Het gezegde “Zo gezond als een vis” bestaat niet voor niets. Vis is niet alleen heerlijk om te eten, het is ook erg gezond. Toch hoor je ook veel over de gevaren van het eten van (te veel) vis tijdens je zwangerschap. Hoe zit dat nu precies? Welke vis mag je eten en welke kan je beter laten staan? Wij geven je een overzicht.
Vis als je zwanger bent
Tijdens je zwangerschap kan je gewoon blijven genieten van een stukje (vette) vis op je bord. Sterker nog, het is zelfs heel gezond en draagt bij aan een goede ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel van je baby. Vis bevat namelijk veel vitamines, mineralen, gezonde vetten, eiwitten en ijzer. Allemaal belangrijke voedingsstoffen die goed zijn voor jou en je ongeboren kindje. Vis past dus prima in een gezond eetpatroon tijdens je zwangerschap. Er zijn wel een aantal dingen waar je op moet letten bij het kiezen van je vis.
Potentiële risico's van visconsumptie tijdens de zwangerschap
De zorgen rondom visconsumptie tijdens de zwangerschap zijn voornamelijk gerelateerd aan de mogelijke aanwezigheid van schadelijke stoffen en bacteriën in vis.
Dioxines
Dioxines zijn stoffen met kankerverwekkende eigenschappen. Ze ontstaan in uitlaatgassen en verbrandingsprocessen en hechten zich aan klei. Zo komt de vervuiling ook in de oceaan terecht en dus ook in vissen. Ze hopen zich vervolgens op in het vetweefsel van dieren en zijn moeilijk afbreekbaar. Als je het bij 1 à 2 keer vis per week houdt, kan dit geen kwaad. De hoeveelheden dioxines die je dan binnenkrijgt zijn zodanig laag dat het geen schadelijke gevolgen heeft.
Zware metalen
‘Zware metalen’ is een verzamelnaam voor metalen zoals lood, kwik en arseen. Deze schadelijke stoffen komen voor in ons milieu en vervuilen de rivieren en oceanen. Vooral kwik is hier een bekend voorbeeld van. Roofvissen zoals de haai, koningsmakreel en zwaardvis bevatten een hoog gehalte aan kwik en kun je om die reden beter vermijden tijdens je zwangerschap.
Listeria bacterie
Listeria is een bacterie die gevaarlijk kan zijn voor je baby. De bacterie komt het meest voor in dierlijke producten die langdurig gekoeld bewaard worden en vervolgens zonder verhitting worden gegeten. Als je je vis goed kookt, bakt of braadt (boven de 70 graden) dood je de bacterie. Vermijd daarom rauwe en voorverpakte gerookte vis, zoals gerookte zalm, forel, paling of makreel. Voorverpakte gerookte vis kan lang bewaard worden en geeft de bacterie de kans zich te vermenigvuldigen tot schadelijke hoeveelheden.
Toxoplasmose
Toxoplasmose komt vooral voor op rauw vlees, maar ook op rauwe groenten en in de ontlasting van katten. Als je met deze infectieziekte besmet wordt, kun je dit overdragen op je baby. Eet geen rauw vlees of rauwe vleeswaren zoals filet américain of tartaar. Ook geen rauwe bewerkte vleeswaren zoals ossenworst, salami, paté en rosbief. Was alle rauwe groente en rauwkost goed voor je ze eet. Laat de kattenbak door iemand anders verschonen. Is dat niet mogelijk, draag dan handschoenen en was ze voordat je ze uittrekt. Draag ook handschoenen als je in de tuin werkt en was daarna je handen goed.
Andere risicovolle producten
Let op met leverproducten. Hier zit veel vitamine A in en dit verhoogt de kans op aangeboren afwijkingen. Af en toe leverpastei of smeerworst mag wel, maar neem dit dan een enkele keer als broodbeleg op maximaal 1 boterham. Let daarnaast ook op met rauwe eieren, zeker ook in zelfgemaakte mayonaise of tiramisu. Neem je ze mee uit de supermarkt? Dan zijn ze meestal veilig. Controleer wel nog even of er geen alcohol in de tiramisu zit!
Vissoorten die je beter kunt vermijden
Tijdens de zwangerschap eet u bepaalde soorten vis beter niet of niet te veel. Ze kunnen namelijk besmet zijn met bacteriën of soms te hoge concentraties schadelijke stoffen, zoals kwik of dioxines, bevatten.
Vis(producten) die u beter niet eet tijdens de zwangerschap
- Rauwe of onvoldoende gebakken vis of visgerechten, zoals tonijn-, zwaardvis- of zalmtartaar of -carpaccio, sushi, sashimi, rauwe oesters, mosselen of sint-jakobsschelpen. Deze kunnen besmet zijn met bacteriën zoals Listeria.
- Voorverpakte of vacuümverpakte vis kan de listeriabacterie bevatten. Het gevaar zit in de verpakking: de listeria kan zich daarin door het lange bewaren vermenigvuldigen tot gevaarlijke hoeveelheden. Als u gerookte vis gebruikt in een warm gerecht kan het geen kwaad, omdat (voldoende) verhitting de bacterie onschadelijk maakt.
- Gerookte, gemarineerde of gepekelde vis, zoals gerookte zalm of makreel of gepekelde haring, wordt afgeraden. Dit geldt vooral voor wilde vissoorten die vaker besmet zijn dan gekweekte vissen. Op de verpakking van de vis kunt u terugvinden of de vis gekweekt of in het wild gevangen werd.
- Slaatjes op basis van vis, zoals krabsla of tonijnsla, zijn ook gevoelig aan besmetting met microben. U kunt deze dus beter vermijden.
- Roofvissen, zoals zwaardvis, snoekbaars, haai, koningsmakreel en verse tonijn mag je niet eten als je zwanger bent. Ook niet als de vis uit blik komt.
- Wilde paling: Omwille van de soms erg hoge concentraties PCB's en dioxines wordt consumptie van 'wilde' (zoetwater)paling tijdens de zwangerschap afgeraden.
- Vis uit blik: Ook vis uit blik kan je beter vermijden tijdens je zwangerschap. Eerder werd gedacht dat er minder kwik in vis uit blik zat, maar uit onderzoek is gebleken dat hier geen verschil in zit. Die tonijnsalade kan je dus voorlopig beter even laten staan!
- Rauwe zoute haring (oftewel maatjesharing of Hollandse Nieuwe). Uit recent onderzoek blijkt dat listeria nog weleens voorkomt in rauwe zoute haring, ook haring die door ons zelf wordt schoongemaakt.
- Rauwe schaal- en schelpdieren zoals oesters kunnen de bacterie ook dragen.
Vis(producten) waarvan u niet te veel mag eten tijdens de zwangerschap
- Sommige vissen bevatten relatief hoge concentraties zware metalen zoals kwik, waarvoor ongeboren baby’s gevoelig zijn. Vooral roofvissen zoals zwaardvis, (verse) tonijn, (snoek)baars, haai, marlijn, en koningsmakreel bevatten veel kwik in vergelijking met andere vissen. Alhoewel de maximum toegelaten concentraties zware metalen zelden worden overschreden, wordt toch aangeraden om tijdens de zwangerschap niet te veel van deze vissen te eten, maximaal één portie van 100 g per week. Dit geldt niet voor tonijn in blik: deze is meestal afkomstig van de kleinere gestreepte tonijn (skipjack) die veel minder kwik bevat.
- Vette vis, zoals haring, zalm, makreel, sardines, forel... kan vrij hoge concentraties dioxines en PCB's bevatten. Omdat de gezondheidsvoordelen van vette vis (onder meer door de aanwezigheid van omega-3 vetten) veel groter zijn dan de mogelijke nadelen, wordt aangeraden om deze vis toch te eten tijdens de zwangerschap, maar voor alle zekerheid maximaal één keer per week.
Welke vis mag je wel eten tijdens je zwangerschap?
Gelukkig mag je veel soorten vis wel gewoon eten als je zwanger bent, mits deze goed bereid is.
Veilige viskeuzes
- Garnalen, kabeljauw, krab, kreeft, mosselen (indien vers en hygiënisch verwerkt), schelvis, schol, zalm uit blik en verse zalm.
- Het is goed om (goed doorbakken) vette vis te eten, zoals zalm, bokking en sardines. Het liefst één keer per week. Vette vis bevat cervonzuur, een belangrijke bouwsteen voor de hersenen en het netvlies van je baby. Essentiële vetzuren zoals linolzuur en alfa-linoleenzuur spelen een cruciale rol bij de hersenontwikkeling die vooral tijdens de laatste drie maanden van de zwangerschap en tijdens de eerste levensjaren plaatsvindt.
- Verse gekookte mosselen kun je gewoon eten tijdens je zwangerschap. Mosselen zijn zelfs gezond, omdat ze veel ijzer en magnesium bevatten. Het hoge magnesiumgehalte is goed voor de opname van calcium en vitamine D, wat de kans op een open ruggetje bij je baby kan verminderen. Daarnaast werkt magnesium heel goed bij spierkrampen of rusteloze benen.
- Garnalen, gamba’s en Hollandse garnalen kun je gewoon eten als je zwanger bent, mits ze voldoende zijn verhit. Garnalen vallen onder de schaaldieren en rauw kun je ze dus beter niet nemen. Overigens zijn garnalen die in de supermarkt verkrijgbaar zijn, meestal al gekookt. Het is aan te raden om gekookte en voorverpakte garnalen niet te lang te bewaren en na aankoop gelijk op te eten.
Bereiding en hygiëne: de sleutel tot veilige visconsumptie
Door de vis en schaal- of schelpdieren goed te bakken of te koken worden de microben gedood, zodat u ze wel kunt eten. Gekookte mosselen of garnalen bijvoorbeeld kunt u gerust eten. Tijdens het koken wordt wel afgeraden om de nog niet gare vis te proeven.
Verhitting is cruciaal om schadelijke virussen en bacteriën, zoals listeria, te doden. Als de vis goed verhit is, dan kun je deze meestal gewoon eten. Zonder verhitting is gerookte verpakte zalm dus echt geen goed idee als je zwanger bent. De listeria bacterie wordt pas gedood bij een temperatuur van 85 graden.
Voorverpakte mosselen en rauwe mosselen kun je inderdaad beter mijden. Maar verse gekookte mosselen kun je gewoon eten tijdens je zwangerschap.
Verse haring zelf thuis goed verhitten en dan eten, kan wel. Sterker nog, het is heel gezond voor zowel jou als voor je baby. Voor je kind dragen de gezonde vetten bij aan een goede ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel. En het eten van vis beschermt jou tegen hart- en vaatziekten, blijkt uit onderzoek van de Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA).
Gekookte en voorverpakte garnalen moeten niet te lang bewaard worden en na aankoop gelijk worden opgegeten.
Sushi: Voor sushi geldt hetzelfde als voor alle vis: als het heel vers is en je zeker weet dat het goed bereid is, kun je het eten. Weet je dat niet zeker, dan kun je rauwe vis inderdaad beter mijden.
Andere belangrijke voedingsadviezen tijdens de zwangerschap
Naast vis zijn er nog andere voedingsmiddelen en gewoontes waar je tijdens de zwangerschap op moet letten.
Cafeïne
Cafeïne zit niet alleen in koffie, maar ook in chocola, thee (in kruiden- en rooibosthee vaak niet) en energiedrankjes. Teveel cafeïne kan schadelijk zijn voor je kleine. Het advies is om niet te veel cafeïne per dag binnen te krijgen. Neem niet meer dan 1 kop per dag en let op met andere cafeïne-rijke producten.
Alcohol
Drink geen alcohol tijdens je zwangerschap en liever ook niet voorafgaand aan je zwangerschap. Alcohol heeft negatieve invloed op de vruchtbaarheid. Wil het dus niet lukken om zwanger te raken, dan kan het helpen om geen alcohol meer te drinken. Dat geldt trouwens ook voor de vader in spé.
Rauwe melk en zachte kazen
Zachte kazen die van rauwe melk gemaakt zijn (zoals Brie, Camembert en Roquefort) kunnen de Listeria-bacterie bevatten. Als de kaas van rauwe, niet-gepasteuriseerde melk gemaakt is, staat er meestal op de verpakking 'Lait cru'. Deze kaas kan je beter vermijden. Rauwe melk moet je vóór gebruik koken.
Softijs en kant-en-klare pannenkoeken
Vermijd ook softijs en kant-en-klare pannenkoeken. Deze kunnen ook besmet zijn met de bacterie.
Kliekjes en houdbaarheidsdata
Kliekjes kun je beter ook niet langer dan 2 dagen bewaren. Bewaar eten niet langer dan de uiterste datum die op de verpakking staat en altijd op de juiste temperatuur.
Wat als je toch de verkeerde vis hebt gegeten?
Heb je toch een keer een van de verboden soorten vis gegeten? Geen paniek. De kans is namelijk klein dat je besmet bent geraakt met de listeria bacterie of dat het direct schadelijk is voor je baby. Twijfel je erover of krijg je klachten kort na het eten ervan, raadpleeg dan een dokter of je verloskundige.
tags: #coquille #tijdens #zwangerschap