Bloedarmoede tijdens de zwangerschap: oorzaken, symptomen en behandeling

Tijdens de zwangerschap kan het hemoglobinegehalte (Hb) in het bloed van een vrouw normaal gesproken iets dalen. Dit is een fysiologisch proces waarbij het bloedvolume toeneemt, wat leidt tot een verdunning van het bloed. Een Hb-waarde tussen 6 en 7 wordt in deze periode als normaal beschouwd en is niet direct zorgwekkend. Echter, wanneer het Hb-gehalte te laag wordt, kan er sprake zijn van bloedarmoede, ook wel anemie genoemd. Dit kan diverse oorzaken hebben, waarbij een tekort aan ijzer de meest voorkomende is. Soms kan bloedarmoede ook worden veroorzaakt door een tekort aan foliumzuur (vitamine B11) of vitamine B12.

Wat is bloedarmoede?

Bloedarmoede is een aandoening waarbij er te weinig rode bloedcellen of onvoldoende hemoglobine in het bloed aanwezig is. Hemoglobine is een essentieel eiwit in de rode bloedcellen dat verantwoordelijk is voor het transport van zuurstof van de longen naar de rest van het lichaam. Bij bloedarmoede krijgen organen en weefsels minder zuurstof dan nodig is. Een laag hemoglobinegehalte wordt aangeduid als een lage Hb-waarde.

Tijdens de zwangerschap is het normaal dat de Hb-waarde lager is. Dit komt doordat het lichaam meer bloed aanmaakt, wat nodig is voor de groei van de baby en de placenta. Het waterige deel van het bloed, het bloedplasma, neemt in verhouding meer toe dan de rode bloedcellen, waardoor het bloed verdunt en de Hb-waarde daalt. Voor de aanmaak van hemoglobine is ijzer nodig. Omdat tijdens de zwangerschap ook ijzer nodig is voor de groei en ontwikkeling van de baby en de placenta, kan er sneller een ijzertekort ontstaan, wat leidt tot een lagere Hb-waarde.

De normale Hb-waarde voor niet-zwangere vrouwen ligt doorgaans tussen 7,5 en 10,0 mmol/l. Tijdens de zwangerschap gelden de volgende waarden:

• T/m 13 weken: 7,1 mmol/l
• Tussen 14 en 17 weken: 6,8 mmol/l
• Tussen 18 en 21 weken: 6,5 mmol/l
• Tussen 22 en 37 weken: 6,3 mmol/l
• Vanaf 38 weken: 6,5 mmol/l

Er is sprake van bloedarmoede als de Hb-waarde lager is dan de waarde die past bij het aantal weken zwangerschap.

Oorzaken van bloedarmoede tijdens de zwangerschap

De meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede bij zwangere vrouwen is een ijzertekort. Dit komt doordat het lichaam tijdens de zwangerschap aanzienlijk meer ijzer nodig heeft:

• Verhoogde bloedproductie: Er wordt meer bloed aangemaakt, wat meer hemoglobine vereist.
• Bloedtoevoer naar de baby: De groeiende baby heeft ijzer nodig voor zijn ontwikkeling.
• Bloedtoevoer naar de placenta: De placenta heeft ook ijzer nodig om goed te functioneren.

Naast ijzertekort kan bloedarmoede ook worden veroorzaakt door een tekort aan:

• Foliumzuur (vitamine B11): Dit is essentieel voor de aanmaak van rode bloedcellen en de ontwikkeling van het zenuwstelsel van de ongeboren baby. Foliumzuur is voornamelijk te vinden in groenten en volkorenproducten.
• Vitamine B12: Ook deze vitamine speelt een rol bij de aanmaak van rode bloedcellen. Vitamine B12 komt voornamelijk voor in dierlijke producten.

Een verhoogd risico op bloedarmoede door ijzertekort bestaat bij:

• Ongezonde voeding
• Jonge leeftijd (jonger dan twintig jaar)
• Erfelijke bloedziekten (zoals sikkelcelziekte of thalassemie)
• Een korte periode tussen zwangerschappen (minder dan een jaar geleden bevallen)
• Meerlingzwangerschappen
• Een specifieke afkomst (bijvoorbeeld uit regio's rond de Middellandse Zee, Afrika, het Caribisch gebied, het Midden-Oosten of het Verre Oosten), wat kan wijzen op een verhoogd risico op erfelijke bloedarmoede. In dergelijke gevallen kan DNA-onderzoek nodig zijn.

Symptomen van bloedarmoede

De symptomen van bloedarmoede kunnen in het begin van de zwangerschap gemakkelijk verward worden met normale zwangerschapskwaaltjes, zoals vermoeidheid. Mogelijke klachten die kunnen wijzen op bloedarmoede zijn:

• Moe en zwak voelen
• Snel kortademig zijn bij inspanning
• Duizeligheid
• Het gevoel flauw te vallen
• Hartkloppingen
• Hoofdpijn
• Zweten
• Oorsuizen
• Een bleke huid

Het is belangrijk om bij vermoeden van bloedarmoede altijd contact op te nemen met de verloskundige.

Diagnose en controle

De verloskundige of gynaecoloog zal het hemoglobinegehalte in het bloed laten onderzoeken. Dit gebeurt standaard voordat je 13 weken zwanger bent. Als je een verhoogde kans op bloedarmoede hebt, kan dit bloedonderzoek een extra keer plaatsvinden, bijvoorbeeld rond de 20e zwangerschapsweek. Ook rond de 30e week van de zwangerschap wordt het Hb-gehalte standaard gecontroleerd.

Bij een verhoogd risico op erfelijke bloedarmoede kan aanvullend DNA-onderzoek nodig zijn, waarbij soms ook de partner getest moet worden.

Behandeling van bloedarmoede

De behandeling van bloedarmoede hangt af van de oorzaak en de ernst ervan.

Bloedarmoede door ijzertekort

De eerste stap in de behandeling is vaak het aanpassen van de voeding. Het eten van ijzerrijke voeding kan helpen bloedarmoede door ijzertekort te voorkomen of te behandelen. Goede bronnen van ijzer zijn:

• Vlees, vis en gevogelte (vooral rund- en lamsvlees). IJzer uit dierlijke bronnen (heemijzer) wordt beter opgenomen dan uit plantaardige bronnen (non-heemijzer).
• Graanproducten, met name volkorenproducten zoals volkorenbrood en volkorenpasta.
• Groenten, zoals peulvruchten (linzen, bonen, erwten), broccoli, bieten, andijvie, courgette en groene bladgroenten.
• Gedroogd fruit, zoals rozijnen, dadels, pruimen, vijgen en abrikozen.
• Overige producten: noten, zaden, eieren, appelstroop en tofu.

De opname van ijzer uit voeding wordt gestimuleerd door het gelijktijdig consumeren van vitamine C (bijvoorbeeld uit fruit zoals sinaasappels of kiwi's, of uit groenten zoals paprika). Koffie, thee en melkproducten kunnen de ijzeropname juist remmen; het is daarom aan te raden deze dranken tussen de maaltijden door te drinken.

Als ijzerrijke voeding niet voldoende is, of als er sprake is van een significant tekort, zal de verloskundige waarschijnlijk ijzertabletten (ook wel staalpillen genoemd) voorschrijven. Deze worden doorgaans op een lege maag ingenomen, bij voorkeur 's ochtends. Indien de pillen bijwerkingen veroorzaken zoals misselijkheid, kunnen ze na de maaltijd worden ingenomen. Bijwerkingen van ijzerpillen kunnen zijn:

• Diarree
• Misselijkheid of overgeven
• Verstopping (moeite met poepen)
• Zwarte ontlasting

Het advies is om veel water te drinken, vezelrijk te eten en te bewegen om bijwerkingen zoals verstopping te verminderen. Als de bijwerkingen aanhouden, is het raadzaam dit te bespreken met de huisarts. Soms kan de dosering worden aangepast of kan de pil minder vaak worden ingenomen. In ernstige gevallen kan ijzer via een infuus in het ziekenhuis worden toegediend.

Na het normaliseren van het Hb-gehalte wordt geadviseerd om nog 6 tot 12 weken door te gaan met de ijzertabletten om de ijzervoorraad in het lichaam aan te vullen. De huisarts of verloskundige zal de Hb-waarde blijven controleren.

Behandeling met foliumzuur en/of vitamine B12

Indien bloedarmoede wordt veroorzaakt door een tekort aan foliumzuur of vitamine B12, zal de arts pillen met de betreffende vitamine(n) voorschrijven. Bij een tekort aan foliumzuur wordt vaak geadviseerd om 0,4-0,5 mg foliumzuur per dag te slikken tot en met de 10e week van de zwangerschap. Bij een tekort aan vitamine B12 krijg je pillen met vitamine B12 die één keer per dag worden ingenomen.

Bloedarmoede na de bevalling

Ook na de bevalling kan bloedarmoede voorkomen, met name na veel bloedverlies tijdens de geboorte (meer dan 1 liter, een zogenaamde fluxus). Symptomen kunnen dan zijn: vermoeidheid, duizeligheid en hartkloppingen. Adviezen zijn vergelijkbaar: ijzerrijke voeding eten, eventueel ijzersupplementen innemen (nadat de eerste stoelgang na de bevalling heeft plaatsgevonden), voldoende rust nemen en activiteiten geleidelijk opbouwen. In zeldzame gevallen kan een bloedtransfusie nodig zijn.

Het is belangrijk om te weten dat ijzersuppletie tijdens de borstvoeding veilig is en geen nadelige effecten heeft op de baby of de melkproductie.

Belang van de verloskundige

De verloskundige speelt een cruciale rol bij het tijdig herkennen en behandelen van bloedarmoede tijdens en na de zwangerschap. Het is daarom essentieel om lichamelijke klachten altijd te bespreken met de verloskundige, zodat deze indien nodig bloedonderzoek kan laten uitvoeren.

tags: #behandeling #anemie #zwangerschap