De wereld van blikken speelgoed is rijk aan historie, vakmanschap en nostalgie. Van de vroege 20e eeuw tot de latere decennia, hebben fabrikanten over de hele wereld met metaal de verbeelding van kinderen (en volwassenen) weten te prikkelen. Dit artikel duikt in de fascinerende geschiedenis van blikken speelgoed, met specifieke aandacht voor de meesterwerken van Fernand Martin, de innovaties van Gebr. Märklin en de Nederlandse traditie van blikfabrikanten zoals Wed. J. Bekkers & Zoon.
Fernand Martin: Een Parijse Speelgoedmeester
Fernand Martin, een Franse fabrikant uit Parijs, heeft een onuitwisbare indruk achtergelaten in de wereld van mechanisch blikken speelgoed. Zijn creaties, vaak met ingewikkelde mechanismen en levendige lithografie, spreken nog steeds tot de verbeelding. Veilingen van zijn werk, zoals de veilingen in november en december 2017, trekken internationale aandacht en bevestigen de blijvende populariteit en de stijgende veilingprijzen van zijn speelgoed. De kwaliteit van het speelgoed speelt hierin een cruciale rol.
Veilingen en de Markt voor Fernand Martin Speelgoed
De internationale veilinghuizen van oud en antiek speelgoed, die traditioneel tegen het einde van het jaar de betere items veilen, lieten in 2017 een royaal aanbod van Fernand Martin-speelgoed zien. De veiling op 11 november, waar het boek over Fernand Martin ter inzage lag, droeg bij aan de belangstelling. Veilinghuizen zoals Bertoia, dat op 11 november de eerste helft van een privécollectie veilde en in maart 2018 de tweede helft, en Interencheres en Osenat Fontainebleau in Frankrijk, lieten een breed scala aan Martin's werk zien. Bij Osenat Fontainebleau werd zelfs een zeldzaam spel genaamd 'Jeu de Pêche a la Grenouille Sauteuse' aangeboden, een visspel met kikkers dat eerder onbekend was.
Ook in 2018 bleef Fernand Martin-speelgoed de aandacht trekken op veilingen. Het opmerkelijke lot van 'L' Eminent Avocat', verkocht op eBay USA op 10 januari 2017 voor $576,99, benadrukt de zeldzaamheid en de waarde van Martins creaties. Hoewel de verkoper mogelijk niet op de hoogte was van de drie bestaande versies van dit speelgoed, waaronder een versie zonder hoed, was de koper waarschijnlijk een Martin-verzamelaar die een uniek stuk aan zijn collectie toevoegde. De vermelding van 'fm s600' op de voorkant van het speelgoed en de beschadigingen, zoals een ontbrekende hoed en papier, suggereren de originaliteit van het item.
De ontdekking van 'Le Jeu de Massacre', beschreven in The Antique Toy World van december 2016, voegde een nieuw, gefotografeerd stuk toe aan de kennis over Martins vroege periode (1878-1894). De zoektocht naar een foto van 'Le Bouquet Surprise', een 'Jack-in-the-box' met bloemen, gaat door.
De Innovaties van Gebr. Märklin en het 'Tekende Figuur' Patent
Het verhaal van het 'tekende figuur'-speelgoed, oorspronkelijk gebaseerd op een patent van Caroline Spilsbury Pocock uit 1895, is een fascinerend voorbeeld van hoe innovaties werden doorontwikkeld en soms tot onverwachte resultaten leidden. Pocock's patent beschreef een mechanisch figuur dat op een podium zat en met een potlood kon tekenen op papier, aangedreven door een 'cam'-mechanisme.
Vroege Licenties en Commerciële Uitdagingen
Joseph Walker was de eerste fabrikant die een licentie verwierf voor de Engelse markt en produceerde in 1897-1898 zijn 'Tekenend Figuur achter een ezel'. Rond dezelfde tijd produceerde hij ook 'The climbing nigger' en 'The miller and his mill', die later wereldberoemd werden door Ernst Paul Lehmann.
Philip Vielmetter, een Duitse handelaar, verwierf een Duitse licentie voor het patent. Zonder ervaring in de speelgoedindustrie, schakelde hij Gebr. Märklin in Göppingen in om de 'Tekende Clown Artiest' te ontwikkelen en produceren. De verkoop viel echter tegen, wat leidde tot schulden en onbetaalde voorraden bij Märklin. In 1898 organiseerde Märklin een uitverkoop van de resterende 'Clown Artiest'-voorraad.
Doorontwikkeling en Nieuwe Creaties
In 1904 werd een verbeterd patent ingediend door Alfred Willmer Pocock en Josef-Strauss-Colin. De verbetering bestond uit een mechanisme dat het wisselen van de 'cam' vergemakkelijkte. Ondanks de eerdere commerciële mislukking, bleef het idee van de tekenende clown levend. In de Märklin-catalogus van 1909 verschenen de speelgoedontwerpen 'Kunstfahrer Fidelitas' en 'Circus Centricus', waarin restpartijen van de Vielmetter-clown werden gebruikt. Beide ontwerpen bleken uiterst zeldzaam te zijn.
Wed. J. Bekkers & Zoon: Een Nederlandse Bliktraditie
In Nederland bouwde Wed. J. Bekkers & Zoon een indrukwekkende reputatie op in de productie van blikken speelgoed en reclameblikken. Jacobus Bekkers begon in 1824 in Dordrecht met een kleine blikslagerij. Het bedrijf groeide gestaag, en door het lakken en beschilderen van blik, wat roest voorkwam en decoratie bood, wist het zich te onderscheiden. In 1862 werd het werk bekroond met een medaille en diploma op de International Exhibition in Londen. De introductie van de eerste blikdrukpers in 1884 maakte het mogelijk om blikken platen direct van lithografie te voorzien.
Inspiratie en Productie
Tussen 1890 en 1910 liet Bekkers zich inspireren door de Japanse cultuur en prentkunst voor de decoraties op het blik. Na de omzetting naar een N.V. in 1900, en na enkele moeilijke jaren, produceerde het bedrijf vanaf 1907 weer volop voor binnenlandse en buitenlandse export. Met name de periode 1910-1930 kenmerkte zich door de productie van de fraaiste en meest interessante blikken, waaronder diverse reclameblikken.
Na de overname van Woud in Wormerveer in 1930, ging het bedrijf verder als Woud en Bekkers. In 1935 verwierf Verblifa de aandelen, waarna het bedrijf onder de naam Dordrechtsche Metaalwaren Fabriek v/h Wed. J, Bekkers en Zn. als zelfstandig bedrijf binnen Verblifa opereerde. Na de fusie met Thomassen en Drijver in 1964 verdween de naam Wed. J Bekkers & Zn. Het archief van het bedrijf, met veel van de getoonde en beschreven blikken, is te vinden in het Speelgoed- en Blikmuseum en het Historisch Museum in Deventer.
De Jumbo-trein en de Uitdagingen voor Verzamelaars
De Jumbo-trein, met een indrukwekkende lengte van 107 cm, is een voorbeeld van de grotere producties van Bekkers. In de wereld van antiek speelgoed bestaat er echter nog steeds enige terughoudendheid ten aanzien van ongemerkt speelgoed. Veel verzamelaars geven de voorkeur aan gemerkt speelgoed van fabrikanten zoals Stock, Lehmann, Schuco, Bing en Märklin, die vaak voorzien zijn van een beeldmerk, naam en patentdatum. Ook wordt gelithografeerd speelgoed vaak boven handgeschilderd blik verkozen, uit angst voor overschildering en kunstmatige veroudering.
Ondanks deze voorzichtigheid, verrassen bijzondere vondsten, zoals een klein blikken raderbootje met unieke kenmerken - waaronder een figuurtje op de raderkast, een fabrieksmatig gestanste reling en raderwielen van dun gietijzer - nog steeds verzamelaars. Dit soort vondsten, die soms moeilijk te plaatsen zijn wat betreft fabrikant en land van herkomst, tonen aan dat er nog steeds verborgen schatten te ontdekken zijn in de wereld van blikken speelgoed.
Blikken Speelgoed uit de Jaren '50 en '60
Naast de historische meesterwerken, is er ook een markt voor blikken speelgoed uit latere periodes, zoals de jaren '50 en '60. Deze items, vaak in gebruikte maar nog steeds mooie staat, kunnen een nostalgische waarde vertegenwoordigen.
Voorbeelden van Speelgoed uit deze Periode
- Springende kikker: Klassiek groen opwindfiguurtje dat naar voren springt (3 stuks beschikbaar).
- Duck Family: Moedereend met drie kuikens.
- Space Surveyor X-12: Onderdeel van een bekende ruimteset (2 stuks beschikbaar).
Deze items worden aangeboden in blauw-witte dozen en zijn vermoedelijk afkomstig uit de jaren 1950 en 1960. Ze zijn te koop voor prijzen variërend van €11,03 tot €27,57.
Jeune Premier: Moderne Schooltassen met een Knipoog naar het Verleden
Hoewel niet direct blikken speelgoed, verdient het Belgische merk Jeune Premier vermelding vanwege hun innovatieve en stijlvolle schooltassen, die een moderne interpretatie bieden van functionele items voor kinderen. De 'It Bag Midi Camp Life' uit de Popcorn-collectie is een voorbeeld van een schooltas die meer is dan alleen een tas; het is een stijlvolle, praktische en duurzame metgezel voor kinderen van 6 tot 8 jaar.
Kenmerken en Duurzaamheid
Deze schooltassen combineren stijl met functionaliteit, met gemakkelijke magnetische sluitingen, een verstevigd bodemvlak en een externe drinkbushouder. Belangrijk is ook de focus op duurzaamheid: de tassen zijn gemaakt van gerecyclede PET-flessen, zijn waterafstotend en 100% vegan. Elk detail is getest op veiligheid en duurzaamheid.
Jeune Premier, opgericht in 2012, ontwerpt originele schooltassen, ergonomische rugzakken en kleutertassen met unieke prints. De populaire It Bag-collectie is ideaal voor de lagere school, met herkenbare vormen, kindvriendelijke sluitingen en stevige, waterafstotende materialen. Het aanbod varieert van tassen met glitterende ijshoorntjes tot rugzakken met stoere tijgers of T-Rexen die oplichten in het donker. Naast schooltassen biedt Jeune Premier ook bijpassende pennenzakken, turnzakken en hippe rugzakken.
Verzending en Afhalen
Items kunnen worden afgehaald of verzonden naar Nederland, Luxemburg, Frankrijk of Duitsland. Specifieke verzendkosten en leveringsinformatie zijn beschikbaar, met gratis verzending vanaf €75 in België. Het is ook mogelijk om pakketten gratis af te halen in de winkel te Antwerpen tijdens de openingsuren.