Het voorkomen van een voorkeurshouding en de daaruit voortvloeiende afplatting of asymmetrie van het achterhoofd bij baby's is een veelvoorkomend punt van zorg voor jonge ouders. Hoewel het advies om baby's op hun rug te laten slapen cruciaal is ter preventie van wiegendood, kan dit bijdragen aan schedelvervorming. Dit artikel biedt uitgebreide informatie over dit onderwerp, gebaseerd op inzichten van kinderfysiotherapeuten.
Het Ontstaan van een Afgeplat Hoofdje
Het schedeltje van pasgeboren baby's, met name tot drie maanden oud, is nog erg zacht. Door de aanbevolen rugligging om wiegendood te voorkomen, kan de achterkant van het hoofdje relatief snel afplatten. Veel baby's ontwikkelen daarnaast een voorkeurshouding, waarbij ze hun hoofdje consistent naar één kant draaien tijdens het slapen. Dit kan leiden tot een afplatting aan één van de achterzijden van het hoofdje.
Naar schatting heeft ongeveer één op de vijf zuigelingen een afgeplat achterhoofdje. Dit percentage neemt af naarmate kinderen ouder worden; op de leeftijd van één jaar is dit nog slechts één op de veertien.
Oorzaken van een Voorkeurshouding
Een voorkeurshouding kan diverse oorzaken hebben:
- Fysieke problemen: Soms zijn er problemen met de spieren, de wervelkolom of neurologische oorzaken die een voorkeurshouding veroorzaken.
- Omgevingsfactoren: Baby's kunnen ook een voorkeurshouding ontwikkelen door externe prikkels. Ze kunnen bijvoorbeeld graag naar het licht kijken of zich aangetrokken voelen tot een interessante mobiel die aan één kant van de box of het bedje hangt.
Een voorkeurshouding hoeft zich niet te beperken tot slaaptijd; de baby kan ook tijdens wakkere periodes de voorkeur geven aan één bepaalde kijkrichting.
Gevolgen van een Afgeplat Hoofdje
Een lichte afplatting aan het achterhoofd is niet schadelijk voor de hersenen of de algemene ontwikkeling van het kind. Het is voornamelijk van cosmetisch belang. Een asymmetrisch achterhoofd kan er echter anders uitzien dan gewenst. In hardnekkige gevallen kan een sterke voorkeurshouding wel invloed hebben op de ontwikkeling, bijvoorbeeld door verkramping aan één kant van het lichaam.
Preventie van een Voorkeurshouding en Afplatting
Gelukkig zijn er diverse mogelijkheden om een voorkeurshouding en de daaruit voortvloeiende afplatting te voorkomen. Het is belangrijk om hier proactief mee om te gaan.
Tips voor Ouders
- Afwisselend slapen: Let erop dat je baby tijdens het slapen beide kanten op 'kijkt'. Dit kan door het hoofdje voorzichtig af en toe om te draaien, met name wanneer de baby slaapt en je wakker bent.
- Creëer een herinnering: Leg bijvoorbeeld een knuffeltje aan de kant waar de baby naartoe kijkt in het wiegje of bedje. Dit helpt je te onthouden welke kant er aan de beurt is.
- Speel met licht en prikkels: Draait je baby zich vaak naar het licht? Draai de baby dan eens andersom in bed. Hang interessante objecten (zoals een mobiel) afwisselend aan verschillende kanten van de box of het bedje.
- Buikligging stimuleren: Leg je baby, indien mogelijk en onder toezicht, regelmatig op de buik. Dit helpt bij het ontwikkelen van sterke nek- en rugspieren en bevordert symmetrie. Dit kan bijvoorbeeld na elke verschoning.
- Draag je baby: Gebruik een draagzak of draagdoek. Dit is niet alleen prettig voor de baby, maar voorkomt ook druk op het achterhoofd. Zorg er hierbij voor dat het hoofdje ondersteund wordt en wissel van houding.
- Flesvoeding: Geef flesvoeding aan beide kanten, wisselend van arm. Baby's die borstvoeding krijgen, wisselen deze houding al af doordat ze uit twee borsten drinken.
Corrigeren van een Bestaande Afplatting
Als je merkt dat je baby een voorkeurshouding of reeds een afplatting heeft, is het belangrijk om niet te wachten met actie ondernemen. Diverse methoden kunnen helpen bij het corrigeren hiervan.
Kinderfysiotherapie
Zodra je zorgen hebt over een voorkeurshouding of afplatting, kun je contact opnemen met een kinderfysiotherapeut. Een doorverwijzing via het consultatiebureau is mogelijk, maar je kunt ook direct een afspraak maken. Behandeling door een kinderfysiotherapeut wordt volledig vergoed door de zorgverzekering, zonder eigen risico.
Tijdens een intakegesprek wordt een meting van het hoofdje verricht, een zogenaamde plagiocephalometrie (PCM). Dit maakt het mogelijk om de effectiviteit van de behandeling in de loop van de tijd objectief te beoordelen. De kinderfysiotherapeut onderzoekt de oorzaak van de voorkeurshouding en geeft specifieke oefeningen en adviezen voor thuis.
Thuisoefeningen en Aanpassingen
De preventieve tips zijn ook waardevol voor het corrigeren van een reeds aanwezige afplatting:
- Wisselen tijdens verschonen: Leg de baby tijdens het verschonen afwisselend met het hoofdje naar links en naar rechts.
- Stimuleer hoofdoptillen: Na elke verschoning de baby even op de buik leggen om het hoofdje op te tillen, helpt de nekspieren te versterken.
- Aanpassen van omgeving: Hang bijvoorbeeld een mobiel aan de andere kant van de box als de baby een voorkeur heeft voor één richting.
- Variatie in houdingen: Draag de baby in verschillende houdingen en wissel af bij het geven van flesvoeding.
Naarmate je baby beweeglijker wordt en langer op de buik kan liggen, zal de afplatting vaak vanzelf verminderen. Bij een tweejarige is een lichte afplatting vaak nauwelijks meer zichtbaar, zeker in combinatie met een volle haardos.
Helmtherapie: Wat Werkt?
Vroeger werd een redressiehelm vaak voorgeschreven om ernstigere afplatting te corrigeren. Een baby zou deze helm dan gedurende 23 uur per dag moeten dragen. Recent onderzoek heeft echter aangetoond dat de effectiviteit van helmtherapie beperkt is. Baby's die een helm droegen, hadden niet significant vaker een ronder achterhoofd dan baby's die geen helmtherapie kregen. De resultaten van fysiotherapie en thuisoefeningen lijken even effectief, zo niet effectiever.
OmniGen animatie video (DUTCH)
De Prognose: Komt het Goed?
Meestal is een voorkeurshouding en de daaruit voortvloeiende schedelvervorming goed te verhelpen. Met de juiste aanpak, eventueel in combinatie met enkele sessies kinderfysiotherapie, kunnen aanzienlijke verbeteringen worden bereikt. Hoe eerder actie wordt ondernomen, hoe beter het uiteindelijke resultaat zal zijn. Het is daarom belangrijk voor ouders om alert te zijn en bij twijfel tijdig professionele hulp in te schakelen.
Richtlijnen en Onderzoek
De richtlijnen binnen de jeugdgezondheidszorg benadrukken het belang van rugligging voor het voorkomen van wiegendood. Hoewel rugligging soms als primaire oorzaak van schedelvervorming wordt gezien, is het verband niet altijd eenduidig aangetoond in onderzoek. Een voorkeurshouding wordt pas een risicofactor in combinatie met andere factoren, zoals een eerstgeborene, meerlingen, vertraagde motorische ontwikkeling of een positionele voorkeur.
Het is opvallend dat er nog veel onzekerheid bestaat binnen het onderzoek naar schedelvervorming. Wat in het ene onderzoek wordt bewezen, wordt in het andere niet altijd bevestigd. Factoren waarop ouders wel invloed hebben, zoals de manier van voeden en verzorgen, lijken een significante rol te spelen in de ontwikkeling van een voorkeurshouding.
Belangrijke definities:
- Deformatieve Plagiocefalie (DP): Een schuine afplatting van het hoofdje.
- Brachycephalie: Een algemene afplatting aan de achterzijde van het hoofd.
- Voorkeurshouding: Een zuigeling die in rugligging zijn hoofd naar één kant draait of in de middenpositie houdt gedurende een aanzienlijk deel van de tijd.
De percentages van baby's met schedelvervorming variëren afhankelijk van de gebruikte definities en meetmethoden, maar het komt relatief vaak voor. Alternatieve therapieën zoals manuele therapie, osteopathie en chiropraxie worden over het algemeen afgeraden vanwege een gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing en mogelijke risico's.
Het is cruciaal om te beseffen dat een afgeplat hoofdje meer is dan een cosmetisch probleem. Het kan wijzen op een vertraagde motorische ontwikkeling, wat weer nieuwe problemen kan veroorzaken. Bij signalen zoals beperkte hoofdbeweging, zichtbare schedelvormverandering of asymmetrie in gezicht of beweging, is overleg met een professional dringend aanbevolen.
tags: #inbakeren #plat #achterhoofd