleen voor wat u doet in de sportschool, maar ook op momenten dat u in en buiten huis beweegt en bijvoorbeeld uw peuter optilt.
Een operatie is dus in sommige gevallen een goede oplossing, maar wees u dan ook bewust dat dit niets doet voor uw positie, ademhaling en de coördinatie van uw core spieren. Klachten als een navelbreuk, diastase en een verzakking worden veroorzaakt door te veel intra-abdominale druk en de oplossing daarvan zit hem in de manier waarop u beweegt en druk verdeelt in zijn geheel. En meestal gaat dat al voor een eerste zwangerschap niet optimaal.
Wat als ik weer zwanger wil worden?
Een navelbreuk kan in principe geen kwaad voor een gezond verloop van uw zwangerschap. Ook als u graag nog een keer zwanger wilt worden. Wel blijkt uit onderzoek dat de kans op een terugkerende navelbreuk groter is bij een vervolg zwangerschap. Indien u dus nu een navelbreuk heeft en graag een volgend kindje wilt, dan kan het verstandig zijn om voorlopig niet te kiezen voor een operatie.
Er zijn situaties waarin het matje in de weg zit bij een volgende zwangerschap, omdat de buikwand geen kans krijgt om uit te rekken. Dit zou betekenen dat het matje chirurgisch weggehaald moet worden om de zwangerschap veilig te doen verlopen. Ook kan het zijn dat, indien u niet met behulp van een matje bent geopereerd, de navelbreuk zelf weer terugkeert bij een tweede zwangerschap.
Een navelbreuk na uw zwangerschap is te herkennen aan een uitstulping in uw navel. Het is gelukkig een niet veel voorkomende klacht, maar sommige vrouwen lopen helaas toch een navelbreuk op na de zwangerschap. Een breuk is een uitstulping op een zwakke plek of een opening in de buikwand. U herkent het door een zwelling. Dit kan op verschillende manieren ontstaan. De meest voorkomende oorzaak is een uitrekking van de buikwand. Hierdoor kan zwangerschap een reden zijn, maar dat hoeft niet. Een navelbreuk kan namelijk ook veroorzaakt worden door zwaar tillen, hoesten, persen of zwaarlijvigheid. Al deze dingen zorgen namelijk voor een verhoogde druk in de buikwand. Hierdoor wordt het weefsel op de zwakke plek of bij de opening naar buiten geduwd.
Een navelbreuk gaat nooit vanzelf over. Een operatie is vaak een goede oplossing. Tijdens deze ingreep wordt het weefsel teruggeduwd en ondersteund. Echter is een operatie zeker niet per se nodig. Dit geeft geen risico's voor een eventuele volgende zwangerschap. Uw zwangerschap kan namelijk op een gezonde manier verlopen met zo'n breuk. Mocht u ooit een navelbreuk hebben gehad en opnieuw zwanger raken, kan dit wel een verhoogd risico geven op een nieuwe breuk. Uiteindelijk weet u nooit zeker hoe en of u een breuk in uw navel kunt voorkomen. De een is hier gevoeliger voor dan een ander. Echter is wel uit onderzoek gebleken dat de manier waarop u beweegt, ademhaalt en met de verhoogde druk in uw buik omgaat, een rol speelt. Dit betekent dat een sterke core en bewust ademhalen veel zou kunnen doen in het voorkomen van een navelbreuk.
Mogelijke complicaties na de ingreep
Mogelijke complicaties zijn de klassieke verwikkelingen na kleine chirurgie: bloeduitstorting, wondinfectie of wondjes die opengaan, ontsteking van de prothese. Zoals bij elke ingreep kunnen ook complicaties optreden die niet rechtstreeks gelinkt zijn aan de operatieplaats, zoals een longontsteking, blaasontsteking …
Chronische last na een dergelijke operatie is eerder zeldzaam, maar niet uitgesloten.
De voornaamste complicaties bij een navelbreukoperatie zijn:
- Wondinfectie
- Infectie van het netje (in dit geval moet het netje verwijderd worden)
- Zenuwtakjes kunnen geraakt worden, waardoor u na de operatie pijn, voosheid of overgevoeligheid van de huid kunt ervaren.
- Bloeding, waardoor u na de operatie een hematoom kunt zien.
- Na de operatie kan het ook gebeuren dat er een blijvende en toenemende zwelling zit op de plaats waar initieel de breuk zat, voornamelijk bij de grotere breuken. Dit komt door een vochtophoping (van wondvocht, eventueel vermengd met wat bloed), op de plaats waar de chirurg de buikwand heeft gesloten.
Na de ingreep
Droog houden van de wonde(n): Indien het verband niet loskomt of vuil is, kan het verband er twee weken op blijven en moet het niet vervangen worden. Indien het wel loskomt of vuil is, moet u de wonde ontsmetten en een nieuw verband aanbrengen. Het verband is bestand tegen water.
Medicatie: U hervat uw gewone medicatie. Voor de pijn kunt u starten met Paracetamol 1gr tot 4 per dag.