Kolven is een methode waarbij moedermelk niet direct aan de borst wordt gedronken door de baby, maar met behulp van een borstkolf wordt afgenomen. Een borstkolf functioneert als een soort pompje dat de zuigbeweging van de baby nabootst om de toeschietreflex op te wekken en melk te laten stromen. De afgekolfde melk wordt opgevangen in een flesje dat aan de kolf is bevestigd.
Het is belangrijk om te weten dat de traditionele indeling in voormelk en achtermelk wetenschappelijk niet volledig correct is. Onderzoek toont aan dat er geen twee afzonderlijke soorten melk zijn. Het vetgehalte van moedermelk neemt geleidelijk toe naarmate de borst leger wordt tijdens het drinken of kolven. De melk die later uit de borst komt, is doorgaans dikker en romiger.
Moedermelk Bewaren en Gebruiken
Moedermelk kan worden bewaard in de koelkast of diepvries, bij voorkeur in speciale moedermelkbewaarzakjes. De bewaarde melk kan later worden opgewarmd en uit een fles aan de baby worden gegeven. Het is handig om een goede babyfles in huis te hebben; er is diverse informatie beschikbaar over de verschillende soorten babyflessen.
Bewaren in het Ziekenhuis
Wanneer de baby in het ziekenhuis ligt, kunnen daar disposable, ready-to-use plastic flesjes worden gebruikt om de afgekolfde melk te bewaren, met per voeding een apart flesje. Noteer op elk flesje de datum, het tijdstip van kolven en de naam van de baby. De melk dient direct na het afkolven in de koelkast te worden geplaatst. Het ziekenhuis geeft de voorkeur aan verse melk, omdat invriezen en ontdooien de kwaliteit kan verminderen.
Verse, thuis afgekolfde melk kan gekoeld, bijvoorbeeld in een koelbox, naar het ziekenhuis worden vervoerd. Eenmaal in het ziekenhuis is de moedermelk dan nog 48 uur houdbaar. Ingevroren moedermelk die van thuis wordt meegenomen, moet binnen 24 uur worden gebruikt en eveneens in een koelbox worden vervoerd.
Het colostrum, de eerste moedermelk, wordt vanwege het grote belang ingevroren en indien mogelijk als eerste voeding gegeven. Daarna wordt de oudste melk, niet ouder dan 48 uur, als eerste opgebruikt.
Bewaren Thuis
Thuis kan moedermelk worden bewaard in plastic of glazen recipiënten die vooraf grondig zijn schoongemaakt met heet water of in de vaatwasmachine. Plastic dient eerst met koud water te worden omgespoeld.
Vers afgekolfde melk moet eerst in de koelkast afkoelen voordat deze wordt toegevoegd aan eerder gekoelde moedermelk. Gekoelde moedermelk blijft tot 5 dagen goed in een koelkast (4-6ºC). Buiten de koelkast, op kamertemperatuur, is de melk in principe 6 uur houdbaar.
Het invriezen van moedermelk in speciale bakjes, potjes of zakjes kan handig zijn voor thuisopslag. Het is belangrijk om moedermelk niet op te warmen in de magnetron.
Hoe Lang Kolven?
De duur van het kolven varieert en is afhankelijk van verschillende factoren. Veel vrouwen kolven minder melk per keer dan hun baby direct aan de borst drinkt, omdat de toeschietreflex het beste werkt wanneer de baby aan de borst ligt. Het belangrijkste is dat de baby voldoende drinkt en goed groeit.
Wanneer er gekolfd wordt op het moment dat anders een voeding aan de borst zou plaatsvinden, kolft men zolang de melk loopt en totdat de borst soepel aanvoelt. Dit kan variëren van tien minuten tot een half uur. Zachtjes mee masseren kan helpen om de melkstroom te bevorderen. Korter kolven en het niet volledig soepel maken van de borst kan het lichaam het signaal geven om minder melk aan te maken voor de volgende keer.
De meeste moeders kolven 10-15 minuten per borst, wat neerkomt op een totale kolftijd van 20-30 minuten. Bij gebruik van een dubbelzijdige kolf is men doorgaans 10-15 minuten bezig. Soms kan een korte pauze helpen om de toeschietreflex opnieuw op te wekken.
Kolven op het Werk
Wanneer werkende moeders borstvoeding willen blijven geven, hebben zij bepaalde rechten en kunnen zij onder werktijd kolven. Dit helpt de melkproductie in stand te houden en zorgt ervoor dat de baby moedermelk kan drinken terwijl de moeder aan het werk is.
Moeders hebben recht op borstvoedingspauzes tot de baby negen maanden oud is. Dit betekent dat zij een of twee keer per dag een half uur hun werk mogen onderbreken voor het voeden van de baby of het kolven. Het aantal pauzes is afhankelijk van de werktijd, en de sector bepaalt of deze pauzes worden doorbetaald.
Werkgevers zijn wettelijk verplicht te zorgen voor een geschikte kolfruimte. Deze ruimte moet afgesloten kunnen worden, onzichtbaar zijn van buitenaf, voorzien zijn van een stopcontact, een wasgelegenheid, een comfortabele stoel of zetel, en behaaglijk en tochtvrij zijn. Tevens moet er in de buurt een koelkast beschikbaar zijn voor het bewaren van de melk.
Prenatale Kolven
Het is mogelijk om in de laatste weken van de zwangerschap, meestal na de 37e week, te beginnen met kolven. Dit wordt prenatale of antenatale kolven genoemd.
Het voordeel hiervan is dat de eerste moedermelk vrijwel direct na de bevalling beschikbaar is voor de baby. Dit kan van pas komen wanneer de baby na de geboorte moedermelk nodig heeft maar de borstvoeding nog op gang moet komen. De voorgekolfde melk kan dan als bijvoeding dienen, waardoor het geven van kunstvoeding mogelijk wordt vermeden. Prenataal kolven kan ook bijdragen aan een snellere op gang komende melkproductie na de geboorte.
Hoeveelheid Moedermelk per Kolfbeurt
Het bepalen van de exacte hoeveelheid melk die een baby drinkt, kan lastig zijn en is afhankelijk van het gewicht van de baby, het aantal voedingen en de samenstelling van de melk.
Gemiddeld drinkt een baby in de eerste maanden ongeveer 150 ml per kilo lichaamsgewicht per dag. Een baby van 5 kilo heeft dus dagelijks ongeveer 750 ml moedermelk nodig. Bij zes voedingen per dag komt dit neer op circa 125 ml per voeding. Meer dan een liter per dag drinken baby’s zelden.
Naarmate de baby ouder wordt, neemt de hoeveelheid melk per kilogram lichaamsgewicht af. In het begin is het normaal dat er tijdens de eerste kolfbeurten weinig tot geen moedermelk vrijkomt. Na verloop van tijd neemt de productie waarschijnlijk toe.
Als richtlijn voor de normale hoeveelheden tijdens een kolfbeurt:
- Dag 1-4: Een enkele druppel
- Dag 4-10: Productie neemt dagelijks toe
- Na 10-14 dagen: Ongeveer 90 ml per keer (wat neerkomt op circa 750 ml per dag)
Het is mogelijk dat de melkproductie al snel groter is dan de behoefte van de baby. Het overschot aan melk kan worden ingevroren en langdurig worden bewaard.
Animatie ontwikkeling van baby in moeder
Kolven Afbouwen
Wanneer het tijd is om af te bouwen met borstvoeding en dus ook met kolven, dient dit geleidelijk te gebeuren. Men kolft vanaf dan alleen nog bij stuwing of wanneer de borst begint te lekken. Het dragen van zoogkompressen kan helpen om melk te absorberen en vlekken in kleding te voorkomen.
Het kolven gebeurt alleen wanneer de borsten aangeven dat het nodig is, en korter dan men gewend is, net zolang tot de druk verlicht is. Dit duurt meestal niet langer dan vijf minuten. Door zo kort mogelijk te kolven, zal de productie binnen enkele dagen aanzienlijk afnemen.
Het is belangrijk om de borsten goed in de gaten te houden en geen pijnlijke plekken te voelen. Na enkele dagen is kolven om de druk weg te halen mogelijk niet meer nodig; kort masseren, bijvoorbeeld onder de douche, kan dan al volstaan.
Stimuleren van Melkproductie en Toeschietreflex
Om de melkproductie op gang te brengen, is het verstandig om zo snel mogelijk na de bevalling te starten met kolven, bij voorkeur binnen 6 uur. De eerste dagen na de bevalling is het aan te raden om vaak en kort te kolven, minimaal 5 keer, maar bij voorkeur 10 keer per dag, met een maximale duur van 15 minuten per keer.
Huid-op-huidcontact met de baby bevordert het opwekken van de toeschietreflex. Het bloot op de buik leggen van de baby kan fungeren als een 'kacheltje' voor de baby.
Kolven in de nacht kan een hogere prolactinepiek geven en is gunstig voor de melkproductie, maar doe dit bij voorkeur slechts één keer als men te moe is. Het is mogelijk om eerst te kolven en daarna de baby te laten drinken, aangezien baby's de borsten effectiever legen dan een kolf, wat de melkproductie kan stimuleren.
Als een baby niet voldoende drinkt tijdens een voeding aan de borst en bijvoeding nodig heeft, kan men na de voeding nakolven, mee masseren en borstcompressie toepassen om extra melk te genereren en de borst te stimuleren meer melk aan te maken. Dit kan 1 tot 2 dagen worden gedaan, waarna men overschakelt op elke 2 uur kolven overdag. Indien nodig kan men nog een sessie doen van elke 1 uur kolven gedurende 2 dagen.
Sommige moeders reageren goed op 1 uur elke 10 minuten even kolven, waarbij de focus ligt op de prikkeling in plaats van de hoeveelheid. Dit kan één keer per dag worden gedaan.
Om de toeschietreflex op te wekken, kan men de tepel en borst masseren, de borsten verwarmen met een hittepit of kruik, en de kolf instellen op de toeschietfase (korte haaltjes). Zodra er druppels komen, kan de kolf op de lange halen worden gezet. Diep doorzuchten kan helpen als de melkstroom niet op gang komt.
Kolven dient te gebeuren zolang er melk komt; bij druppels nog enkele minuten doorgaan en dan stoppen. Het kan normaal zijn dat het enkele minuten duurt voordat de melk gaat stromen. De eerste dagen na de bevalling komen mogelijk slechts enkele druppels colostrum vrij, dat rijk is aan afweerstoffen voor de baby.
Prolactine, het melk stimulerende hormoon, is verhoogd na slaap- en rustperiodes. Voldoende rust en slaap zijn dus essentieel voor een goede melkproductie.
De reden waarom er wordt gekolfd, bepaalt mede de aanpak: drinkt de baby aan de borst, of is men volledig afhankelijk van de kolf? Als er wordt gekolfd voor werk of een dagje weg, kan dit op de tijdstippen dat de baby voeding zou krijgen.
Clusterkolven en Powerpumping
Om de melkproductie een boost te geven en meer melkopbrengst te verkrijgen, kan 'Clusterkolven' of 'Powerpumping' worden toegepast. Dit houdt in dat er gedurende een bepaalde periode (bijvoorbeeld een uur) met korte tussenpozen wordt gekolfd. Men kolft totdat er geen straten melk meer zichtbaar zijn. Wanneer de straten weer druppeltjes worden, probeert men een nieuwe toeschietreflex op te wekken.
Borstcompressie en borstmassage kunnen worden gebruikt om de melkstroom op gang te houden tijdens het kolven. De opslagcapaciteit van de borst beïnvloedt de toeschietreflex en de hoeveelheid moedermelk die per voeding gedronken of gekolfd kan worden. Hierdoor kan de frequentie van voeden of kolven per moeder verschillen.
Over het algemeen is elke drie uur kolven en 's nachts maximaal 6 uur ertussen laten voldoende. Bij een hoge melkproductie kan geprobeerd worden om elke 4 uur te kolven, met maximaal 6 uur tussen de nachtelijke voedingen. Het is belangrijk om de borsten te blijven kolven totdat ze zacht aanvoelen en er nauwelijks nog melk uit komt. Men kolft tot de stralen melk weer druppeltjes worden, en gaat dan nog 1 tot 2 minuten door om de vettere 'achtermelk' op te vangen.
Voor langdurig kolven wordt een dubbelzijdige kolf aanbevolen, wat aanzienlijke tijdswinst oplevert en mogelijk de melkproductie verhoogt. Sommige moeders kolven met de hand en behalen hiermee een prima productie. Het is ook nuttig om na het kolven nog even met de hand na te kolven, wat de melkproductie met ongeveer 20% kan verhogen.
Regeldagen en Clusteren
Regeldagen komen voor rond de leeftijd van 10 dagen, 3 weken, 3 maanden en 6 maanden, maar kunnen ook op andere momenten optreden. Tijdens regeldagen wil een baby vaker drinken, mogelijk omdat hij de vorige dag te weinig heeft gedronken of omdat hij een virus onder de leden heeft. Ook op momenten dat de melkproductie wat is teruggelopen, kan een baby vaker om de borst vragen.
Om de melkproductie zelf op te voeren, kan de methode van 'switch feeding' worden toegepast, waarbij een paar keer snel van borst wordt gewisseld. Als de productie aan het eind van de dag terugloopt, kan men in de avond extra kolven. Dit gedrag, ook wel clusteren genoemd, waarbij baby's veel drinken gedurende de avonden en daarna langer slapen in de nacht, kan ook bij flesvoeding voorkomen.
Een andere populaire techniek om de melkopbrengst te verhogen is borstcompressie. De volheid van de borst zorgt voor hoge druk, wat de toeschietreflex stimuleert en een snelle melkstroom veroorzaakt. Wanneer de borst leger raakt en de melkstroom afneemt, vergroot borstcompressie de druk binnenin de melkkanaaltjes.
Kolven bij Specifieke Situaties
Wanneer een pasgeboren baby om medische redenen niet (voldoende) uit de borst kan drinken, kan door te kolven toch moedermelk worden verstrekt. Moedermelk is de beste voeding voor baby's, met een unieke samenstelling, en is van extra belang voor zieke en zwakke kinderen. Dit geldt ook bij ingetrokken tepels die de baby niet kan pakken.
Borsten produceren melk wanneer het hormoon prolactine wordt geactiveerd door het zuigen van de baby aan de borst of door de zuigkracht van het kolfapparaat. Na activatie komt de melk spontaan uit de borst, een onbewuste reactie van het lichaam op prikkels zoals het zien of horen van de baby.
Om borstvoeding op gang te krijgen, moet de borst zo snel mogelijk na de bevalling worden geactiveerd, bij voorkeur binnen 6 uur. Dit vereist vaak en kort kolven, maximaal 15 minuten per keer.
Bij kolven is soms extra prikkeling nodig voor de toeschietreflex. De voorkeur gaat uit naar het gebruik van een elektrische kolf boven een handkolf.
- Enkelzijdig kolven: Bij elke voeding eerst de ene borst kolven, dan de andere, met een maximale duur van 15 minuten per borst, of langer als de melk voldoende stroomt.
- Dubbelzijdig kolven: Bij elke voeding beide borsten tegelijk kolven, met een maximale duur van 15 minuten. Bij dubbelzijdig kolven worden de borsten het beste gestimuleerd om nieuwe voeding aan te maken.
Als de borstvoeding op gang is gekomen, wordt minder vaak gekolfd, maar wel regelmatig om de borstvoeding op peil te houden, net zo vaak als de baby normaal gevoed zou worden.
Te veel voeding achterlaten in de borsten door te kort te kolven, verhoogt het risico op borstontsteking.
Wanneer de baby gedeeltelijk uit de borst drinkt en te zwak is, kan de ene voeding worden aangelegd en de andere voeding worden afgekolfd.
Goede hygiëne is essentieel. Zorg voor een ontspannen houding en omgeving. Schrijf altijd de naam, datum en tijd op de gekolfde voeding. Moedermelk is, net als gewone melk, snel aan bederf onderhevig, dus het is belangrijk de bewaaradviezen te volgen.
Ontdooi ingevroren moedermelk niet in een magnetron of in een pan met kokend water.
Het Belang van Goede Hygiëne bij het Kolven
Bacteriën kunnen zich vermenigvuldigen op handen en borsten, en in moedermelk. Vetten uit moedermelk en huidschilfers kunnen zich hechten aan materialen, wat een ideale voedingsbodem voor bacteriën vormt. Daarom is het uitspoelen direct na gebruik en grondige reiniging van alle materialen cruciaal om te voorkomen dat de baby ziek wordt.
Steriliseer materiaal zeker voor het eerste gebruik. Dit kan in een sterilisator, kookpot, elektrische oven, snelkookpan of met bruistabletten. Voor gezonde zuigelingen volstaat na sterilisatie het grondig reinigen van de materialen.
Was uw handen met stromend water en zeep voordat u gaat afkolven of borstvoeding geven. Indien geen zeep en stromend water beschikbaar zijn, gebruik dan alcoholgel (60%). Voor de dagelijkse hygiëne van de borsten volstaat wassen met gebruikelijke verzorgingsproducten; overmatig zeepgebruik kan de tepelhuid uitdrogen en beschadigen.
Reinigingsproces van Materialen
- Afspoelen direct na gebruik: Demonteer alle onderdelen van het kolfapparaat of de zuigfles die met melk in aanraking zijn geweest (inclusief tepelhoedjes, tepelschelpen of lekschaaltjes) en spoel ze direct af onder stromend water.
- Grondige reiniging: Was de materialen met heet water en afwasmiddel in een schone gootsteen of kom. Gebruik een flessenborstel en spenenborstel om alles goed schoon te maken. Spoel na met schoon, heet water (zonder afwasmiddel).
- Vaatwasmachine: Plaats alle onderdelen in de vaatwasmachine. Kleine onderdelen kunnen in een wasnetje. Gebruik een voldoende lang programma van minimaal 60°C. Een huishoudvaatwasser steriliseert niet, maar doodt meer dan voldoende kiemen.
- Drogen: Controleer of alle materialen helder schoon zijn. Indien nodig, herhaal de reinigingsstappen. Zet de flessen ondersteboven zodat ze kunnen uitlekken en afkoelen op een schone handdoek of keukenrol. Laat ze volledig aan de lucht drogen voordat u ze opbergt. Indien snelle droging nodig is, wrijf ze dan droog met een schone handdoek of keukenrol.
- Opbergen: Berg de droge onderdelen op een schone plaats op, zoals in een keukenkast. Vermijd opslag boven of naast apparaten die warmte of waterdamp afgeven.
Dagelijkse sterilisatie kan wenselijk zijn in specifieke situaties, zoals bij ziekte van het kind, hardnekkige tepelkloven, schimmelinfecties, borstontstekingen, of wanneer goede hygiëne moeilijk is. Voor te vroeg geboren baby's en kinderen met een primair immuundeficiëntie of na chemotherapie, blijft dagelijkse sterilisatie van alle gebruikte materialen tot 3 maanden of langer noodzakelijk op indicatie.
Aandachtspunten bij het Kiezen van een Kolf en Kolven
Er zijn diverse afkolfmogelijkheden, waaronder handkolven, enkelzijdige of dubbelzijdige elektrische kolven, en draadloze modellen die in de beha passen. De beste methode hangt af van de reden, frequentie en locatie van het kolven. Een verpleegkundige, vroedvrouw of lactatiekundige kan hierbij adviseren.
Bij het starten met werken is het belangrijk de melkproductie op peil te houden door op het werk te kolven. Thuis blijft het aanleggen van de baby op vraag essentieel.
De afstand tot de kinderopvang kan bepalen of borstvoeding ter plekke mogelijk is. De opvang kan ook afgekolfde moedermelk geven. Verse melk heeft de voorkeur boven ingevroren of opgewarmde melk, omdat de voedingswaarde en beschermende stoffen dan optimaal zijn.
De melkbehoefte en het aantal voedingen variëren sterk per kind. Een schema met minimale en maximale hoeveelheden melk per dag kan houvast bieden bij het starten met het geven van afgekolfde moedermelk. Let op de honger- en verzadigingssignalen van het kind en forceer geen porties.
Toediening van Afgekolfde Moedermelk
Afgekolfde moedermelk kan op verschillende manieren aan een kindje worden gegeven, afhankelijk van de leeftijd, portie en indicatie. Opties zijn onder andere een cupje, voedingsspuitje, bekertje, borstvoedingshulpset of een zuigfles.
Baby's zijn gewend aan een wisselende melkstroom aan de borst. Melk uit een fles stroomt echter constant. Regelmatig gebruik van een fles kan leiden tot ongeduld bij de borst en in sommige gevallen zelfs tot weigering. Daarom gaat de voorkeur uit naar andere toedieningswijzen dan een zuigfles.
Bij het geven van afgekolfde moedermelk dient het kindje zelf aan te happen en alleen melk te krijgen wanneer het actief drinkt. Respecteer de pauzes die het kindje inlast en dwing de baby nooit om een hoeveelheid op te drinken.
Indien toch een zuigfles wordt gebruikt, kies dan een speen met een kleine opening (pasgeborene of 0+) en houd de fles horizontaal voor een tragere melkstroom. Las regelmatig pauzes in door de fles lager te houden.
Misvattingen over Afkolven
Er bestaan enkele misvattingen over afkolven:
- Controle van melkproductie: Afkolven is een mechanische techniek en kan niet worden vergeleken met een baby die aan de borst drinkt. Een baby drinkt efficiënter en krijgt vaak meer melk uit de borst dan er kan worden afgekolfd. De hoeveelheid afgekolfde melk zegt niets over de kwaliteit; bij minder melk is de concentratie van vetten en eiwitten vaak hoger.
- Systematisch opvangen van teveel moedermelk: Dit kan een overproductie in stand houden. Het is normaal om in het begin slechts enkele druppels of een kleine hoeveelheid te kolven.
Oefening baart kunst; leer af te kolven door het vaak te doen. Zorg voor een ontspannen omgeving, neem de tijd, en zorg dat alles bij de hand is.
Laat u niet ontmoedigen als het resultaat eens tegenvalt. Kolf de hoeveelheid melk die nodig is, niet meer, want overmatig kolven kan leiden tot ongemakken door overproductie en verhoogt het risico op borstontsteking.
Als de melkproductie na een periode van kolven terugloopt, kan deze gestimuleerd worden door de baby vaker aan te leggen of enkele dagen vaker af te kolven. Voldoende rust is ook belangrijk.
Frequent afkolven heeft meer effect dan enkele keren langduriger kolven. Warmte en massage voor en tijdens het kolven stimuleren de melkstroom. Als de melk stopt met stromen, kan een nieuwe toeschietreflex worden opgewekt door opnieuw de borsten te masseren en borstcompressie toe te passen.
Indien het moeilijk is voldoende melk af te kolven, kan handmatig nabevoeding na het kolven de opbrengst verdubbelen. Het kan ook zijn dat een ander kolfapparaat beter geschikt is; een kolfconsult bij een lactatiekundige kan hierbij helpen.
Kolven mag geen pijn doen. Begin met de laagste zuigkrachtstand op een kolf met regelbare zuigkracht en verhoog geleidelijk. Een te hoge zuigkracht leidt niet noodzakelijk tot een beter resultaat, maar kan wel pijnlijk zijn. Een verkeerde maat borstschild kan ook een oorzaak zijn van pijn of een slechte kolfopbrengst.
Afgekolfde moedermelk heeft altijd de voorkeur boven kunstvoeding, zelfs bij kleine hoeveelheden. Bij het op gang brengen of onderhouden van de melkproductie wanneer de baby niet zelf kan drinken, is men volledig aangewezen op afkolven. Kolf minimaal 8 keer verspreid over 24 uur, bij voorkeur met een dubbelzijdige kolf, en overweeg daarnaast handmatig na te kolven om resterende melk te verkrijgen en de productie extra te stimuleren.
Om moedermelk af te kolven voor incidentele afwezigheid, kan 1 of meerdere keren per dag, 30 minuten tot een uur na een borstvoeding worden gekolfd. Als de baby 's ochtends maar aan één borst drinkt, kan aan de andere kant worden gekolfd.
Om een lage melkproductie extra te stimuleren, kan na elke borstvoeding nog een kwartiertje worden afgekolfd. Laat u niet ontmoedigen als u de eerste dagen zeer weinig kunt afkolven; het resultaat is vaak pas na enkele dagen zichtbaar. Door extra te kolven aan 'lege' borsten, wordt de vraag verhoogd en de productie gestimuleerd. Zodra de melkproductie op peil is, stopt men met kolven.
Bij kolven op het werk kunnen borstvoedingspauzes worden gepland op de momenten dat de baby normaal gevoed zou worden. Door de baby ook vlak voor en direct na de opvang te voeden, blijft de productie beter op peil. Borstvoeding kan meestal ook in de kinderopvang plaatsvinden.
Bij een te vroeg geboren baby die niet zelf aan de borst kan drinken, kan de borstvoeding worden opgestart door af te kolven, bij voorkeur met een dubbelzijdige kolf, met dezelfde frequentie als de voedingen van de baby, met een minimum van 8 keer per 24 uur. Dag en nacht kolven, naast het pendelen naar het ziekenhuis, kan zwaar zijn. Bij twijfels of vragen kan men terecht bij verpleegkundigen, vroedvrouwen of lactatiekundigen.
tags: #hoe #lang #kolven #voor #achtermelk