Wat is Intra-Uteriene Inseminatie (IUI)?
Intra-Uteriene Inseminatie (IUI), kortweg IUI, is een medische procedure waarbij zaadcellen (inseminatie) direct in de baarmoederholte (intra-uterien) worden ingebracht. Tijdens deze behandeling worden de meest actieve en kwalitatief beste zaadcellen geselecteerd na een bewerking in het Fertiliteitslaboratorium. Deze geselecteerde zaadcellen worden vervolgens op het optimale moment ingebracht om de kans op bevruchting te maximaliseren.
In de natuurlijke situatie komen zaadcellen na een ejaculatie in de vagina terecht, dichtbij de baarmoederhals. Bij IUI worden de zaadcellen echter rechtstreeks in de baarmoederholte gebracht, waardoor ze dichter bij de plaats van bevruchting komen. Dit kan met name nuttig zijn bij verminderde zaadkwaliteit, een te laag aantal zaadcellen, problemen met het baarmoederhalsslijm, of wanneer er antistoffen aanwezig zijn die het opzwemmen van de zaadcellen belemmeren. Ook bij onverklaarde vruchtbaarheidsproblemen kan IUI worden toegepast.
Het Verloop van de IUI-Behandeling
De IUI-behandeling kan op verschillende manieren worden uitgevoerd, afhankelijk van de individuele situatie en de keuze voor een natuurlijke cyclus of een cyclus met medicatie ter stimulatie van de eierstokken.
IUI in een Spontane Cyclus
Bij deze methode wordt de natuurlijke cyclus van de vrouw gevolgd. De groei van de follikel, waarin de eicel zich bevindt, wordt nauwlettend gemonitord door middel van vaginale echo's. Zodra de follikel groot genoeg is, wordt met een hormooninjectie (zoals HCG, bijvoorbeeld Gonasi® of Ovitrelle®) de eisprong opgewekt. De inseminatie vindt plaats kort na de vastgestelde eisprong.
Om de eisprong te bepalen, kan ook gebruik worden gemaakt van ovulatietesten die het luteïniserend hormoon (LH) in de urine detecteren. Een positieve LH-test geeft aan dat de eisprong binnen circa 40 uur zal plaatsvinden. De inseminatie wordt dan gepland op werkdagen op de dag van de positieve test, en in het weekend of op feestdagen één dag na de positieve test.
IUI met Milde Hyperstimulatie
In veel gevallen wordt IUI gecombineerd met milde stimulatie van de eierstokken om de kans op zwangerschap te verhogen. Deze stimulatie kan plaatsvinden met:
- Tabletten: Zoals Clomifeencitraat (Clomid®), die meestal vanaf cyclusdag 3 tot en met 7 worden ingenomen. De dosering wordt individueel bepaald.
- Injecties: Met Follikel Stimulerend Hormoon (FSH), zoals Gonal-F®, Ovaleap® of Meriofert®. Deze injecties worden onderhuids toegediend, meestal vanaf cyclusdag 3, met een standaarddosering die aangepast kan worden door de arts.
Ook bij deze behandelschema's wordt de cyclus gemonitord via vaginale echo's om de groei van de follikels te volgen. Bij een dominante follikel wordt de eisprong opgewekt met een hCG-injectie (Ovitrelle®), waarna de inseminatie ongeveer 40 uur later plaatsvindt.
Voorbereiding en Monitoring
Een goede voorbereiding en nauwkeurige monitoring zijn essentieel voor een succesvolle IUI-behandeling.
Voorafgaand aan de Behandeling
- Foliumzuur: Dagelijks 0,4 mg foliumzuur wordt geadviseerd om de kans op een kind met een open rug (spina bifida) te verkleinen.
- Chlamydia Test: Het is belangrijk om geen Chlamydia te hebben tijdens de inseminatie, vanwege het risico op eileiderontsteking. Indien hierover onzekerheid bestaat, kan een Chlamydiakweek uit urine worden afgenomen.
- Activatie "Mijn Dossier": Patiënten krijgen een brief met een persoonlijke code om toegang te krijgen tot een online patiëntenportaal, waar afspraken en informatie te vinden zijn.
Cyclusmonitoring
De groei van de eiblaasjes (follikels) wordt gemonitord middels vaginale echo's. Deze controles vinden meestal plaats in de ochtend, en in de middag ontvangt de patiënt informatie over het vervolg van de behandeling. Dit kan leiden tot nieuwe echo-afspraken of de planning van de inseminatie.
Bij een lege blaas is de echo-onderzoek vaak het meest effectief. Toiletten zijn beschikbaar in de wachtkamer. De vaginale echo's worden uitgevoerd door een gynaecoloog in opleiding, terwijl de bewerking van het sperma plaatsvindt in het Fertiliteitslaboratorium door een analist.
Patiënten die thuis ovulatietesten gebruiken, worden geadviseerd de digitale LH-test van Clearblue® te gebruiken, herkenbaar aan de roze dop en een 'smiley' als uitslag, vanwege de duidelijke resultaten. De uitslag van de test dient tijdig te worden doorgegeven via "Mijn Dossier".
De Inseminatieprocedure
Op de dag van de inseminatie levert de partner of donor het sperma in bij het Fertiliteitslaboratorium. Het sperma wordt vervolgens bewerkt om de meest beweeglijke zaadcellen te selecteren.
Tijdens de inseminatie ligt de vrouw op een onderzoekstafel met de benen in de beensteunen. Een verpleegkundige brengt een speculum (eendenbek) in de vagina om de baarmoedermond zichtbaar te maken. Vervolgens wordt een dun, flexibel slangetje (katheter) via de baarmoedermond in de baarmoederholte gebracht. Het bewerkte sperma wordt via deze katheter langzaam in de baarmoeder geïnjecteerd. De procedure is doorgaans pijnloos en duurt niet langer dan 5 minuten.
Na de inseminatie mag de vrouw zich aankleden. Het is normaal om na de ingreep enkele druppels bloedverlies of vochtverlies te ervaren. Verdere speciale maatregelen zijn niet nodig.
Kans op Zwangerschap en Succespercentages
De kans op zwangerschap bij IUI is afhankelijk van diverse factoren, waaronder de leeftijd van de vrouw.
- Leeftijd: Hoe ouder de vrouw, hoe kleiner de kans op zwangerschap.
- Natuurlijke Cyclus: De kans op zwangerschap met IUI in een natuurlijke cyclus is gemiddeld 6% per cyclus.
- Gemiddelde Kans: Over het algemeen bedraagt de kans op zwangerschap bij IUI gemiddeld 10% per cyclus.
- Behandelseries: Meestal worden 3 tot 6 behandelingen uitgevoerd. Ongeveer 25% tot 35% van de vrouwen raakt zwanger na 6 behandelingen.
- Leeftijd onder 37: Voor vrouwen onder de 37 jaar bedraagt de bevallingskans na zes cycli IUI met sperma van de mannelijke partner ongeveer 50%. Bij gebruik van donorzaad kan dit stijgen tot 61%.
De meeste zwangerschappen treden op tijdens de eerste 3 behandelingen.
Mogelijke Risico's en Bijwerkingen
Hoewel IUI een relatief veilige procedure is, zijn er enkele mogelijke risico's en bijwerkingen:
Meerlingzwangerschap
Bij IUI met milde hyperstimulatie is er een verhoogde kans op een meerlingzwangerschap. De kans op een tweelingzwangerschap na gebruik van FSH of clomifeencitraat is gemiddeld 6% per doorgaande zwangerschap, wat hoger is dan in een spontane cyclus (1%). Bij het gebruik van injecties kan deze kans oplopen tot ongeveer 20%.
Ovarium Hyperstimulatie Syndroom (OHSS)
Een zeldzame, maar potentieel ernstige complicatie is het ovarium hyperstimulatie syndroom. Dit treedt op wanneer de eierstokken te veel reageren op de stimulatie, wat kan leiden tot symptomen als buikpijn, misselijkheid, braken en een opgeblazen gevoel. In ernstige gevallen kan ziekenhuisopname nodig zijn. Als er te veel follikels groeien, wordt de IUI-behandeling gestaakt en wordt geadviseerd geen gemeenschap te hebben.
Infectie
Er bestaat een zeer kleine kans op infectie van de baarmoederholte door het introduceren van bacteriën. Meestal elimineert het lichaam deze bacteriën, maar bij koorts (38 graden of hoger), buikpijn of ongebruikelijke afscheiding is het raadzaam contact op te nemen met de behandelend arts.
Emotionele Impact
Een IUI-behandeling kan emotioneel belastend zijn. De periode na de inseminatie, waarin onzekerheid over het resultaat heerst, wordt vaak als het moeilijkst ervaren. Teleurstelling bij het uitblijven van een zwangerschap kan groot zijn. Het is belangrijk om gevoelens en vragen te bespreken met de verpleegkundigen of artsen.
Na de IUI-Behandeling
Ongeveer 14 tot 16 dagen na de IUI-behandeling wordt geadviseerd een zwangerschapstest in de urine uit te voeren, ook als de menstruatie al is begonnen. Een positieve test dient te worden gemeld via "Mijn Dossier", met vermelding van de datum van de laatste menstruatie.
Indien de behandeling niet tot zwangerschap heeft geleid, kan, na evaluatie en indien er geen restfollikels in de eierstokken aanwezig zijn, een nieuwe poging worden overwogen. Na drie cycli zonder succes vindt een evaluatiegesprek plaats om het behandeltraject te bespreken en eventuele aanpassingen te overwegen. Na zes pogingen vindt opnieuw een evaluatie plaats om de volgende stappen te bepalen.