Betrouwbaarheid van Moderne Zwangerschapstesten
U hebt een zwangerschapstest gedaan en u ziet een positieve uitslag, maar u twijfelt: kan de uitslag onjuist zijn? De meeste zwangerschapstesten voor thuisgebruik zijn betrouwbaar. De testen van Clearblue zijn bijvoorbeeld voor meer dan 99% nauwkeurig vanaf de dag dat u uw menstruatieperiode verwacht. Natuurlijk is het mogelijk dat een test het mis heeft wanneer er een negatieve uitslag wordt getoond, maar zeker als u vroeg test, is het krijgen van een vals positieve uitslag uiterst zeldzaam.
Het krijgen van een vals positieve uitslag - waarbij u nooit zwanger bent geweest - is uiterst zeldzaam. Zwangerschapstesten detecteren de aanwezigheid van het hCG-hormoon (humaan choriongonadotrofine) in uw lichaam, dat alleen aanwezig is in het geval van een zwangerschap.
Situaties met een Positieve Testuitslag Zonder Continue Zwangerschap
Er zijn echter situaties waarin u een positieve uitslag krijgt en later ontdekt dat u niet meer zwanger bent, hoewel u het wel bent geweest. Een chemische zwangerschap is het verlies van een zeer vroege zwangerschap vlak nadat het embryo innestelt. Een echo-onderzoek kan dan nog geen foetus waarnemen, maar uw lichaam produceert wel het hCG-hormoon, waardoor de uitslag positief is. Zonder een zwangerschapstest zou u niet weten dat u zwanger was, aangezien een chemische zwangerschap gepaard gaat met zeer weinig symptomen en u geen zwangerschapsgerelateerde tekenen zoals ochtendmisselijkheid ervaart.
Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is een relatief zeldzame aandoening (het treft ongeveer 1 op de 90 zwangerschappen) waarbij een bevruchte eicel buiten de baarmoeder innestelt, bijvoorbeeld in een eileider. De voortgang van een dergelijke zwangerschap is een gevaar voor uw gezondheid en het is niet mogelijk de zwangerschap te redden. U kunt ook positief testen in het geval van een mola-zwangerschap. Een mola-zwangerschap is een zeer zeldzame complicatie die optreedt gedurende de allereerste stadia van bevruchting en waarbij de foetus zich abnormaal ontwikkelt. Bij een complete mola-zwangerschap - waarbij al het genetische materiaal van de moeder verloren gaat tijdens de bevruchting - is er geen baby. In plaats daarvan vormt zich een cluster van abnormale cellen - een zogenaamde mola - die zich ontwikkelt tot cysten.
Ja, maar slechts in sommige gevallen. In sommige uitzonderlijke gevallen kunnen bepaalde medische aandoeningen leiden tot een verhoogde hCG-concentratie, zelfs wanneer u niet zwanger bent.
De Evolutie van Zwangerschapstesten
Historische Methoden
Je oma weet het misschien nog wel: vroeger kon er een kikker gebruikt worden om te testen of je zwanger was! Nee, je hoefde ‘m niet te kussen, en je kon ook niet thuis testen. Wél werden toen al de hormonen in je urine gebruikt om een kleurverandering bij het beestje te veroorzaken. Gelukkig zijn er nu de simpele thuistesten. Overal te verkrijgen, zelfs online zodat je niet de kans loopt die nieuwsgierige buurvrouw te treffen.
Het verband tussen het uitblijven van de maandelijkse bloeding en zwangerschap moet al heel vroeg gelegd zijn. Misschien is dat inzicht zelfs niet voorbehouden aan Homo sapiens. Een vrouw die eerder zwanger is geweest en een kind gebaard heeft, zal het gevoel van de eerste maanden herkennen, en anders zeker het latere gespartel in haar buik. Dat kan welkom zijn of niet en er kunnen zelfs redenen zijn om het geheim te houden. In elk geval wisten Egyptische priesters in de Oudheid er al iets op: een van hen plaste over een mengsel van tarwe, gerst en zand en liet een vrouw hetzelfde doen, met een ander hoopje graan met zand. Als het mengsel van de vrouw eerder ontkiemde wees dat erop dat de vrouw zwanger was. Tot zover klopt het verhaal wel min of meer: er zitten kiemingsbevorderende stoffen in de urine van een zwangere vrouw. Dat tarwekiemen een jongen betekenden en gerstespruiten een meisje, bederft het weer een beetje. Ook uit het oude Egypte is de test van geperste meloen en melk van een vrouw die net van een zoon beviel: als een vrouw dat na het opdrinken weer uitbraakte moest ze wel zwanger zijn.
Er is weinig bekend van de drieduizend jaar erna. Het lijkt waarschijnlijk dat de vrouwelijke urine een rol speelde bij tests. Aan urine werd veel diagnostische betekenis toegekend: niet voor niets heette artsen ‘piskijkers’. In de negentiende eeuw beschreven artsen voor het eerst de vroege tekenen van zwangerschap: het groter en donkerder worden van de tepelhof, de kleurverandering van het vaginale slijmvlies en het zachter worden van de baarmoedermond en de onderkant van de baarmoeder.
De Wetenschappelijke Doorbraak
Pas in de jaren twintig van de vorige eeuw kwam de doorbraak: de ontdekking dat de hypofyse hormonen produceert die stimulerend werken op de geslachtsorganen. De vraag was nu nog: hoe toon je op een eenvoudige manier die stof aan? Van het begin af aan waren er verschillende methoden, allemaal gebaseerd op de reactie van een proefdier.
- De Friedmantest maakte gebruik van konijnen. Een konijn dat geïnjecteerd wordt met de urine van een zwangere vrouw krijgt rode en opgezwollen eierstokken en sterft daar uiteindelijk aan. De test geeft pas een uitslag na vier weken zwangerschap.
- Een variant was de Ascheim-Zondektest, waarvoor onvolwassen muizen werden gebruikt. Als de eierstokken van de muis zich na de injectie opeens snel ontwikkelden en er een ovulatie op gang kwam, betekende dat zwangerschap.
- De snelste en meest exacte test was die van Lancelot Hogben, zoöloog aan de Universiteit van Kaapstad, die de Zuidafrikaanse klauwpad ontdekte als proefdier voor endocrinologisch onderzoek. De Hogbentest werd al snel populair, al was het alleen maar vanwege de snelheid waarmee je een uitslag kreeg. De term kikkerproef was jarenlang synoniem met zwangerschapstest.
Door gebruik te maken van de eigenschap van kikkers om bij hormonale veranderingen van kleur te veranderen, werd de test nog efficiënter en goedkoper. Zo ging het: bij een gewone groene kikker werd de hypofyse verwijderd, waardoor het beest een geelwitte kleur kreeg. Een inspuiting met urine van een zwangere vrouw bracht de groene kleur terug. Zo kon de Leidse huisarts J.H. Pleiter in de jaren vijftig en zestig ‘s ochtends een flesje urine insturen naar het instituut Rana (Latijn voor kikker), waarop hij dezelfde middag telefonisch de uitslag kreeg.
Moderne Thuis- en Laboratoriumtesten
Inmiddels worden de kikkers weer ongemoeid gelaten, maar helemaal zonder dieren gaat het niet. Moderne zwangerschapstests draaien nog altijd om het aantonen van hCG in de urine van de vrouw. Dat gaat met specifieke antistoffen tegen hCG, gewonnen uit konijnenbloed. Met een moleculair trucje wordt de activiteit van de antistoffen zichtbaar gemaakt.
De zwangerschapstest is zo eenvoudig geworden dat een vrouw het gewoon zelf kan doen. Predictor was in 1971 de eerste, maar er zijn er nu veel meer. Je hoeft niet meer te wachten tot zes weken na de conceptie en dus doen sommige vrouwen het bijna elke maand.
Hoe Zwangerschapstesten Werken
Alle teststicks meten de hoeveelheid hCG in je urine. Dit wordt ook wel het zwangerschapshormoon genoemd. HCG wordt na de innesteling van het bevruchte eitje aangemaakt en in het begin van je zwangerschap verdubbelt het gehalte hCG zelfs elke twee tot drie dagen. Als de stick voldoende in contact is geweest met de urine kun je na zo’n 5 minuten het resultaat aflezen.
Verschillende Types Zwangerschapstesten
- Midstream, dipstick, cassette, digital...
- Dipstick is de simpelste en ken je misschien van de papieren staafjes die je huisarts ook gebruikt. Vang je urine op in een (nieuw!) plastic bekertje of potje en houd de stick er enkele seconden in.
- Cassette-test. De midstream is dan die bekende stick die je in de urinestraal kunt houden. Snel en hygiënisch. Maar gieren de zenuwen door je keel, omdat de uitslag erg spannend voor je is? Neem dan het zekere voor het onzekere en vang je urine toch eerst op in een bekertje, waar je later de stick voorzichtig even indoopt.
- De digitale test is eigenlijk een midstream-de-luxe. De meting is hetzelfde maar op het lcd-schermpje verschijnt nu geen streepje, maar de tekst zwanger/niet zwanger. Twijfel in het aflezen is onmogelijk dus.
Timing van het Testen
De vroegere zwangerschapstesten moesten met ochtendurine worden uitgevoerd, de testen van tegenwoordig zijn zo gevoelig dat dit op elk moment van de dag kan. Wel is het nog steeds zo dat je hCG-gehalte ’s morgens het meest geconcentreerd is. Zeker als je al een aantal dagen vóór je menstruatiedatum wilt testen met een extra gevoelige test, heb je direct na het opstaan wat meer zekerheid.
Besef wel dat vroeg testen ook een risico op extra teleurstelling inhoudt. Het komt relatief vaak voor dat zwangerschappen niet stevig of gezond genoeg om door te zetten en deze worden rond je menstruatie afgebroken. Vaak merk je dit niet eens als je niet zou testen. Een test op de dag dat je één dag overtijd bent is al wat zekerder. Dit is je NOD (niet-ongesteldheidsdag). En wil je echt de 99% zekerheid die op het doosje staat? Die heb je op ongeveer zeven dagen na je eigenlijke menstruatiedatum. Met een hogere prijs koop je geen extra zekerheid. Die is bij alle tests zeer hoog, zeker als je in de week ná je menstruatiedatum test.
Veelvoorkomende Fouten bij het Gebruik van Zwangerschapstesten
Om ervoor te zorgen dat u de meest betrouwbare resultaten krijgt, is het belangrijk om de instructies nauwkeurig te volgen:
- De gebruiksaanwijzing overslaan. Toegegeven, een zwangerschapstest is geen complex Ikea-kastje dat zonder gebruiksaanwijzing niet in elkaar te krijgen is. Maar wees verstandig, en léés die instructies van de test even voor je begint.
- Testen binnen twee maanden na je bevalling of na een afgebroken zwangerschap.
- Een oude test gebruiken. Die houdbaarheidsdatum staat er niet voor niets.
- Veel drinken vooraf. Alcohol beïnvloedt de test ook, maar hier bedoelen we gewoon water of thee.
- Na een half uurtje nog eens kijken. Tip: De test bewaren is niet zo’n 'schoon' idee en het resultaat is na een tijdje ook niet meer te zien.
Is de test positief? Lees dan meteen ons blog Zwanger, en nu?, met het handige stappenplan voor dag 1. Negatief?
Archeologische Vondsten: Hormonen in Oude Botten
Archeologen kunnen de hormonen progesteron, oestrogeen en testosteron detecteren in skeletten van meer dan duizend jaar oud. Hiermee kunnen ze personen identificeren die stierven tijdens de zwangerschap of kort na de bevalling.
Voor het eerst hebben onderzoekers de hormonen oestrogeen, progesteron en testosteron aangetroffen in skeletresten uit de 1e tot de 19e eeuw na Christus. Sommige van deze skeletten waren samen met een foetus begraven. De bevindingen tonen aan dat oude botten en tanden duidelijke sporen van bepaalde geslachtshormonen bewaren. Dit kan helpen om te achterhalen welke personen op archeologische vindplaatsen zwanger waren of net bevallen waren op het moment van overlijden, zegt archeoloog Aimée Barlow van de Universiteit van Sheffield in het Verenigd Koninkrijk.
'De lichamelijke en emotionele ervaring van zwangerschap, zwangerschapsverlies en bevalling is enorm ingrijpend voor vrouwen', zegt ze. 'Toch zijn die ervaringen tot nu toe grotendeels onzichtbaar gebleven in het archeologisch archief. Deze methode kan echt een doorbraak betekenen in hoe we de voortplantingsgeschiedenis van vroegere samenlevingen bestuderen.'
De Uitdaging van Hormoonanalyse in Oud Materiaal
Het is lastig om zwangerschap vast te stellen bij mensen uit het verleden, zeker als de foetus nog geen ontwikkeld skelet had. Zelfs foetussen in het tweede of derde trimester kunnen over het hoofd worden gezien, omdat hun botten kunnen lijken op die van de handen van de moeder - die bij begrafenissen vaak over de buik worden gelegd.
Moderne zwangerschapstests meten hormonen zoals hCG in bloed of urine. Maar hCG breekt snel af, waardoor er nauwelijks sporen van achterblijven in het lichaam. Progesteron, oestrogeen en testosteron blijven daarentegen langer in lichaamsweefsels aanwezig. Uit recent onderzoek blijkt dat deze hormonen terug te vinden zijn in bloed, speeksel en haar - zelfs in lang begraven haarlokken van Egyptische mummies.
Onderzoeksmethoden en Resultaten
Om te onderzoeken of oude zwangerschappen aantoonbaar zijn, namen Barlow en haar collega's ribfragmenten en één nekwervel van twee mannen en zeven vrouwen. De skeletten lagen op vier Engelse begraafplaatsen. Ze onderzochten ook het gebit van deze mensen, plus dat van een derde man.
Bij twee van de vrouwen werden foetale resten in de buik aangetroffen. Twee anderen waren begraven met pasgeboren baby’s. Het geslacht van de andere personen werd vastgesteld via DNA-analyse. Het team verpulverde elk monster tot poeder en gebruikte chemicaliën en andere technieken om eventuele steroïdehormonen te isoleren. Laboratoriumtests bepaalden vervolgens hoeveel oestrogeen, progesteron en testosteron elk van de 74 monsters bevatte.
Hormoonsporen in Botten en Tanden
Oestrogeen kwam slechts in vier monsters voor, zonder duidelijk patroon. Dat is mogelijk omdat het sneller afbreekt dan progesteron en testosteron. Ook wordt het minder goed opgeslagen in weefsels.
Maar progesteron kwam in een opvallend hoge concentratie voor in een nekwervel van een jonge vrouw die tussen de 11e en 14e eeuw overleed terwijl ze een voldragen foetus droeg. De andere vrouw in het derde trimester, begraven in de 18e of 19e eeuw, had verhoogde progesteronwaarden in haar rib. De onderzoekers vonden ook kleine hoeveelheden progesteron in de tandplak van twee vrouwen die in de 5e of 6e eeuw samen met baby’s waren begraven.
Opvallend is dat deze vier vrouwen geen sporen van testosteron in hun botten of tanden hadden. Alleen bij één vrouw die begraven was met een te vroeg geboren baby troffen de onderzoekers een wat testosteron aan in haar tandplak.
Daarentegen hadden de drie vrouwen zonder foetus of baby wél testosteron in hun ribben en in alle lagen van hun tanden. Deze vrouwen lagen begraven op een begraafplaats uit de 8e tot 12e eeuw, in een graf uit de Romeinse tijd.
Testosteron speelt op lage niveaus een belangrijke rol in de gezondheid van vrouwen, dus de aanwezigheid ervan in die monsters is niet verrassend, zegt Barlow. ‘Maar misschien wijst een afwezigheid van testosteron juist op een recente of lopende zwangerschap op het moment van overlijden’, zegt ze.
Toekomstperspectieven
‘Dit is een spannende en onverwachte kruising tussen archeologie en hormoononderzoek’, zegt hormoonwetenschapper Alexander Comninos van het Imperial College London. ‘Met deze technieken kunnen we zwangerschap in skeletresten betrouwbaarder opsporen. Dat geeft ons nauwkeurigere inzichten in zwangerschappen van lang geleden.’
Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, benadrukt Barlow dat er vervolgonderzoek nodig is om de details verder uit te werken. Zo bleken mannelijke botten en het binnenste van tanden bij mannen soms ook matige hoeveelheden progesteron te bevatten. De onderzoekers begrijpen nog niet goed waarom dat is.