De Nederlandse cabaretier, columnist en schrijver Joseph Jacobus Maria, beter bekend als Youp van ’t Hek, werd geboren in Naarden op 28 februari 1954. Pas in 1973 veranderde hij zijn naam voorgoed in Youp, nadat een vriendin de letter 'P' toevoegde aan het T-shirt dat hij droeg met de tekst "We help you".
De jeugd en de eerste stappen in de spotlights
Op de lagere school raakte Joep gefascineerd door het werk van cabaretiers als Wim Sonneveld, Wim Kan en Toon Hermans. De bewondering voor het applaus dat zij ontvingen, voedde zijn eigen droom om ooit in een volle schouwburg te staan en succes te oogsten. Zijn schriften vulde hij met liedjes en conferences. Na de lagere school overwoog hij zelfs een carrière als priester. Gedurende zijn middelbare schooltijd werd hij van verschillende scholen weggestuurd. Op 16-jarige leeftijd had hij slechts twee klassen van de Mavo afgerond. Uiteindelijk wist hij, na een strenge aanpak, zijn diploma te behalen aan de Ministerparkschool voor Christelijke Mavo in Naarden. Op deze school begon zijn carrière als schrijver en speler: hij werd hoofdredacteur van de schoolkrant, voerde interviews met bekende Nederlanders, leidde het schoolcabaret en schreef talloze grappen en verzinsels.
Joep bezocht nog steeds veel cabaretvoorstellingen, waarbij Wim Kan zijn grote favoriet was. Op een gegeven moment nam hij contact op met het Hilversumse impresariaat Lumen. Met de mededeling dat hij 18 jaar oud was, cabaretier wilde worden en vroeg hoe hij dit moest aanpakken, kreeg hij de kans om een week mee te touren met Fons Jansen.
De oprichting van Cabaret NAR en de doorbraak
In het najaar van 1973 richtte Youp van ’t Hek samen met Debby Petter (destijds zijn vriendin en later zijn vrouw) en Daan van Straaten het Cabaret NAR op. In de beginfase trad NAR voornamelijk op in buurthuizen, jeugdsociëteiten en zelf gehuurde zaaltjes. Vanaf hun vijfde programma in 1977 begon Cabaret NAR enige bekendheid te verwerven. De grote doorbraak kwam in 1983 met het programma Man vermist, het achtste en tevens laatste programma van NAR. Na deze doorbraak nam de carrière van Youp van ’t Hek een vlucht, met name door zijn conference Hond op het IJs (1988) en zijn Oudejaarsconference in 1989.
In totaal heeft Youp van ’t Hek twaalf soloprogramma's en vijf Oudejaarsconferences op zijn naam staan: 1989, 1995, 1999, 2002 en 2005. De Oudejaarsconference van 1989 had een merkbaar effect op de verkoopcijfers van het alcoholvrije bier Buckler. Door Youp's spottende opmerkingen over dit biermerk daalden de verkopen dramatisch, wat leidde tot het verdwijnen van Buckler uit de Nederlandse markt.
Youp van 't Hek als columnist en schrijver
Naast zijn werk als cabaretier is Youp van ’t Hek ook een gerespecteerd columnist voor onder andere NRC Handelsblad. Veel van zijn teksten zijn in boekvorm uitgegeven. In maart 2007 rondde hij het toneelstuk "Hexen" af, dat in september 2007 in première ging.
De krant stond onlangs uitgebreid stil bij zijn ruim vijfentwintigjarige carrière als columnist voor NRC Handelsblad. Met een viertal pagina's deelde de cabaretier inzichten in zijn werkwijze. Zijn columns blijken voor de krant van groot belang; veel lezers kopen de krant specifiek op zaterdag om zijn stukken te lezen. In zijn werk, zoals te zien in Goede woede, maakt hij veelvuldig gebruik van specifieke taal. Hoewel er niet constant sprake is van traditionele grappen, weet hij wel een komisch effect te bereiken door het opsommen van gebeurtenissen uit de week, waarbij hij aangeeft erom te moeten lachen. Dit staat in contrast met zijn eerste column, die meer klassiek was opgebouwd met een zorgvuldig uitgewerkte grap waarvan de clou pas aan het einde kwam.
Youp van 't Hek - Boothomo's (Troost - Oudejaarsconference 2008)
Geboortegedichtjes en persoonlijke teksten
De geboorte van een kind is een bijzonder moment, en veel ouders kiezen voor een passend geboortegedichtje om hun geboortekaartje persoonlijker te maken. Er is een grote verzameling van dergelijke gedichtjes en teksten beschikbaar. Of het nu gaat om een kort, krachtig gedichtje dat het gevoel van de geboorte vastlegt, of een langer, inspirerend gedicht, er zijn diverse opties. Het geloof kan een inspiratiebron zijn voor christelijk getinte gedichtjes. Wanneer er een broertje of zusje geboren wordt, kan een speciaal gedichtje voor de grote broer of zus het kaartje extra persoonlijk maken. De geboorte van een tweeling, met twee wondertjes tegelijk, verdient eveneens een mooi gedichtje. Ook Engelse teksten of quotes uit liedjes passen soms goed bij de stijl van een geboortekaartje. Voor ouders uit Friesland kan een geboortegedichtje in het Fries een persoonlijke en herkenbare touch geven.
Familiegeschiedenis en anekdotes
In het archief bevindt zich een bijzonder 'Gedenkboek' van Johan, dat onderdeel uitmaakt van het Schafstall-archief. Hierin hield Johan gedurende zijn werkzame leven alles bij wat in de pers verscheen met betrekking tot zijn activiteiten als muziekleraar, componist en dirigent. Zijn commentaar op deze stukken geeft inzicht in zijn karakter.
Wouter, de kleinzoon van Youp, vertelt een anekdote over zijn opa die deelnam aan een wedstrijd van de Geheelonthouders Zangvereniging. Hij schreef muziek op het gedicht ‘De blauwe vaan’ en won de wedstrijd. Het prijzengeld van vijfentwintig gulden gaf hij diezelfde avond nog uit aan drank - een verhaal waar Youp smakelijk om kan lachen.
Alcoholisme en drankmisbruik zijn van alle tijden. Andere Tijden wijdde enige jaren geleden een artikel aan de drooglegging in de Verenigde Staten tussen 1920 en 1933.
Een duistere familiegeschiedenis
Gerardus Hendrikus Schafstall, een halfbroer van Youps overgrootvader, werd midden 19e eeuw ter dood veroordeeld wegens het in brand steken van huizen om verzekeringsgeld te innen. In de Blokhuispoort, de voormalige strafgevangenis van Leeuwarden, vertelt oud-gevangenisbewaarder Willem Helfrich aan Youp dat Gerardus Hendrikus geluk had dat de doodstraf in 1860 werd afgeschaft. Zijn straf werd omgezet in levenslang.
Een voetreis naar de roots
Youp reist af naar Dielingen in Duitsland, nabij de geboorteplaats van Gerardus Hendrikus Schafstall, wiens vader destijds voor seizoensarbeid van Duitsland naar Nederland reisde. Deze tocht duurde ongeveer tien dagen. Youp besluit zijn zoektocht naar zijn voorouders te vervolgen met eenzelfde voetreis.