Als aanstaande ouder word je overspoeld met informatie, en prenataal kolven is een onderwerp dat steeds vaker ter sprake komt. Je hebt er waarschijnlijk al over gelezen op sociale media, in zwangerschapsgroepen, of van vrienden gehoord. Maar wat is prenataal kolven precies, voor wie is het geschikt en is het altijd een goed idee?
Wat is Prenataal Kolven?
Prenataal kolven, ook wel antentataal kolven genoemd, houdt in dat je voor de geboorte van je baby al kleine hoeveelheden colostrum, de eerste, uiterst waardevolle moedermelk, kolft en bewaart. Hoewel het verleidelijk kan zijn voor elke zwangere om te denken dat prenataal kolven een ‘voorsprong’ geeft, is het vooral aan te raden voor zwangeren met specifieke indicaties.
Waarom Prenataal Kolven?
In de laatste weken van je zwangerschap maken je borsten al melk aan. Soms kan het nuttig zijn om deze melk al tijdens de zwangerschap te verzamelen. Dit kan bijvoorbeeld handig zijn als al bekend is dat je kindje extra melk nodig heeft na de geboorte, als je verwacht dat je melkproductie niet snel genoeg op gang komt, of als je verwacht minder melk te produceren.
Specifieke Indicaties voor Prenataal Kolven:
- Diabetes (zwangerschapsdiabetes of diabetes gravidarum): Baby’s van moeders met diabetes kunnen na de geboorte moeite hebben met het stabiliseren van hun bloedsuikerspiegel, waardoor een kindje soms bijgevoed moet worden. Extra colostrum kan hierbij helpen.
- Een eerdere zwangerschap met een lage melkproductie.
- Verwachting van een groot of zwaar kind.
- Verwachting van een klein of licht kind.
- Meerlingzwangerschap.
- Ernstig overgewicht (BMI meer dan 40).
- Bekende allergieën in de familie.
- Een aangeboren afwijking bij het kind waardoor drinken aan de borst moeilijk wordt (bijvoorbeeld schisis, Downsyndroom, hartafwijking).
- Eerdere borstoperatie.
- Poly Cysteus Ovarium Syndroom (PCOS).
- Een bewezen allergie bij jou of je partner.
- De wens om bijvoeding met kunstvoeding te vermijden.
Colostrum: Vloeibaar Goud voor je Baby
Colostrum is de allereerste melk die je borsten produceren en zit bomvol antistoffen, immunoglobulinen, voedingsstoffen en groeifactoren. Het is een ‘superfood’ voor pasgeborenen, beschermt ze tegen infecties, en helpt hun darmstelsel rijpen. Zelfs een paar druppels zijn goud waard!
Wanneer Starten met Kolven?
In de meeste situaties heeft de baby na de bevalling genoeg aan de borst en is bijvoeden niet nodig. Echter, als er medisch noodzakelijke redenen zijn, kan gestart worden met kolven. Overleg met je behandelend gynaecoloog of verloskundige is essentieel. Meestal kan men starten na de 37e zwangerschapsweek, maar bij een geplande inleiding voor de 38e week kan dit in overleg eerder.
Contra-indicaties: Wanneer Niet Kolven?
Hoewel er weinig algemeen bekende redenen zijn om niet te starten met handkolven, zijn er situaties waarin voorzichtigheid geboden is of waarbij het niet wordt aangeraden:
- Als een kindje te vroeg geboren werd (prematuur).
- Bij bloedingen tijdens de zwangerschap.
- Bij eerdere weeën vroeg in de zwangerschap (premature weeën).
- Bij bekende afwijkingen aan de baarmoederhals of baarmoeder.
- Als de placenta voor de uitgang van de baarmoeder ligt.
- Bij enige verdenking op een verminderde foetale conditie.
- Bij problemen of verkorting van de baarmoederhals in deze zwangerschap.
Hoe Kolven? De Handmatige Techniek
Het handmatig kolven van colostrum wordt als de meest effectieve methode beschouwd. Het is belangrijk om de juiste techniek te gebruiken om de borsten te stimuleren en pijn te voorkomen.
Benodigdheden:
- Colostrum Collector of steriele spuitjes (1ml, 2ml, 5ml) met dopjes.
- Een bewaarzakje of -doosje voor georganiseerde opslag in de vriezer.
- Stickers met naam en datum.
Werkwijze:
- Hygiëne: Zorg voor goede handhygiëne. Was je handen grondig voor het kolven.
- Borstmassage: Masseer je borsten rondom met de handpalm, vanaf de borstkas naar de tepel toe. Laat je borst in je hand rusten met de vingers eronder. Druk de borst voorzichtig in naar de borstkas toe. Wrijf niet met de vingers over de huid. Verplaats de vingers van de hand tussendoor rond de borst.
- Handkolven:
- Plaats je duim aan de bovenkant van de tepel en je wijsvinger en middelvinger aan de onderkant, ter hoogte van de buitenkant van de tepelhof, minimaal 4 cm van de tepel.
- Vorm met je duim en wijsvinger een 'C'.
- Druk je duim en wijsvinger naar de borstkas toe en knijp voorzichtig in een ritmische beweging de vingers samen naar het uiteinde van de tepel toe.
- Laat de vingers los, maar houd druk op het klierweefsel richting de borstkas. Herhaal deze beweging.
- Trek niet aan de tepel. Kolven mag geen pijn doen.
- Wissel tijdens het kolven van borst.
- Opvangen: Vang de druppeltjes melk op in een schoon schaaltje, kopje of direct in de spuitjes. Vul de spuitjes niet helemaal, want melk zet uit tijdens het invriezen.
- Labelen en Invriezen: Doe een afdekdopje op het spuitje. Plak een sticker met de datum en je naam op het spuitje. Vries de voeding in een afgesloten bak in. Je kunt de melk die je binnen 24 uur kolft, samen invriezen.
Tips voor het Kolven:
- Begin met korte sessies: 1-3 keer per dag, ongeveer 5-10 minuten per borst.
- Het gaat om stimuleren, niet om de opbrengst. Wees niet teleurgesteld als er maar weinig uitkomt; elke druppel is waardevol.
- Het is de eerste keren een kwestie van oefenen. Warmte, massage en ontspanning kunnen helpen.
- Gebruik geen kolfapparaat tijdens de zwangerschap; de zuigkracht is niet onderzocht en kan mogelijk schadelijk zijn.
- Het masseren of kolven van de borsten kan zorgen voor een betere bekendheid met je borsten, wat na de bevalling van pas komt.
- Als je harde buiken krijgt tijdens het kolven, stop dan en probeer het later opnieuw. Overleg eventueel met je arts of lactatiekundige.
Opslag en Gebruik van Gekolfde Moedermelk
Correcte opslag van moedermelk is cruciaal om de kwaliteit te behouden.
Opslagrichtlijnen:
- Gebruik altijd steriele bewaarbakjes of diepvriesmelkzakjes.
- Schrijf de datum op het etiket.
- Koel moedermelk maximaal 3 dagen bij 4°C of lager, achterin de koelkast.
- Vries de melk direct na het kolven in bij -18°C of lager.
- Gekolfde moedermelk kan maximaal 6 maanden bewaard worden in de vriezer.
- Gebruik ontdooide melk die binnen 24 uur in de koelkast is geplaatst.
- Vries ontdooide moedermelk niet opnieuw in.
- Vervoer moedermelk in een geïsoleerde container met een ijszak.
Ontdooien en Opwarmen:
- Ontdooi moedermelk bij voorkeur in de koelkast (dit duurt ongeveer 12 uur).
- Voor sneller ontdooien, houd het spuitje bevroren melk onder stromend water van maximaal 37 graden (handwarm).
- Gebruik melk die in de koelkast is ontdooid binnen 24 uur.
- Verwarm moedermelk altijd met warm water of een flessenwarmer. Gebruik geen magnetron.
- Verhit de melk niet tot kooktemperatuur.
- Schud om de room en de melk te mengen.
- Controleer de temperatuur door voor het voeden een beetje op je pols te deppen.
Moedermelkbank Film 1: Melk doneren voor de Nederlandse moedermelkbank
Belang van Kennis en Begeleiding
Hoewel prenataal kolven waardevol kan zijn voor specifieke zwangeren, is de ware sleutel tot een succesvolle borstvoedingsstart kennis over het natuurlijke proces, direct huid-op-huidcontact na de geboorte, en vroeg en frequent aanleggen van je baby. Maak je je zorgen of je wel genoeg melk zal hebben of bang dat het niet goed op gang komt? Investeer dan vooral in kennis over hoe borstvoeding werkt. Het volgen van een borstvoedingscursus en/of contact zoeken met een lactatiekundige kan je optimaal voorbereiden op de borstvoedingsperiode.
De lactatiekundige is de aangewezen persoon voor informatie en begeleiding bij prenataal kolven. Hoewel het een relatief nieuwe ontwikkeling is voor veel zorgverleners, zijn de meeste lactatiekundigen op de hoogte van de mogelijkheden. Vroege onderzoeken naar het voorbereiden van de borsten dateren al uit 1946, en in latere decennia werd onderzoek gedaan naar tepelstimulatie. De huidige aanpak van handmatig kolven is echter anders dan de intensieve tepelstimulatie uit het verleden.
Het aanleren van de techniek van het kolven met de hand is voor iedere zwangere nuttig, omdat het zorgt voor zelfredzaamheid en een betere bekendheid met de eigen borsten. Als je de techniek eenmaal onder de knie hebt, gaat het na de bevalling sneller dan wanneer je afhankelijk bent van uitleg van een zorgverlener.
Het Grote Verschil: Prenataal Kolven vs. Postnataal Kolven
Het kolven na de bevalling (postnataal) heeft andere doelen dan prenataal kolven. Postnataal kolven kan nodig zijn om:
- Je baby te voeden wanneer je zelf niet aanwezig kunt zijn.
- Te combineren met kunstvoeding.
- Je partner ook de voedingen te laten geven.
- Je melkproductie te verhogen.
- Weer aan het werk te kunnen.
- Stuwing te verlichten of mastitis te voorkomen.
Over het algemeen wordt aangeraden om na ongeveer zes weken postnataal te beginnen met kolven, wanneer de borstvoedingsroutine goed is ingevoerd. Echter, in specifieke situaties, zoals bij een baby die opgenomen is op de neonatologie, kan direct na de geboorte gestart worden met kolven om de melkproductie op gang te brengen en colostrum te leveren.
Het is belangrijk te weten dat prenataal kolven niet de melkproductie versnelt, maar wel kan bijdragen aan zelfvertrouwen en een gevoel van rust, wat een positieve invloed heeft op de borstvoedingservaring.