Vraag jij je ook af waarom je tanden hun glans verliezen en langzaamaan steeds geler worden? Deze verkleuring is op zich geen probleem, maar tegenwoordig is een stralend, spierwit gebit de norm. Gele tanden worden in toenemende mate als ontsierend ervaren, wat kan leiden tot onzekerheid over je gebit en terughoudendheid om te glimlachen.
Zijn gele tanden sterker?
Vroeger werd gezegd dat gele tanden sterker zijn, en deze opvatting is ondanks de heersende "witte mode" niet veranderd. Natuurlijke, gezonde tanden zijn niet spierwit. Het tandglazuur heeft weliswaar een blauw-witte kleur, maar is ook enigszins transparant. Hierdoor schijnt het geel van het tandbeen (dentine) erdoorheen, wat de algehele kleur van de tanden lichtgrijs of lichtgeel maakt.
Waarom worden tanden geel?
Als je tanden donkerder zijn dan deze natuurlijke tinten, is dat te wijten aan verkleuringen door invloeden van binnenuit (intrinsiek) of van buitenaf (extrinsiek). Bij intrinsieke verkleuring zit de verkleuring in het tandbeen, terwijl bij extrinsieke verkleuring het tandglazuur verkleurt door aanslag van voedingsmiddelen of nicotine.
Als je toch liever witte dan gele tanden hebt, is het nuttig om de factoren te bestuderen die bijdragen aan de verkleuring. Naast factoren die je niet (meer) kunt beïnvloeden, zijn er tal van externe factoren die invloed hebben op het geel worden van onze tanden. Door bepaalde zaken te vermijden, kun je de verkleuring zoveel mogelijk voorkomen.
De Meest Voorkomende Oorzaken van Gele of Anderskleurige Tanden
1. Genetische Aanleg
De oorspronkelijke kleur van je tanden en de mate waarin ze in de loop der jaren verkleuren, is deels erfelijk bepaald. Het tandbeen (dentine) is van nature geel, dus de dikte en sterkte van het tandglazuur bepaalt in welke mate deze gele kleur doorschijnt. Als gele tanden in je familie voorkomen, is de kans groot dat ook jouw tanden na verloop van tijd geler zullen worden.
2. Leeftijd
Je leeftijd is een andere factor die je niet kunt beïnvloeden. Het verkleuren van tanden is een langzaam proces. Naarmate je ouder wordt, worden je tanden doorgaans niet witter. De mate van verkleuring hangt samen met de genetische aanleg. Witte tanden worden geassocieerd met een gezonde en jeugdige uitstraling; hoe jonger je bent, hoe witter je tanden meestal zijn. Dit verklaart waarom het bleken van tanden bij jonge mensen vaak sneller resultaat oplevert dan bij ouderen.
3. Voedingsmiddelen
Wat je regelmatig eet en drinkt, heeft een grote invloed op het donkerder worden van je tanden. Dit gebeurt op twee manieren:
- Kleurstoffen in voedingsmiddelen: Tannine, een stof die voorkomt in onder andere rode wijn, bessen en thee, laat een aanslag achter op je tanden. Bij veelvuldig gebruik kan deze aanslag in het tandglazuur binnendringen. Ook andere natuurlijke en synthetische kleurstoffen kunnen aanslag veroorzaken. Sterk gekleurde dranken zoals zwarte koffie en cola maken je tanden niet alleen geler, maar kunnen ook een vlekkerig uiterlijk geven.
- Tanderosie: Naarmate tandglazuur dunner en transparanter wordt, komt de gele kleur van het tandbeen (dentine) meer tevoorschijn. Tanderosie wordt voornamelijk veroorzaakt door zure dranken en voedingsmiddelen, zoals frisdranken, azijn, vruchtensappen, wijn en citrusfruit, die het tandglazuur beetje bij beetje oplossen. Dit effect wordt versterkt als je direct na het nuttigen van zure producten je tanden poetst, omdat je dan niet alleen suikers verwijdert, maar ook het door het zuur verzwakte tandglazuur.
4. Tandsteen
Tandplak is een dun, meestal onzichtbaar laagje dat zich na het eten op je tanden en kiezen afzet. Het bestaat uit voedselresten, speeksel en bacteriën. Op plaatsen waar tandplak niet dagelijks wordt verwijderd, kan het verharden tot tandsteen, wat de tanden niet witter maakt. Een goede mondhygiëne, inclusief tweemaal daags poetsen, flossen en rageren, is essentieel om tandplak te verwijderen en de vorming van tandsteen te voorkomen. Regelmatige controle en gebitsreiniging door een tandarts of mondhygiënist zijn eveneens belangrijk.
5. Roken
Roken is een belangrijke oorzaak van gele tot bruine verkleuringen. Nicotine laat een donkerbruine aanslag achter op tanden, die na verloop van tijd in het tandglazuur kan doordringen. Hoe langer je rookt, hoe moeilijker deze aanslag te verwijderen is.
6. Te Weinig Speeksel
Speeksel beschermt je gebit door de pH-waarde in de mond te neutraliseren en de vorming van tandplak en tandsteen te voorkomen. Een tekort aan speeksel kan leiden tot wittere en gezondere tanden. Meer informatie over de oorzaak van een droge mond is beschikbaar.
7. Medicijngebruik
Sommige medicijnen kunnen vlekken of verkleuringen op tanden veroorzaken, vooral bij gebruik op jonge leeftijd tijdens de ontwikkeling van het gebit. Een bekend voorbeeld is het antibioticum tetracycline, dat bij gebruik tijdens zwangerschap of in de kindertijd intrinsieke verkleuringen kan veroorzaken, aanvankelijk geel, maar na blootstelling aan daglicht grijs of bruin. Deze verkleuringen zijn niet te verhelpen door bleken. Ook andere antibiotica en mondspoelmiddelen zoals Corsodyl kunnen tanden verkleuren.
8. Barsten en Beschadigingen
Barsten, scheuren en haarscheurtjes in het tandglazuur bieden een ideale plek voor aanslag en tandplak, wat kan leiden tot gele of grijzige tanden. Tandglazuur kan beschadigen door een val of door tandenknarsen.
9. Afsterven van Pulpa-weefsel
Wanneer het pulpa-weefsel (het levende binnenste deel van de tand) afsterft door tandbederf of een ongeval, komen kleurstoffen uit rode bloedlichaampjes vrij. Dit kan de tand een gele, blauwe, grijze of zelfs zwarte verkleuring geven.
10. Verstoorde Ontwikkeling van Tanden en Kiezen
Stofwisselingsziekten kunnen de ontwikkeling van het gebit verstoren, wat leidt tot afwijkingen in de structuur van tandbeen en glazuur. Hierdoor kunnen kleurstoffen uit voedingsmiddelen gemakkelijker binnendringen. Fluorose, een overdosis fluoride tijdens de ontwikkeling van tanden en kiezen, kan het tandglazuur poreuzer maken en een afwijkende kleur veroorzaken.
Kaasmolaren (Molar Incisor Hypomineralisation - MIH)
Kaasmolaren zijn blijvende kiezen waarvan de beschermende glazuurlaag onvoldoende of slecht is ontwikkeld. Ze vertonen vaak een opvallende kaaskleur (wit-crème tot geel-bruin) en kunnen er hobbelig of poreus uitzien. Door de zwakke glazuurlaag zijn ze gevoeliger, breken ze makkelijker af en zijn ze vatbaarder voor gaatjes. In ernstige gevallen kunnen ze getrokken moeten worden.
MIH is een ontwikkelingsstoornis van het tandglazuur. Het glazuur is vaak zwak en poreus, waardoor het gemakkelijk afbrokkelt. De ernst varieert; soms is slechts één kies licht aangetast, terwijl andere ernstig beschadigd zijn. De afwijking ontstaat tijdens de glazuurvorming, voordat de tand doorbreekt. Bij het melkgebit gebeurt dit in de tweede helft van de zwangerschap en het eerste levensjaar, bij het blijvende gebit vanaf kort vóór de geboorte tot ongeveer het vierde levensjaar.
Het ontstaan van kaasmolaren staat los van tandhygiëne of voeding. Mogelijke oorzaken zijn:
- Erfelijkheid
- Problemen tijdens zwangerschap of geboorte (alcoholgebruik, vroeggeboorte, laag geboortegewicht, luchtwegproblemen, stofwisselingsstoornissen)
- Ziekten in de eerste kinderjaren (oorontstekingen, waterpokken, mazelen, luchtweginfecties, langdurige koorts)
- Chronische aandoeningen (astma, epilepsie, mucoviscidose, coeliakie, neurologische stoornissen)
- Gebruik van antibiotica (mogelijk verband, maar onduidelijk of door medicijn of ziekte)
- Calciumtekort
- Omgevingsfactoren (bijv. dioxines)
Signalen en Preventie van Kaasmolaren bij Kinderen
Let op de volgende signalen bij je kind:
- Geelwitte of bruine vlekken op kiezen of snijtanden
- Pijn bij kauwen of poetsen
- Tanden die makkelijk afbrokkelen
- Gevoeligheid voor koude of warme dranken
Bij twijfel is het raadzaam een tandarts met ervaring in kindertandheelkunde te raadplegen. Preventie van gaatjes en afbraak is cruciaal. Vanwege het zwakkere glazuur vereisen kaasmolaren extra zorg:
- Vroege diagnose: Laat het gebit van je kind nakijken vanaf het doorbreken van de eerste kiezen, zeker vóór de leeftijd van 2 jaar.
- Goede mondzorg: Poets tweemaal daags met fluoridetandpasta (door ouders bij jonge kinderen). Overweeg fluoride-gel of -spoelmiddel op voorschrift. Regelmatige tandartscontroles zijn belangrijk.
- Beschermende behandelingen: Aanbrengen van fluoride of beschermende lak, speciale glazuurversterkende pasta's, en sealants om kwetsbare kiezen af te dichten.
- Herstel van schade: Gaatjes worden gevuld met tandkleurig composiet. Bij ernstige schade kan extractie nodig zijn, gevolgd door orthodontische opvolging.
- Verkleuring van snijtanden: Ontsierende verkleuringen kunnen worden gebleekt of bedekt met een composietlaagje.
Kaasmolaren zijn geen gevolg van slechte mondhygiëne, maar van een stoornis in de glazuurontwikkeling. Een vroege diagnose en aangepaste verzorging zijn essentieel om pijn, gaatjes en verdere schade te voorkomen.
Zuigflescaries
Zuigflescaries is een vorm van tandbederf die snel na het doorbreken van de tanden bij peuters begint, meestal op ongebruikelijke plaatsen. Het tandbederf breidt zich uit in de volgorde van doorbraak van de tanden, waarbij de boventanden altijd eerder en ernstiger worden aangetast dan de ondertanden. Dit proces kan al direct na de doorbraak van de boventanden beginnen.
Bacteriën die tandbederf veroorzaken, kunnen via speeksel worden overgedragen, bijvoorbeeld door zoenen, aflikken van lepels, drinken uit dezelfde beker of het proeven van de temperatuur van babyvoeding. Ouders met een ongezonde mond kunnen zo een risicofactor vormen voor hun kinderen.
Beginnend tandbederf manifesteert zich als doffe witte vlekjes, die moeilijk te zien zijn zonder droogblazen en goed licht. Omdat jonge kinderen nog niet naar de tandarts gaan, worden deze eerste tekenen vaak gemist. De witte vlekjes worden groter en donkerder, en het tandbederf dringt door tot in het tandbeen. Ouders merken soms dat tanden er ongezond uitzien, vooral als het bederf aan de achterkant van de tanden zit.
De gewoonte om peuters en kleuters overdag en 's nachts een flesje te geven om hen rustig te houden, kan zuigflescaries in de hand werken. Baby's en peuters die vaak 's nachts een flesje met een zoete inhoud krijgen, lopen het grootste risico. Niet alleen limonade en vruchtensap, maar ook vla of melk kunnen het gebit aantasten. De continue aanvoer van voedsel creëert een ideale omgeving voor zuurvormende bacteriën, waardoor tanden en kiezen te weinig tijd krijgen om beginnende gaatjes te herstellen.
Niet alle kinderen die 's nachts een flesje met zoete inhoud krijgen, ontwikkelen zuigflescaries. Aanleg, zoals speekselsamenstelling of de aanwezigheid van specifieke bacteriën, speelt ook een rol. Het afleren van deze gewoonte kan lastig zijn. Het is daarom verstandig te voorkomen dat kinderen eraan wennen om zoet gehouden te worden met een flesje.
Vanaf negen maanden kan het kind wennen om uit een beker te drinken. Als alternatief voor flesvoeding 's nachts kan de inhoud van de fles geleidelijk worden verdund met water. Het doel is om zo snel mogelijk van het flesgebruik af te komen.
Zuigflescaries kan ook ontstaan bij frequent langdurig geven van borstvoeding, met name 's nachts. Hoewel borstvoeding zelf geen cariës veroorzaakt, verstoort de continue voedseltoevoer de balans tussen aantasting en herstel.
Preventie van Zuigflescaries
- Poets éénmaal per dag met fluoride-kindertandpasta (max. 500 ppm fluoride) vanaf de doorbraak van de eerste tandjes.
- Poets tweemaal per dag met fluoride-kindertandpasta bij kinderen van 2 tot 5 jaar.
- Neem uw kind vanaf twee jaar mee naar de tandarts.
- Beperk suikergebruik en het aantal eet- en drinkmomenten (drie maaltijden en twee tussendoortjes zijn voldoende). Water en thee zonder suiker zijn de beste dorstlessers.
- Geef alleen een zuigfles voor voeding. Jonge kinderen hebben tussen de maaltijden geen zoete drankjes nodig. Water is de beste keuze uit een beker.
- Geen flesjes mee naar bed. Kinderen hebben na de eerste maanden geen nachtvoeding meer nodig.
- Vervang geleidelijk de inhoud van de fles door water, zodat het kind went aan water.
Gele Blijvende Tanden bij Kinderen
Het kan schrikken zijn als nieuwe blijvende tanden bij kinderen een beetje geel lijken, zeker als melktanden er witter uitzagen. Blijvende tanden komen vaak met een iets andere kleur door dan melktanden. Melktanden zijn van nature witter omdat ze een dunner glazuur hebben.
Diverse factoren kunnen bijdragen aan de gele kleur van blijvende tanden:
- Genetica en tandbeen: De natuurlijke kleur van het tandbeen (dentine) en de dikte van het glazuur, die deels genetisch bepaald zijn, zorgen ervoor dat tanden er geler of donkerder uitzien.
- Tandplak: Als tandplak op het glazuur blijft zitten, kunnen nieuwe tanden sneller geel worden.
Hoewel gele blijvende tanden meestal normaal zijn, is het belangrijk om onderscheid te maken tussen natuurlijke kleurveranderingen en vroege tekenen van problemen. Een snelle controle bij de tandarts is verstandig als iets er ongewoon uitziet.
Wat te doen tegen Gele of Verkleurde Tanden?
Vooral bij uitwendige verkleuringen, die het tandglazuur van buitenaf aantasten, kunt u maatregelen nemen door voeding- en genotsmiddelen aan te passen. Dit helpt de verkleuring zoveel mogelijk te beperken. Daarnaast is het belangrijk om de speekselproductie op peil te houden voor een gezonde mond.
U kunt kiezen voor whitening tandpasta's en mondwater met natuurlijke blekende ingrediënten zoals kokosolie en actieve koolstof. Indien deze methoden onvoldoende resultaat bieden, kunt u overgaan tot het bleken van uw tanden. Er zijn diverse methoden beschikbaar, die u kunt laten uitvoeren door een professional of thuis kunt toepassen.
3 beste manieren om je tanden witter te maken (uitgelegd door een mondhygiënist)
Intrinsieke Verkleuringen
Ook door een val of harde klap kan een tand verkleuren, variërend van geel, grijs tot soms blauw. Hoewel het tegenwoordig bijna niet meer voorkomt, kunnen tanden ook verkleuren na een wortelkanaalbehandeling. Er bestaan verschillende behandelingsmogelijkheden voor dergelijke verkleuringen; overleg met uw tandarts welke methode het meest geschikt is.