Bent u de enige die voor een abortus kiest? Zeker niet. Cijfers wijzen uit dat in België ongeveer één op vijf vrouwen ooit een abortus meemaakt. Niettemin heeft België - samen met Nederland, Zwitserland en Duitsland - het kleinste aantal abortussen ter wereld (<10/1000 vrouwen van 15-44 jaar). In 2023, wanneer de laatste officiële cijfers zijn vrijgegeven, werden er 19.686 geregistreerde abortusbehandelingen geteld. Het aantal abortussen volgt de vruchtbaarheidscurve van de vrouw en is het hoogst in de groep van 20-29-jarigen.
Een ongeplande zwangerschap kan heel moeilijk zijn. Veel meisjes of vrouwen staan onder druk van hun familie of partner om een abortus te laten uitvoeren. Er zijn veel voorbeelden. We noemen er een paar: uw familie stelt u voor de keus: of u houdt uw kind óf u houdt uw familie. Uw partner wil bijvoorbeeld dat u een abortus pleegt. En als u dat niet doet, dreigt uw partner u te verlaten, met als gevolg dat u er alleen voor staat. Of u bent net uw baan kwijt en u heeft ook nog eens schulden bij de bank. En dan ook nog voor een baby te moeten zorgen…. Zomaar wat voorbeelden waar u mee te maken kunt hebben. In dit soort voorbeelden lijkt een abortus de enige oplossing. En toch blijft er iets in uw binnenste knagen: is dit wel écht de oplossing? Ons advies als het gaat om abortus is in ieder geval: neem nooit overhaast een beslissing, lees erover, praat erover en zoek hulp bij iemand die u vertrouwt, laat nooit iemand u dwingen tot een abortus, blijf niet alleen in uw zorgen, angsten en verdriet, neem contact op.
Wat is abortus?
De term abortus verwijst naar de medische beëindiging van de zwangerschap. Het gaat om een bewuste keuze bij een ongewenste zwangerschap. In landen waar abortus verboden is en/of sociale gevolgen heeft (waar de praktijk met andere woorden maatschappelijk of moreel onaanvaardbaar is), kiezen vrouwen of meisjes soms voor gevaarlijke abortusmethodes die ze zelf toepassen of laten uitvoeren door personen die daarvoor niet over de nodige vaardigheden beschikken. In dat geval spreken we van onveilige abortus. Het kan gaan om het inbrengen van scherpe voorwerpen in de vagina, voorbij de baarmoederhals en in de baarmoeder, de inname van giftige substanties, zoals javel, tot het inbrengen in de vagina van plantaardige preparaten of het zichzelf verwonden door in de buikstreek te slaan of opzettelijk te vallen. Veel vrouwen kopen medicatie die ze vervolgens op de verkeerde manier of op onvoldoende wijze innemen; ook dat kunnen we onder onveilige abortus onderbrengen. De meeste van die methodes zijn niet alleen weinig doeltreffend om een zwangerschap af te breken, maar kunnen ook blijvende gevolgen hebben. Vaak treden er complicaties op na onveilige abortus als gevolg van verwondingen, bloedingen of infecties. Om het leven te redden van die vrouwen en meisjes moet de baarmoeder zo snel mogelijk leeg gemaakt worden met een zuigcurettage, maar soms is een hysterectomie (het weghalen van de baarmoeder) het enige redmiddel. De vrouw in kwestie is dan natuurlijk niet langer vruchtbaar.
Veilige abortus: Procedures en Kosten
Een veilige abortus met medische omkadering of correcte ondersteuning is een procedure die veilig en efficiënt kan worden uitgevoerd, met behulp van medicatie (medicamenteuze abortus) of een kleine ingreep onder lokale verdoving (zuigcurettage). Medicamenteuze abortus is het meest efficiënt als er twee medicijnen gebruikt worden: mifepristone en misoprostol (enkel misoprostol innemen kan ook, maar dat is minder efficiënt). Deze methode is minder invasief, kan via ambulante zorg aangeboden worden en discreet thuis plaatsvinden.
Als u in orde bent met de ziekteverzekering betaalt u 5 euro voor de volledige begeleiding in het centrum. Als dit voor u moeilijk of onmogelijk is, zoeken we samen met u naar mogelijke oplossingen.
Medicamenteuze abortus
Een abortus door medicatie is een geïnduceerd miskraam en gebeurt altijd in twee stappen. Door de eerste pil zal de zwangerschap stoppen met groeien. De eerste pil bevat mifepristone, een stof die ervoor zorgt dat hormonen die nodig zijn voor de zwangerschap niet meer kunnen werken. De zwangerschap kan na deze pil niet meer goed verder evolueren. De meeste vrouwen voelen lichamelijk weinig effect van deze pil. Omdat de beslissing tot afbreking van de zwangerschap definitief genomen wordt op het moment van inname van deze pil, gebeurt dit altijd in het centrum. De tweede soort medicatie wordt 24 tot 48 uur later toegediend. Op dat moment brengt u vier tabletjes vaginaal in. Deze doen de baarmoeder samentrekken, wat ervoor zorgt dat na verloop van tijd het vruchtzakje, samen met bloed en klonters, uitgestoten wordt. Wanneer dit precies gebeurt, is erg verschillend van vrouw tot vrouw. U bent vier uur in het centrum zodat we kunnen observeren hoe u reageert op de medicatie. Sommige vrouwen voelen het samentrekken van de baarmoeder goed, ze voelen zich tijdelijk misselijk of hebben last van diarree. Andere vrouwen voelen weinig nevenwerkingen.
De abortuskliniek in Nederland voert de abortussen uit. Zij noemen dit hulpverlening. Lees hier wat een abortuspil is. Hiervoor moet u drie keer een pil innemen bij de abortuskliniek.
Zuigcurettage
Een abortus plegen is een moeilijke en serieuze zaak. Kom vóór 12 weken zwangerschap op consultatie in het centrum. Voor deze behandeling bent u ongeveer een kwartier tot een half uur bij de arts. U neemt plaats op de gynaecologische stoel. De arts plaatst een speculum en ontsmet de vagina. De baarmoederhals wordt plaatselijk verdoofd waarna de baarmoederhals een beetje open gemaakt wordt. Daarna wordt een dun buisje geplaatst waarmee het vruchtzakje geaspireerd wordt. Tijdens de ingreep wordt u begeleid door een verpleegkundige. Voor deze behandeling bent u in totaal een tweetal uur in het centrum.
Als u kiest voor een zuigcurettage, blijft u (afhankelijk van hoe u uzelf voelt) ongeveer één tot drie uur in het centrum.
Wachttijd en Privacy
Ja, de wachttijd is verplicht. Een abortus kan niet onmiddellijk uitgevoerd worden, ook niet als u helemaal zeker bent van uw beslissing en hier uitdrukkelijk om vraagt. De wet spreekt over een minimum verplichte wachttijd van 6 dagen, maar misschien heeft u meer tijd nodig om tot een beslissing te komen. Dat kan natuurlijk ook. U heeft hiervoor de tijd zolang u onder de grens van 12 weken zwangerschap blijft.
Privacy en discretie staan bij LUNA centraal. Helemaal anoniem is het niet, want u moet wel uw identiteitskaart tonen als u in het abortuscentrum bent. Uiteraard zijn de LUNA-medewerkers ook onderworpen aan het beroepsgeheim.
Abortus voor Minderjarigen
Dat geldt ook voor minderjarigen. Medeweten of instemming van de ouders is niet nodig. Als u als jongere nog vermeld staat bij uw ouders, zorgen de ziekenfondsen voor uw anonimiteit.
Neen, om de zwangerschap te beëindigen heeft u als minderjarige geen toestemming nodig van uw ouders.
Nazorg en Herstel
Het is normaal dat u na een curettage of de medicamenteuze behandeling nog een tijdlang bloed blijft verliezen. Soms duurt dit een week en soms tot de volgende menstruatie. Ook zitten daar vaak stolsels bij, dikke stukjes bloed. Daar hoeft u zich niet ongerust om te maken. Is het bloedverlies heel heftig en heeft u 4 doorweekte maandverbanden per uur en dat minstens 3 uur achter elkaar? Of heeft u meer dan 38° koorts?
Meestal wordt u binnen vier tot zes weken na een abortus weer ongesteld. Dat geldt zowel voor een behandeling met curettage als voor een medicamenteuze behandeling. Na de behandeling tot de volgende menstruatie kunt u onregelmatig bloedverlies hebben. Ook uw menstruatie kan in het begin nog wat afwijken van het ‘normale’ patroon. Gebruikt u de pil, dan komt de bloeding meestal na de eerste strip. De eerste menstruatie is vaak anders dan u gewend bent: ze kan veel heviger of langer zijn, of juist veel minder en korter.
Leefregels na de behandeling
Heeft u een curettage gehad, dan raden we uit voorzorg aan de eerste week na de behandeling geen tampons te gebruiken, geen vaginale seks te hebben, niet te zwemmen of in bad te gaan. Douchen mag wel. Zo voorkomt u dat u een infectie krijgt. Ook kunt u in de eerste week beter geen zware lichamelijke inspanningen verrichten of zwaar tillen.
U kunt onmiddellijk opnieuw zwanger worden. Dat is ook de reden waarom er in de LUNA abortuscentra zoveel aandacht wordt besteed aan voorbehoedsmiddelen.
Pijnervaringen en Verdoving
Wat u zal voelen valt moeilijk te voorspellen. De ervaring verschilt enorm van persoon tot persoon. Van de toediening van de lokale verdoving bij een zuigcurettage voelt u over het algemeen weinig, terwijl het wijder maken van de baarmoederhals meestal een lichte menstruatiepijn veroorzaakt. Bij een medicamenteuze behandeling kunt u na het innemen van de prostaglandines last hebben van krampen. Ook hier is de ervaring zeer verschillend. Sommigen voelen amper dat hun baarmoeder samentrekt, anderen voelen lichte tot hevige krampen.
Wanneer contact opnemen met een professional?
U kunt terecht bij uw huisarts, een abortuskliniek of keuzehulporganisatie als u over abortus nadenkt. Weet u niet zeker of u voor een abortus moet kiezen? Of wilt u meer informatie over de andere mogelijkheden bij een onbedoelde zwangerschap? U kunt hulp krijgen bij het nemen van een beslissing. In het hele land zijn keuzehulporganisaties waar u terecht kunt met vragen. Dit kan ook online. Bij abortusklinieken kunt u altijd terecht, ook zonder een verwijzing. U kunt zelf contact opnemen met een abortuskliniek.
Is er een medisch probleem rond uw zwangerschap? Sinds 1 januari 2025 kunt u ook abortus bij de huisarts laten uitvoeren. De huisarts schrijft dan medicijnen voor die de zwangerschap afbreken (abortuspil). Dat kan tot 9 weken zwangerschap. Niet alle huisartsen voeren abortus uit.
Aan het eind van de behandeling krijgt u een brief mee voor uw huisarts of gynaecoloog. Nee, u hoeft niet eerst naar uw huisarts of gynaecoloog te gaan voordat u een afspraak maakt in een LUNA centrum. Zodra u een positief resultaat ziet op uw zwangerschapstest, kunt u een eerste afspraak maken.
Als u na de abortus hulp nodig heeft bij het verwerken, is deze hulp gratis en kunt u die ook online krijgen.
Abortus buiten België
Wat als u meer dan 12 weken zwanger bent? Een abortus later dan 12 weken na de laatste menstruatie zonder medische reden is in België niet toegestaan. In landen zoals Nederland en Groot-Brittannië wel.
Bent u langer dan 12 weken zwanger? Wenst u een abortus na 12 weken zwangerschap en is er geen medische reden zoals hierboven beschreven, dan kunt u momenteel enkel in het buitenland terecht (Nederland, Groot-Brittannië). Als u in een dergelijke situatie verkeert kunt u wel bij ons terecht voor een gesprek, informatie en een eventuele verwijzing naar een buitenlandse kliniek.
Wat als u een ingreep onder volledige narcose wilt? Een abortus onder volledige narcose kan enkel in een ziekenhuis. Let wel, ziekenhuizen hebben geen rechtstreekse overeenkomst met het RIZIV. Hier geldt de reguliere werking van de ziekteverzekering, waardoor de kostprijs hoger ligt dan bij een abortuscentrum.
Internationale Context en Rechten
De toegang tot veilige abortus is een fundamenteel recht. Beslissingen over het lichaam van een vrouw kunnen alleen door de vrouw in kwestie gemaakt worden. Vrouwen of meisjes die vastberaden zijn hun zwangerschap te beëindigen, zullen dat ook doen, ongeacht de risico's of de legaliteit ervan. Wanneer abortus niet beschikbaar is op een veilige manier, zullen zij hun leven wagen tijdens een onveilige abortus, omdat het verderzetten van de zwangerschap in hun ogen ondraaglijk lijkt. Daarom ziet Artsen Zonder Grenzen veilige abortuszorg als een integraal en essentieel deel van moederzorg in al hun projecten wereldwijd. Zij bieden vrouwen en meisjes een veilige, medisch verantwoorde optie aan om hun zwangerschap te onderbreken, als zij dat willen.
In de meeste landen is abortus nog steeds strafbaar. Toch werd al aangetoond dat een wettelijk verbod amper een invloed heeft op het aantal abortussen. En hoe beperkter de toegang tot abortus, hoe groter het risico en de gevaren. Wanneer abortus legaal kan plaatsvinden en er daartoe medische diensten beschikbaar zijn, kan het aantal overlijdens en blijvende gevolgen aanzienlijk worden teruggeschroefd. In het licht van die vaststellingen, hebben bepaalde landen hun wetgeving inmiddels bijgestuurd. Dat geldt bijvoorbeeld voor Mozambique, waar abortus sinds 2014 toegestaan is en gratis wordt aangeboden aan vrouwen in het eerste trimester van hun zwangerschap en tot 24 weken in een aantal specifieke gevallen. De abortusingreep wordt er door gekwalificeerde professionals uitgevoerd in erkende zorgstructuren. Een dergelijke wetswijziging strookt echter niet altijd met de publieke opinie in het land. Zo blijft een groot deel van de Mozambikaanse bevolking tegen abortus gekant. Bovendien staat zo'n wetswijziging niet garant voor de toegang tot veilige abortus. Tal van gezondheidszorgsystemen hinken achterop of zijn onvoldoende voorbereid.
In Athene, waar Artsen Zonder Grenzen migranten, asielzoekers en vluchtelingen toegang biedt tot veilige abortus in openbare zorginstellingen, moeten de vrouwen zich voor een eerste afspraak inschrijven op een wachtlijst van meer dan vier weken. Daarna volgen nog verschillende follow-ups. Sommige patiëntes stuiten dan weer op andere obstakels, bijvoorbeeld wanneer ze geen bewijs van sociale zekerheid op zak hebben, of door een gebrek aan een tolk tijdens een consultatie. De wettelijke termijn in Griekenland werd vastgelegd op twaalf weken zwangerschap. Door de vele obstakels betekent dit voor vele vrouwen een heuse race tegen de klok om hun zwangerschap tijdig te kunnen afbreken.
Het onthaal- en zorgpersoneel dat zich over de vrouwen en meisjes met een abortuswens ontfermt, moet voldoende gekwalificeerd zijn, vooral omdat de vrouwen en meisjes in de eerste plaats nood hebben aan begrip voor hun keuze. De dienstenverlening bij veilige abortus hoeft niet noodzakelijk door een arts te worden aangeboden. Vroed- en verpleegkundigen kunnen beide abortusmethodes in een ziekenhuis of gezondheidscentrum toepassen, op voorwaarde dat ze daartoe zijn opgeleid.
Een abortus met medicatie is heel veilig en eenvoudig. Ook niet medische mensen kunnen hiervoor opgeleid worden. In een vertrouwelijk klimaat kunnen zij correcte informatie geven of hoe u de pillen moet innemen, wat er dan gaat gebeuren, en wanneer het al dan niet nodig is om naar een ziekenhuis te gaan. Soms gaat dit zelfs via de telefoon of chat. Zij kunnen ook medicatie van goede kwaliteit voorzien of vertellen waar die verkrijgbaar is.
Abortus in Nederland
Woont of werkt u in Nederland? Dan kost de behandeling u niets. Heeft u geen geldige verblijfspapieren of bent u tijdelijk in Nederland? Bijvoorbeeld omdat u als buitenlandse student in Nederland studeert? Of als arbeidsmigrant in Nederland werkt? Dan moet u de behandeling waarschijnlijk zelf betalen. De abortusklinieken kunnen u meer vertellen over de kosten. Alleen als u onder de Wet langdurige zorg valt, is abortus voor u gratis.
Een abortus mag tot het moment dat de vrucht buiten het lichaam zou kunnen overleven. Het recht op veilige abortus is een integraal onderdeel van de reproductieve rechten van personen.
Abortus in België
Wanneer u ongepland of ongewild zwanger bent, heeft u in België de mogelijkheid om een abortus uit te voeren. Momenteel is dit mogelijk tot en met 12 weken zwangerschap (of 14 weken na de laatste menstruatie). Een abortus is mogelijk in specifieke centra en sommige ziekenhuizen. In Vlaanderen en Brussel staan de centra van LUNA vzw voor u klaar, in Wallonië en Brussel kunt u terecht bij sommige Centres de planning familial. Naast de limiet van 12 weken, voorziet de wet ook nog een wachttijd van 6 dagen tussen uw eerste consultatie en de ingreep.
Een abortus kan in ons land op drie manieren gebeuren. Het is niet volledig pijnloos. Uw lichaam kan na een abortus anders reageren. U kunt bijvoorbeeld een zwaardere menstruatie hebben of minder zin hebben in seks. Een consult bij de gynaecoloog helpt te vermijden dat u achteraf met gynaecologische klachten blijft zitten. Zit u na een abortus met vragen of moeilijke gevoelens? U kunt er dan ook over praten.