In Nederland, en dus ook in Zeeland, worden alle belangrijke levensgebeurtenissen vastgelegd in de registers van de burgerlijke stand. Dit betreft elke geboorte, elk huwelijk en elk overlijden, en dit gebeurt al meer dan 200 jaar. Wanneer we spreken over de burgerlijke stand, doelen we op geboorteakten, huwelijksakten en overlijdensakten. Deze documenten, die na respectievelijk 100, 75 en 50 jaar openbaar worden, bieden particulieren en onderzoekers waardevolle aanknopingspunten. Ze helpen bij het achterhalen van de herkomst van personen en geven inzicht in familierelaties.
Invoering van de Burgerlijke Stand
De burgerlijke stand werd ingevoerd door de Fransen. Hoewel dit vaak geassocieerd wordt met Napoleon, is dit niet helemaal correct. In Frankrijk werd de burgerlijke stand al ingevoerd in 1792, ruim voordat Napoleon aan de macht kwam. De invoering in Nederland liep echter wel gelijk met de veroveringen van Napoleon.
Burgerlijke Stand in Zeeland en Vlissingen
In oktober 1795 werd Zeeuws-Vlaanderen onderdeel van het Franse keizerrijk. Nog geen jaar later, in september 1796, werd de burgerlijke stand officieel ingevoerd. De eerste aktes werden opgemaakt eind september 1796. Vlissingen vormde hierop een uitzondering, aangezien de stad pas in 1807 door de Fransen werd veroverd. De eerste Vlissingse aktes dateren van 8 april 1808. Om 10.00 uur ’s morgens werd de geboorte van Frans Daniël Leijnse geregistreerd door Pieter Anthonie Nolson, adjunct-maire en optredend als ambtenaar van de burgerlijke stand. Dit was de eerste akte van de burgerlijke stand in Vlissingen.
In de rest van Zeeland, en in de loop van dat jaar in heel Nederland, werd de burgerlijke stand in 1811 ingevoerd. De eerste akte die op 1 januari 1811 werd opgemaakt in Zeeland, is er een in het geboorteregister van de toenmalige gemeente Schore-Vlake. Het betreft de aangifte van de geboorte van Pieternella van de Plasse. Om 11 uur ’s morgens verscheen haar vader, Willem van de Plasse, bij de ambtenaar van de Burgerlijke Stand, burgemeester Cornelis Rottier, om de geboorte van zijn dochter aan te geven. Zij was ’s nachts om 1.00 uur geboren.
Formaat en Taal van de Akten
Vanaf het begin in 1796 werden de akten in tweevoud opgemaakt. Dit was bedoeld om het risico van verlies van de administratie door oorlogsgeweld, brand of andere calamiteiten zo klein mogelijk te maken. De eerste jaren waren de akten meestal in het Frans opgesteld, omdat dit de officiële voertaal van het keizerrijk was. Ook de namen, vooral de voornamen, werden vaak verfranst: Jan werd Jean, Willem werd Guillaume en Jacob werd Jacques. Dit kon lastig zijn voor stamboomonderzoekers. Niet alle Maires, oftewel burgemeesters, die vrijwel altijd als ambtenaar van de burgerlijke stand fungeerden, deden hieraan mee. Vanaf 1814 zijn alle aktes in het Nederlands.
Ook waren de aktes de eerste jaren volledig met kroontjespen uitgeschreven. De invoering van de burgerlijke stand was tevens de aanleiding om een andere Franse wet door te voeren: iedereen moest verplicht een vaste achternaam aannemen en deze laten vastleggen bij de gemeente. In Zeeland was dit niet zo’n probleem, aangezien vrijwel iedereen al een achternaam had. Veel Zeeuwse registers van naamsaanneming zijn er niet, maar in de enkele registers die we hebben, zien we veel Joodse inwoners. Zij waren gewend zich met een patroniem bekend te maken, 'zoon van' of 'dochter van'. Overigens was dat op dat moment ook nog heel gebruikelijk in het oosten van Nederland. In Zeeland kwam het vrijwel niet voor dat iemand een heel rare achternaam verzon.
Openbaarheid en Aanvraag van Akten
De wetgeving op het gebied van privacy is streng: geboorteakten worden pas na 100 jaar openbaar. Huwelijksakten worden na 75 jaar openbaar en overlijdensakten na 50 jaar.
Een geboorteakte is het eerste wettelijk bewijs van het bestaan van een persoon en maakt deel uit van de akten van de burgerlijke stand. De invoering van de burgerlijke stand begon in Zeeland in Zeeuws-Vlaanderen op 22 september 1796 en in Vlissingen op 1 april 1808. Bovenaan de geboorteakte staat de datum van aangifte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand vermeld. Meestal is de vader de aangever, maar niet in alle gevallen. Tot en met 1934 werd de geboorteakte opgemaakt in aanwezigheid van twee getuigen. In veel gevallen is er een relatie tussen de aangever en de getuigen, bijvoorbeeld familie of buren. Het kind werd aangegeven met zijn officiële voornamen. Tevens staat vermeld hoe laat het kind is geboren en op welk adres in de gemeente. De leeftijd van de vader, als deze de aangever is, biedt een aanknopingspunt diens geboorteakte op te zoeken.
Een pasgeboren kind dat te vondeling is gelegd en wordt gevonden, moet door de vinder worden aangegeven bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Van deze aangifte wordt een officiële geboorteakte opgemaakt. De omstandigheden waaronder de vondeling werd aangetroffen, worden in de akte uitvoerig beschreven. Zo wordt onder andere de kleding genoemd en de leeftijd geschat. Daarna volgde dezelfde procedure als bij naamsveranderingen. De naam van het kind moest worden vastgesteld door de Kroon en vervolgens worden gepubliceerd in de Staatscourant.
Geboorteakten zijn bijna altijd betrouwbaar omdat de gegevens daar met behulp van uittreksels werden aangeleverd en de akten werden opgemaakt in aanwezigheid van getuigen. De geboorteakte van een buitenechtelijk kind bevat meestal alleen de naam van de moeder. Het gebeurde vaak dat een man die een ongehuwde moeder trouwde, haar kind als het zijne erkende of wettigde. Erkenning of wettiging wordt vermeld in de kantlijn van de geboorteakte van het kind.
Uittreksels en Afschriften
De burgerlijke stand maakt akten (officiële documenten) op van belangrijke gebeurtenissen in uw leven. Een afschrift of uittreksel van deze akten vraagt u aan bij de gemeente die de akte opmaakte, ook als u inmiddels niet meer in die gemeente woont. Een afschrift is een kopie van de akte. Hierop staat een stempel en handtekening van de ambtenaar van de burgerlijke stand. Op een uittreksel staan alleen de persoonsgegevens uit de akte.
Een geboorteakte is een schriftelijk bewijs van uw geboorte en de inschrijving van uw geboorte bij de Burgerlijke Stand. U kunt hiervan een origineel afschrift of (internationaal) uittreksel aanvragen. Het afschrift of uittreksel van de geboorteakte is alleen op te vragen bij de gemeente waar u bent geboren. Als u een uittreksel aanvraagt, dient u aan te geven voor welk doel u het uittreksel nodig heeft.
Het origineel afschrift van de akte is alleen verkrijgbaar in het Nederlands. Heeft u een afschrift van de akte in een andere taal nodig, dan moet u de akte zelf laten vertalen door een beëdigd tolk/vertaler. Een internationaal uittreksel van de geboorteakte is wel in meerdere talen te verkrijgen. In het uittreksel staan alleen de persoonsgegevens die op de akte staan. Het meertalig uittreksel is in het Nederlands, Engels, Frans, Duits, Spaans, Grieks, Italiaans, Portugees, Turks en Servo-Kroatisch verkrijgbaar. Indien nodig kunt u voor deze optie kiezen.
Aanvragen van een uittreksel BRP
Een uittreksel uit de Basisregistratie Personen (BRP) is een document waarmee de gemeente verklaart dat u in de gemeente staat ingeschreven. U kunt een uittreksel uit de BRP alleen aanvragen bij de gemeente waar u staat ingeschreven. Bij de aanvraag dient u aan te geven voor welk doel u het uittreksel nodig heeft. De gemeente zorgt dan dat de juiste gegevens op het uittreksel staan. U kunt dit uittreksel bijvoorbeeld nodig hebben voor een huwelijk, opleiding of pensioenfonds. Het uittreksel bevat onder andere:
- Uw volledige achternaam en voorna(a)m(en);
- Uw geboortedatum en geboorteplaats;
- Uw burgerservicenummer (BSN);
- Uw huidige adres;
- De datum van afgifte.
Een uittreksel burgerlijke stand is niet hetzelfde als een uittreksel BRP. In het uittreksel burgerlijke stand staan persoonsgegevens uit een akte vermeld, zoals een geboorteakte of huwelijksakte. Let dus op dat u het juiste uittreksel aanvraagt.
Bedrijven als notarissen of advocatenkantoren kunnen een uittreksel aanvragen met e-Herkenning.
Hoe vraag ik een uittreksel BRP aan?
U kunt het uittreksel BRP persoonlijk aanvragen of iemand anders machtigen. U vraagt het uittreksel BRP aan bij de gemeente waar u staat ingeschreven. U kunt het uittreksel op verschillende manieren aanvragen:
- Digitaal met uw DigiD via de knop 'Direct aanvragen'. Het uittreksel wordt dan binnen 3 werkdagen naar u toe gezonden.
- Schriftelijk: u print het formulier uittreksel BRP uit en stuurt dit volledig ingevuld en ondertekend naar de gemeente. Vergeet u niet een kopie van een geldig identiteitsbewijs bij te voegen. Zie voor adresgegevens onze contactpagina.
- U kunt ook langskomen met de juiste documenten; u kunt dan op het afschrift wachten. Neemt u een geldig identiteitsbewijs mee.
Vraag uw geboorteakte aan met IRISbox
tags: #geboorte #akte #gemeente #vlissingen