Wanneer je baby na de geboorte geel wordt, kan een behandeling met blauw licht, ook wel fototherapie genoemd, noodzakelijk zijn. Dit kan bij ouders veel vragen oproepen over de oorzaken van geelverkleuring, de fototherapie zelf en de zorg die daarbij komt kijken. Deze informatie is bedoeld om duidelijkheid te verschaffen over dit veelvoorkomende fenomeen bij pasgeborenen.
Wat is Geelzucht (Hyperbilirubinemie) bij Baby's?
Alle pasgeboren baby's hebben in de eerste levensdagen een verhoogde bilirubineconcentratie in hun bloed. Bilirubine is een galkleurstof die ontstaat bij de natuurlijke afbraak van rode bloedcellen. In de baarmoeder heeft een baby een ander type rode bloedcellen nodig dan na de geboorte. De lever van een pasgeboren baby is nog niet volledig ontwikkeld en kan bilirubine nog niet zo efficiënt verwerken als bij volwassenen.
Dit, in combinatie met een nog beperkte voeding en daardoor minder ontlasting en urine, zorgt ervoor dat bilirubine langer in het lichaam blijft en de huid en het oogwit geel kunnen kleuren. Dit verschijnsel wordt geelzien of geelzucht genoemd en is bij de meeste baby's normaal.
Normale Geelzucht
Normaal gesproken wordt een baby vanaf de tweede of derde dag na de geboorte een beetje geel. De gele kleur begint in het gezicht en verspreidt zich geleidelijk over de romp naar de armen en benen. Op de vierde of vijfde dag is de huid meestal het geelst, waarna de gele kleur na ongeveer een week weer verdwijnt.
De gele gloed kan soms moeilijk te zien zijn, vooral bij baby's met een donkere of getinte huidskleur. In dat geval is het raadzaam om extra te letten op de gele kleur in het oogwit, de handpalmen, voetzolen en de slijmvliezen in de mond en oogleden, waar minder pigment aanwezig is.
Hyperbilirubinemie (Abnormale Geelzucht)
Wanneer een baby te veel bilirubine in het lichaam heeft, spreekt men van hyperbilirubinemie. Het lichaam kan de bilirubine niet goed genoeg verwerken en afvoeren, waardoor deze zich ophoopt in de huid, slijmvliezen en andere weefsels. Symptomen hiervan kunnen zijn:
- Sufheid, sloomheid, slaperigheid of verminderde alertheid
- Moeilijk wakker te maken zijn
- Slecht drinken of helemaal niet willen drinken
- Een gele kleur die sterker wordt in plaats van minder
In zeer zeldzame gevallen kan een extreem hoog bilirubinegehalte leiden tot kernicterus, waarbij bilirubine zich ophoopt in de hersenen. Dit kan leiden tot permanente schade aan het zenuwstelsel met problemen op het gebied van horen, bewegen en leren. Kernicterus is gevaarlijk en kan fataal zijn, maar kan meestal worden voorkomen door snel in te grijpen bij symptomen van hyperbilirubinemie.
Abnormale of pathologische geelzucht, veroorzaakt door een onderliggende ziekte of aandoening die de afbraak van rode bloedlichaampjes versnelt of verstoort, komt minder vaak voor. Baby's met pathologische geelzucht worden vaak al binnen 24 uur na de geboorte geel en het bilirubinegehalte kan zeer snel stijgen.
Er bestaat ook late (borstvoedings-) geelzucht, die pas vijf tot zeven dagen na de geboorte begint en tot tien weken kan duren voordat deze volledig verdwenen is. De exacte oorzaak hiervan is nog niet volledig bekend, maar een factor in moedermelk kan bijdragen aan een versnelde opname van bilirubine via de darmen van de baby.
Het is niet altijd eenvoudig om de verschillende vormen van geelzucht te onderscheiden, aangezien ze na elkaar of tegelijkertijd kunnen optreden. In ziekenhuizen wordt de behandeling vaak primair bepaald door de hoogte van het bilirubinegehalte in het bloed.
Wanneer de Verloskundige Waarschuwen?
Het is belangrijk om alert te zijn op de signalen van hyperbilirubinemie. De verloskundige en kraamverzorgende zullen hierop letten, maar ook als ouder is het goed om de volgende signalen te herkennen:
Vroege Signalen:
- Gele kleur van de huid, vooral in het gezicht
- Geel oogwit
- Geel tandvlees en gele mondholte
- Gele kleur die zich van het hoofd over de rest van het lichaam verspreidt
- Slecht drinken of helemaal niet willen drinken
- Suf, sloom, slap of minder alert zijn
- Slaperig of moeilijk wakker te krijgen zijn
- De gele kleur wordt sterker in plaats van minder na verloop van tijd
Ernstige Signalen (bij erg hoge bilirubine-waarden):
- De baby is erg geïrriteerd
- Hoog, schril huilen
- Overstrekken (het lichaam stijf naar achteren strekken)
- Koorts
- Vreemde of schokkende bewegingen
Bel altijd direct je verloskundige als je een van de bovenstaande signalen herkent, of als je baby:
- Binnen 24 uur na de geboorte al geel wordt
- Koorts heeft (boven 37,5 °C)
- Ondertemperatuur heeft (onder 36,5 °C)
- Een erg wisselende temperatuur heeft
Bij twijfel of zorgen over je baby is het altijd goed om contact op te nemen.
Hoe wordt Bilirubine Gemeten?
Als de verloskundige vermoedt dat je baby hyperbilirubinemie heeft, wordt er een bloedtest uitgevoerd, meestal via een hielprik. Soms is hiervoor een bezoek aan het ziekenhuis nodig. De bloedtest meet de hoeveelheid bilirubine in het bloed van je baby. De verloskundige houdt hierbij rekening met de bilirubine-waarde en de leeftijd van de baby in uren, evenals eventuele risicofactoren zoals vroeggeboorte.
Ook tijdens de eerste afspraak op het consultatiebureau zal de verpleegkundige letten op geelzucht bij je baby.
Behandeling van Geelzucht en Hyperbilirubinemie
Als je baby te veel bilirubine in het bloed heeft, is behandeling noodzakelijk om de lever te ondersteunen bij het afbreken van de bilirubine. De behandeling hangt af van de hoeveelheid bilirubine en de leeftijd van de baby.
Extra Voeding
De eerste stap bij geelzucht is vaak het stimuleren van extra voeding. Een baby die meer drinkt, poept ook vaker, waardoor bilirubine via de ontlasting het lichaam verlaat. Je kunt het advies krijgen om vaker te voeden of meer melk te geven. Soms wordt tijdelijk extra flesvoeding gegeven naast borstvoeding, of wordt moedermelk in een fles gegeven om de inname te controleren.
Fototherapie (Lichttherapie)
Wanneer extra voeding onvoldoende helpt bij hyperbilirubinemie, is behandeling met speciaal blauw licht nodig. Dit wordt fototherapie of lichttherapie genoemd.
Behandeling met een Fototherapielamp of -spot
Hierbij staat één of twee lampen boven de couveuse waarin je baby ligt. Het blauwe licht zorgt voor de omzetting van de galkleurstof in een stof die via de urine en ontlasting kan worden uitgescheiden. De urine kan hierdoor donker gekleurd lijken en de ontlasting wordt dunner.
Tijdens deze behandeling draagt je baby wel een luier, maar geen kleertjes, omdat deze de opname van het blauwe licht belemmeren. De warmte van de lamp zorgt ervoor dat je baby het niet koud krijgt. De huid kan door het licht enigszins rood en vlekkerig worden, wat enkele dagen na de therapie weer verdwijnt. Een speciaal stoffen brilletje beschermt de ogen van je baby tegen het felle licht.
Bij een hoog bilirubinegehalte kan een extra lamp vanaf de zijkant worden geplaatst.
Behandeling met een Bilisoft
De bilisoft is een lichtmatje met glasvezels, voorzien van een wegwerphoesje. Dit matje wordt op de blote rug van de baby gelegd, met de bovenkant op schouderhoogte en de glasvezelkabel tussen de beentjes. De baby draagt een zo klein mogelijke luier en kan daarna worden aangekleed en toegedekt. Effectieve fototherapie wordt gegeven zolang het lichtgevende deel van het matje goed huidcontact maakt. Omdat de baby niet in het licht kijkt, is hierbij geen oogmasker nodig.
Let op: de glasvezelkabel van de lichtbron kan heet worden wanneer deze wordt losgekoppeld.
De duur van de fototherapie wordt bepaald door de waarde van de galkleurstof in het bloed, gemeten via dagelijkse bloedafnames. De arts beoordeelt aan de hand van deze uitslagen hoelang de therapie nodig is.
Wisseltransfusie
In gevallen van ernstige hyperbilirubinemie kan een wisseltransfusie nodig zijn. Hierbij wordt een deel van het bloed van de baby vervangen door donorbloed, waardoor de bilirubine-waarde snel daalt. Deze procedure vindt altijd plaats in het ziekenhuis.
Voeding en Hydratatie tijdens Fototherapie
Extra vochttoediening is cruciaal tijdens fototherapie. Je baby verdampt onder invloed van het blauwe licht meer vocht, en dit extra vocht bevordert de afvoer van galkleurstof. Als je baby slecht drinkt, kan het nodig zijn om tijdelijk een sonde in te brengen voor sondevoeding.
Meestal kun je doorgaan met borstvoeding. Indien nodig kan een infuus worden geplaatst om extra vocht toe te dienen via de bloedbaan.
Dagelijkse Verzorging tijdens Fototherapie
Bij fototherapie met een lamp kun je je baby één tot twee keer per dag op schoot nemen. De lamp wordt dan tijdelijk uitgeschakeld. Het is belangrijk om geen vette producten zoals bodylotion, badolie of vaseline op de huid van je baby te smeren, omdat dit het risico op verbranding kan vergroten.
Als je baby een biliblanket gebruikt, is het vaak mogelijk om de therapie voort te zetten tijdens het op schoot nemen of voeden.
Waarom Krijgt de Ene Baby Wel Hyperbilirubinemie en de Andere Niet?
Verschillende factoren kunnen bijdragen aan het sneller ontwikkelen van geelzucht of hyperbilirubinemie:
- Vroeggeboorte: De lever werkt bij baby's die vóór 38 weken worden geboren nog niet optimaal.
- Onvoldoende voeding: Weinig drinken, slecht aankomen of veel gewichtsverlies in de eerste dagen.
- Diabetes bij de moeder: Baby's van moeders met diabetes hebben een verhoogd risico.
- Bloedgroepantagonisme: Verschillende bloedgroepen van moeder en baby, waarbij bloed van de baby in contact is gekomen met het bloed van de moeder.
- Aangeboren aandoeningen van de rode bloedcellen: Zoals G6PD-deficiëntie of sferocytose.
- Bloeduitstorting of bloedbult op het hoofd (cefaalhematoom): Ontstaan door kneuzingen tijdens de bevalling, bijvoorbeeld bij gebruik van een vacuümpomp.
- Geelzucht in de familie.
- Borstvoeding: Kan soms geelzucht geven, maar is meestal niet gevaarlijk.
Jongetjes krijgen iets vaker geelzucht dan meisjes.
Wat Kan de Verloskundige Doen?
De verloskundige observeert je baby nauwkeurig in de eerste dagen na de geboorte. Bij verdenking op een te hoge bilirubine-waarde zal de verloskundige dit onderzoeken. Zij kan de juiste stappen ondernemen om de gezondheid van je baby te waarborgen.
Waarom krijgen pasgeboren baby's geelzucht?
St. Antonius Geboortezorg
St. Antonius Geboortezorg biedt gespecialiseerde zorg voor hyperbilirubinemie (geelzucht) bij baby's, afhankelijk van de zwangerschapsduur en de leeftijd van de baby. Het ziekenhuis beschikt over een multidisciplinair team van specialisten en verpleegkundigen, en heeft de faciliteiten voor hoogcomplexe zorg. Er is een nauwe samenwerking met het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) in Utrecht, wat zorgt voor grote kennis en ervaring. St. Antonius Geboortezorg streeft continu naar innovatie en biedt alle zorg rondom zwangerschap en geboorte, waarbij de zorgverleners nauw samenwerken om de beste start van het leven te garanderen. Zij werken vanuit een visie van zorgzaamheid, plezier, respect en persoonlijke aandacht, met oog voor de unieke wensen van elke familie.
Belangrijke Opmerkingen over Babyverzorging
Naast geelzucht zijn er nog andere aspecten van de pasgeboren baby die vragen kunnen oproepen:
- Haarverlies: Het is normaal dat baby's in de eerste weken veel haar verliezen; dit groeit later weer terug.
- Hoofdvorm: Door de druk tijdens de bevalling kan het hoofdje onregelmatig gevormd zijn, omdat de schedel nog niet volledig gesloten is.
- Vervellen van handpalmen en voetzolen: Dit is normaal, vooral bij laatgeborenen.
- Tepelkloven: Pijnlijke barstjes rond de tepel die goede verzorging vereisen.
- Overgeven na flesvoeding: Kan duiden op te snel en gulzig drinken, met te veel luchtinname.
- Paarse handen en voeten: Zolang de rest van het lichaam roze is, is dit meestal onschuldig en te wijten aan beginnende doorbloeding.
- Gezwollen ogen: Vochtophoping rond de oogleden door druk tijdens de weeën, trekt vanzelf bij.
- Verfrommeld uiterlijk: Door de beperkte ruimte in de baarmoeder kan het gezichtje er verfrommeld uitzien, met een platte neus, opgetrokken benen en naar binnen gedraaide voeten. Dit is normaal.
Advies: Leg je baby niet in de zon. Zonlicht werkt niet op dezelfde manier als fototherapie en kan de huid beschadigen of leiden tot oververhitting.
tags: #kleur #baby #bevalling #makkelijke