De emotionele realiteit van melkproductie
Moederdag staat in het teken van de onvoorwaardelijke liefde tussen een moeder en haar kind. Ironisch genoeg wordt deze band voor kalfjes in de zuivelindustrie al in de eerste uren van hun leven verbroken. GAIA lanceert naar aanleiding van deze feestdag de campagne "Melk, maar niet voor elk!" om een vaak genegeerde realiteit onder de aandacht te brengen: in België worden kalfjes in de zuivelindustrie onmiddellijk na de geboorte van hun moeder weggerukt. Dit gebeurt met het doel de melkproductie voor menselijke consumptie te maximaliseren. Om melk te blijven produceren, moeten koeien immers steeds opnieuw kalfjes krijgen.
Jaarlijks worden in België bijna 350.000 kalfjes geboren. De brutale scheiding van hun moeder veroorzaakt intens emotioneel leed, zowel bij de koe als bij het kalf. Deze natuurlijke band, die essentieel is voor hun welzijn, wordt hen ontnomen door de zuivelindustrie om de melkproductie te verhogen. De kalfjes worden vervolgens geïsoleerd in kleine, individuele hokken, vaak plastic "iglo's", alvorens ze naar vetmesterijen worden getransporteerd. Daar groeien ze op onder omstandigheden die ver afstaan van hun basisbehoeften: kleine ruimtes, gebrek aan sociaal contact, verarmde voeding en harde vloeren.
De gevolgen van deze praktijken zijn schrijnend: bijna 12% van de kalfjes sterft nog vóór de slachtleeftijd, een cijfer dat aanzienlijk hoger ligt dan het gemiddelde sterftecijfer bij andere landbouwdieren, dat tussen 3% en 5% ligt.
Praktijken die de norm zijn en consumentenwensen
In België zijn er slechts enkele zeldzame bedrijven die de scheiding tussen moeder en kalf uitstellen. Hoewel dit in de sector de norm is, blijkt uit onderzoek dat dit niet overeenkomt met de wens van de meeste Europese consumenten. Een Eurobarometer-enquête uit 2023 toonde aan dat een grote meerderheid van de Europeanen (84%) vindt dat het dierenwelzijn beter beschermd moet worden. Bovendien wil 83% dat de duur van diertransporten wordt beperkt.
In landen zoals Noorwegen en Zweden laten veel biologische veehouders kalfjes tot 13 weken bij hun moeder blijven. In Nederland laten sommige veehouders kalfjes zelfs enkele weken tot maanden bij voedsterkoeien. Dit bewijst dat verbetering mogelijk is als de wil er is. Kalfjes hoeven niet meteen na de geboorte te worden weggenomen, maar kunnen opgroeien onder meer humane omstandigheden, dicht bij hun moeder.
Wetenschappelijk onderzoek en aanbevelingen
De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) stelt dat om het welzijn van de melkkoe en het kalf te beschermen, het kalf na de geboorte minstens één dag bij de moeder zou moeten kunnen blijven, en bij voorkeur langer. De Europese Unie is bezig met het herzien van de wetgeving rond dierenwelzijn, waarbij de EFSA om advies is gevraagd over het welzijn van kalveren. Dit advies bevestigt dat kalveren het best bij de moeder blijven.
Dit advies druist in tegen de gangbare praktijk in veel veehouderijen, waar men argumenteert dat het scheiden van koe en kalf kort na de geboorte de kans op overdracht van pathogenen vermindert, omdat pasgeboren kalveren een beperkte immuniteit hebben. Een ander argument is dat de band tussen koe en kalf bij vroege scheiding niet wordt gevormd, waardoor de dieren minder stress ervaren bij de scheiding.
De EFSA raadt aan om de jonge dieren minstens één dag bij de moeder te houden, maar bij voorkeur langer. Als de kalveren dan toch gescheiden worden, wordt aangeraden ze in groepen van 2 tot 7 op te delen en een ruimte te voorzien waar ze kunnen rusten en spelen. Eerdere internationale wetenschappelijke onderzoeken uit 2019 en 2020 spraken elkaar nog tegen over de effecten van directe scheiding, maar het merendeel van deze studies bevestigde wel dat zogende het risico op mastitis vermindert, omdat het zogende kalf de resterende melk in de uier verwijdert.
Beter sociaal gedrag en mogelijke productievoordelen
Het speeksel van het kalf bevat lysozymes, die de groei van bacteriën afremmen. Een latere scheiding veroorzaakt enerzijds wel een hogere acute stressreactie, maar anderzijds zorgt het voor beter sociaal gedrag bij de kalveren en kunnen ze beter omgaan met nieuwe situaties. Volgens de EFSA zouden de dieren ook meer vezels moeten binnenkrijgen via voeding, zoals hooi, vanaf 2 weken na de geboorte.
Kalveren die een zeer beperkt contact hebben met de moeder - vaak meteen na de geboorte gescheiden - hebben meer last van stress, isolatie en moeilijkheden om te zogen. Tijdens de zoogperiode produceren de koeien wel minder verkoopbare melk, omdat de kalveren een deel van de melk opdrinken. De totale geproduceerde hoeveelheid melk over een langere periode ligt bij het zogen echter niet lager. Dit is belangrijke informatie voor landbouwers.
De praktijk in België en Nederland
In Vlaanderen wordt met het Europese advies van de EFSA aan de slag gegaan. Er is een werkgroep ingesteld met wetenschappers, dierenrechtenorganisaties, dierenartsen, landbouworganisaties en de kalversector zelf. De besprekingen vertrekken vanuit wetenschappelijke kennis en aanbevelingen, onder andere van EFSA, en nemen ook economische omstandigheden mee.
In Nederland ontstond vorig jaar ophef over het scheiden van koe en kalf. Parlementsleden dienden een motie in om kalveren na de geboorte langer bij de koe te houden, maar deze werd niet aangenomen. Er volgden heftige discussies, waarbij boerinnen aangaven dat melkveebedrijven wel degelijk over voldoende 'kalverliefde' beschikken.
Argumenten voor en tegen vroege scheiding
Voorspraak voor vroege scheiding wordt vaak gebaseerd op de volgende argumenten:
- Minder stress: Onderzoek toont aan dat scheiding binnen 24 uur de minste acute stress veroorzaakt bij zowel de koe als het kalf. Hoe langer de band wordt opgebouwd, hoe zwaarder de uiteindelijke scheiding weegt.
- Betere weerstand: De eerste melk (biest) zit vol onmisbare antistoffen. Omdat sommige kalveren niet zelfstandig genoeg drinken in de cruciale eerste 6 uur, dient de boer dit handmatig toe om een ijzersterke start te garanderen. Bovendien voorkomt de scheiding overdracht van ziektes.
- Veiligheid: Een kalf in een groep kan per ongeluk verpletterd worden door de moeder of andere koeien. De eerste weken verblijven kalveren in een individueel hok op een zacht bed van vers stro, wat de hygiëne garandeert en voorkomt dat kalveren elkaar besmetten.
Argumenten voor langere samenzijn van koe en kalf:
- Natuurlijker gedrag: In de natuur blijven koe en kalf langer samen. In semi-natuurlijke kuddes laten koeien hun kalveren tot acht of tien maanden melk drinken. Na de geboorte zonderen koe en kalf zich af voor een periode van ongeveer vijf dagen.
- Betere sociale vaardigheden: Kalveren die langer bij hun moeder zijn gebleven, tonen minder angst en gedragen zich socialer naar andere kalveren. Dit kan tot de volwassenheid doorwerken.
- Gezondheidsvoordelen: Het likken en drogen van het kalf door de koe na de geboorte stimuleert de ademhaling en bloedsomloop. Bovendien kan zogen het risico op mastitis verminderen.
- Hogere opname van antilichamen: De opname van antilichamen uit de biest ligt aanzienlijk hoger als kalveren deze direct bij de moeder drinken, mogelijk door subtiele factoren die te maken hebben met de nabijheid van de moeder.
Kalf langer bij de koe is gevaarlijk
Alternatieven en de toekomst
Er zijn alternatieven om zuivelproducten te vervangen en toch te blijven genieten. De "familiekudde" is een concept waarbij de huisvesting zodanig is ingericht dat koeien, vaarzen en kalveren op een natuurlijke manier samen kunnen leven. Dit komt tegemoet aan de natuurlijke behoeften van een rund.
Hoewel het in een familiekudde, om rendabel te zijn, het kalf voortijdig wordt beperkt in het zogen bij de moeder, wordt het welzijn van het dier centraal gesteld. Ingrid van Dixhoorn, onderzoeker dierenwelzijn bij Wageningen Livestock Research, ziet de familiekudde als een inspirerend vergezicht.
De discussie over het scheiden van kalf en koe stuitte aanvankelijk op weerstand bij boeren, maar er lijkt een verschuiving plaats te vinden richting meer diervriendelijke methoden. De Vegetariërsbond is een petitie gestart waarin de zuivelsector wordt opgeroepen om werk te maken van de stimulering van kalf-vriendelijkere melk.
