Het Rijksarchief in België speelt een cruciale rol in het bewaren en toegankelijk maken van ons collectieve geheugen. Doorlopend worden er inspanningen geleverd om de enorme collecties te inventariseren en te ontsluiten, wat een topprioriteit is voor de organisatie. Maandelijks wordt een overzicht gepubliceerd van alle nieuwe inventarissen, naast historische en archivistische studies.
Genealogisch Onderzoek en Geboorteregisters
Voor iedereen die stamboomonderzoek wil doen of zijn of haar familiegeschiedenis wil opmaken, vormen de registers van de burgerlijke stand een onmisbare bron. Deze registers, die teruggaan tot 1796, bevatten gedetailleerde informatie over geboorten, huwelijken en overlijdens. Met de invoering van de burgerlijke stand door het Franse bewind in 1796, nam de registratie van deze gebeurtenissen een formele structuur aan, waarbij akten in tweevoud werden opgesteld: één voor de gemeente en één voor de rechtbank van eerste aanleg. De registers ouder dan 100 jaar worden uiteindelijk overgedragen aan het Rijksarchief België.
Een geboorteakte bevat essentiële gegevens zoals de naam, voornamen, geslacht, dag, uur en plaats van geboorte van het kind, evenals de geboortedatum, plaats, namen, voornamen, woonplaats en soms beroep en leeftijd van de ouders. Ook de adresgegevens van de ouders kunnen vermeld staan. Het vergelijken van geboorteakten van verschillende kinderen binnen hetzelfde gezin kan zelfs een evolutie in het beroepsleven van de vader blootleggen.
Naast de registers van de burgerlijke stand zijn ook de parochieregisters, die teruggaan tot de 16e eeuw, van grote waarde. In deze registers noteerden priesters dopen, huwelijken en begrafenissen van hun parochianen. Hoewel de registratie van dopen en huwelijken verplicht was vanaf het Concilie van Trente, werd het bijhouden van begraafakten pas later verplicht. Priesters bleven deze registers echter aanvullen, zelfs na de invoering van de burgerlijke stand.
Toegang tot Geboorteregisters in Namen
Het Rijksarchief Namen bewaart diverse archiefbestanden die van belang zijn voor het onderzoek naar de geschiedenis van de stad en de regio. Zo bieden zes archiefbestanden die geraadpleegd kunnen worden in het Rijksarchief Namen uitvoerige informatie over de bestuurlijk-politieke overgang van het Land van Namen naar het Departement van Samber en Maas tussen 1792 en 1814. Deze periode kende een nieuw bestuurlijk, politiek en gerechtelijk kader met onder meer kantonvredegerechten, registratiekantoren en rechtbanken van eerste aanleg.
Het archief van het kasteel van Bonneville, bewaard in het Rijksarchief Namen, omvat 13,5 strekkende meter documenten uit de periode 1503-1956 en biedt een inkijk in meer dan drie eeuwen lokale geschiedenis. Ook het archief van de families van der Straten en Ponthoz, dat sinds 2000 wordt bewaard, is recentelijk aangevuld.
Beschikbaarheid en Beperkingen
De zoekrobot ‘Zoeken naar personen’ bevat meer dan 42 miljoen namen uit geboorte-, doop-, huwelijks-, overlijdens- en begrafenisakten, verzameld door talrijke vrijwilligers. Deze gegevens worden regelmatig bijgewerkt.
De toegankelijkheid van akten van de burgerlijke stand is onderworpen aan de wet op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Over het algemeen worden overlijdensakten na 50 jaar, huwelijksakten na 75 jaar en geboorteakten na 100 jaar openbaar. Sinds 1 januari 2025 zijn overlijdensakten, opgesteld vóór 31 maart 2019, pas na 75 jaar openbaar. De voorwaarden tot raadpleging van niet-openbare akten zijn bovendien strenger geworden. De zoekomgeving van het Rijksarchief bevat slechts een beperkt aantal overlijdensakten ouder dan 50 jaar maar jonger dan 75 jaar.
Voor niet-openbare akten (jonger dan 100 jaar) moet men voldoen aan specifieke voorwaarden. Akten ouder dan 1920 kunnen enkel in het Rijksarchief geraadpleegd worden.
De tienjarige tafels, alfabetische lijsten met namen van personen van wie in een periode van tien jaar een geboorte-, huwelijks- of overlijdensakte werd opgemaakt, zijn eveneens een waardevolle hulpbron. Deze lijsten werden om de tien jaar aangemaakt door de griffier van de rechtbank in eerste aanleg.
Innovaties en Toekomstplannen
Het Rijksarchief investeert voortdurend in de digitalisering en verbetering van de toegankelijkheid van zijn collecties. De zoekrobot ‘Archiefinventarissen’ is nu beschikbaar in AGATHA, wat de vervanging van de oude zoekrobot ‘Zoeken in archieven’ betekent. Vanaf 1 december 2025 organiseert het Rijksarchief een nationale archiefconferentie om de samenwerking binnen de Belgische archiefsector te bevorderen.
De digitalisering van de registers van de burgerlijke stand van 1910 tot 1950 is in 2022 gestart in de Rijksarchieven van Bergen, Beveren en Leuven. Deze gegevens zijn momenteel nog niet online beschikbaar.