De buxus is een geliefde plant bij veel tuiniers, wat te zien is aan het grote aantal buxushagen en -planten in Belgische en Nederlandse tuinen. Helaas wordt de buxus steeds vaker belaagd door de buxusmot (Cydalima perspectalis). Deze invasieve exoot, oorspronkelijk afkomstig uit Azië, kan aanzienlijke schade aanrichten door de planten kaal te vreten.
Wat is de buxusmot?
De buxusmot is een nachtvlinder met een spanwijdte van ongeveer 4 cm. De volwassen motten verschijnen in april en mei, en hebben witte vleugels met een donkerbruine rand. Ze leggen hun eitjes, aanvankelijk bleekgeel en later geelgroen, meestal in clusters van 10 tot 20 aan de onderkant van de buxusblaadjes. De levensduur van een volwassen mot is kort, gemiddeld acht dagen.
De jonge rupsen zijn vuilgeel met bruine lengtestrepen. Naarmate ze groeien, worden ze felgroen met een zwarte kop, zwarte stippen en lichte en zwarte lengtestrepen. Een volgroeide rups kan ongeveer 4 cm groot worden. De rupsen verpoppen tot een felgroene pop met donkere strepen en vlekken, die zich vaak in een dicht spinsel tussen de bladeren bevindt.
Schade door de buxusmot
De schade aan de buxus wordt voornamelijk veroorzaakt door de rupsen. Deze zijn echte veelvraten en kunnen in korte tijd een buxusplant volledig kaalvreten. De vraatsporen van jonge rupsen zijn vaak te herkennen als kleine mineergangen of blaasmijnen aan de onderkant van het blad, omdat ze het bladmoes wegschrapen. Grotere hoeveelheden rupsen leiden tot kale takjes, bladskeletten en spinsel. Uiteindelijk resulteert dit in kaalvraat van de buxus.
De buxusmot veroorzaakt veel schade doordat hij zich meerdere keren per jaar voortplant en overwintert als jonge rups. Zodra de temperatuur in het voorjaar boven de 10°C komt, worden de rupsen actief en beginnen ze te vreten. Gedurende het hele groeiseizoen zijn er rupsen aanwezig.
Wanneer de buxusmot bestrijden?
De buxusmot is actief van maart tot september. De rupsen zijn het hele jaar door op buxusplanten aan te treffen, terwijl de vlinders en poppen slechts in korte periodes tussen april en september verschijnen. De eerste schade is vaak lastig te zien. De piekperiodes voor rupsenactiviteit zijn doorgaans in april, en er volgen meestal nog twee piekmomenten in de zomer en vroege herfst. Vroegtijdige signalering en bestrijding is cruciaal.
Methoden voor biologische bestrijding
Er zijn diverse methoden om de buxusmot op een biologische en milieuvriendelijke manier te bestrijden:
Handmatig verwijderen
De meest milieuvriendelijke methode is het met de hand wegnemen van rupsen en poppen. Dit is vooral effectief bij een kleine plaag op één enkele plant. Controleer de buxus in april of mei en verwijder aanwezige rupsen. Kijk naar aangevreten of aan elkaar gesponnen takjes met uitwerpselen erin. Verwijder zoveel mogelijk rupsen en poppen. Aangetaste plantendelen en levende rupsen moeten worden afgevoerd in een goed gesloten zak. Gooi ze niet levend in de groencontainer.
Bij zware aantasting kunnen spinsels worden weggeknipt. Zwaar aangetaste planten kunnen het beste worden uitgegraven of bij de grond worden afgeknipt.
Waterstraal
Rupsen en hun spinsels kunnen met een stevige waterstraal uit de buxus worden gespoten. De gevallen rupsen moeten echter direct worden opgeraapt en verwijderd om te voorkomen dat ze terugkruipen. Hoewel deze methode soms als doeltreffend wordt beschouwd, kan een te hoge druk de jonge scheuten van de buxus beschadigen. Het is raadzaam om deze methode te combineren met andere bestrijdingsmethoden.
Feromoonvallen
Feromoonvallen lokken mannelijke buxusmotten met behulp van het vrouwelijke seksferomoon. Door de vallen op tijd, vóór de vluchten van de buxusmot, uit te hangen, kunnen de mannetjes worden weggevangen voordat ze de vrouwtjes bevruchten. Dit vermindert de eiafleg. Eén val per 20 m² of per 10 lopende meter buxushaag wordt aanbevolen. De vallen kunnen vanaf eind mei tot eind oktober worden gehangen.
Aaltjes (nematoden)
De larven van de buxusmot kunnen worden bestreden met aaltjes, zoals Steinernema carpocapsae en Steinernema feltiae. Deze microscopisch kleine rondwormpjes dringen de rupsen binnen en besmetten ze met een dodelijke bacterie. De aaltjes kunnen worden gespoten op de buxusplanten zodra de rupsen aanwezig zijn en de dagtemperatuur boven de 14°C is. Ze werken selectief en zijn onschadelijk voor mensen, dieren en planten. Het is belangrijk om de aaltjes gericht te verspreiden, bij voorkeur in de avond of vroege ochtend, omdat ze niet goed tegen UV-straling en uitdroging kunnen.
Bacteriepreparaten (Bacillus thuringiensis)
Biologische bestrijding is ook mogelijk met bacteriepreparaten op basis van Bacillus thuringiensis (Bt), zoals Bt Aizawai of Bt Kurstaki (bijvoorbeeld onder de merknaam XenTari). De rupsen eten van de behandelde bladeren, krijgen spijsverteringsproblemen, stoppen met eten en sterven. Bt werkt selectief en is veilig voor andere insecten en bijen. Echter, de erkenning van Bt-preparaten voor particulier gebruik in België en Nederland is ingetrokken, waardoor ze niet meer in tuincentra te vinden zijn. Ze mogen wel door tuinaannemers met een fytolicentie gebruikt worden.
Biodiverse tuinen
Het omvormen van de tuin naar een biodiverse tuin, met een mix van planten die nuttige dieren aantrekken, is een ideale remedie tegen massale plagen. Een biodiverse tuin is het tegenovergestelde van monoculturen, waar een plaag zich gemakkelijk kan verspreiden. Door buxusplanten te combineren met andere planten, aangepast aan bodemtype en standplaats, creëert men een natuurlijk evenwicht.
Natuurlijke vijanden stimuleren
Het aantrekken van natuurlijke vijanden van de buxusmot kan ook helpen. Vogels zoals koolmezen, eksters en kauwen zoeken de rupsen als voedsel. Het ophangen van nestkastjes voor koolmezen in het najaar kan helpen om deze vogels aan te trekken. Ook kippen en Indische loopeenden staan bekend om hun eetlust voor rupsen.
Wat helpt minder of is af te raden?
Sommige huismiddeltjes worden wel eens aangedragen, maar hun effectiviteit is vaak niet bewezen of ze kunnen de plant beschadigen:
- Zachte zeep (bruine of groene zeep): Het is niet bewezen dat dit effectief is tegen de buxusmotrups. Het kan de bladeren minder aangenaam maken, maar is geen bewezen preventief middel.
- Dreft met spiritus: Hoewel dit mengsel mogelijk effectief is tegen rupsen, wordt het afgeraden. Brandspiritus is schadelijk voor planten en kan door de aanwezigheid van aceton kankerverwekkende eigenschappen hebben. Het buxusblad kan hierdoor sterk beschadigd raken.
- Azijnoplossing: De werking tegen de buxusmotrups is niet wetenschappelijk bewezen. Azijn is zuur en kan de buxus, een kalkminnende plant, beschadigen.
- Plantenaftreksels of plantenthee: Deze zijn vooral bedoeld om de plant sterker te maken. De werking tegen buxusmotrupsen is niet bewezen, maar wordt momenteel getest.
- Bleek/javel: Schadelijk voor insecten en de plant. Het heeft een negatieve invloed op het nuttige bodemleven en wordt daarom afgeraden.
- Heet water: Water van 50°C kan schadelijk zijn voor alle insecten en de plant. Het wordt als weinig ecologisch beschouwd vanwege de negatieve invloed op het bodemleven.
- Stofzuiger: Hoewel het mogelijk is om rupsen op te zuigen, is dit tijdrovend en kan het de plant uit model halen. Het is meer een techniek voor openbare besturen.
- Blauw licht: Lichtvallen vangen wel motten, maar zijn weinig selectief en vangen ook nuttige insecten.
- Sterke geuren (knoflook, ui): Hoewel sterk geurende planten volwassen motten mogelijk afschrikken, is dit niet wetenschappelijk bewezen. Het gebruik van extracties van dergelijke geurende planten wordt afgeraden.
- Zout water: Schadelijk voor het bodemleven en de wortels van de buxusplanten. Buxusplanten zijn gevoelig voor zout.
Conserve®Garden, een biopesticide op basis van spinosad, wordt afgeraden vanwege de toxiciteit voor waterorganismen en gevaar voor bijen en hommels. De gebruiksvoorwaarden zijn bovendien moeilijk toepasbaar.
Kan de buxus herstellen na schade?
Ja, buxusplanten kunnen herstellen na aantasting door de buxusmot, mits de schade niet te ernstig is. Dit vereist grondige snoei van aangetaste delen, bemesting en regelmatige controle op nieuwe rupsen. Vroege interventie vergroot de kans op herstel. Een kale buxus kan na verloop van tijd weer volledig groen worden, maar de buxusmot kan door de continue vraat de planten te weinig kans geven om te herstellen.
Tips van Tom: 3 hacks tegen de buxusmot!
tags: #buxus #rups #medel #biologisch #bestrijden