Werken en kinderopvang: de eerste maand

Voor ouders die een nieuw gezinslid verwachten, brengt de komst van een kind een heel nieuwe levensfase met zich mee. Het combineren van werk en ouderschap vraagt om aanpassingen, zeker in de eerste periode na de geboorte. Er bestaan diverse mogelijkheden om het leven en werk aan te passen aan de nieuwe gezinssituatie, met specifieke aandacht voor de uitdagingen die werkende ouders, met name in de kinderopvang, ondervinden.

Zwangerschap en werk in de kinderopvang

Wanneer je zwanger bent of zwanger wilt worden en werkzaam bent in de kinderopvang, is het cruciaal om de mogelijke risico's voor jou en je ongeboren baby te evalueren. Het is aan te raden om tijdig contact op te nemen met je behandelend arts of de arbeidsgeneeskundige dienst. Zij zullen beoordelen of je werk gevaarlijk is en welke maatregelen de werkgever moet treffen.

Deze risico-evaluatie gebeurt in samenwerking met een bedrijfsarts en het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk. In elk individueel geval moet risicovolle arbeid beoordeeld worden. De wettelijke bepalingen stellen dat je arbeidsduur nooit meer dan 11 uur per dag en nooit meer dan 50 uur per week mag bedragen.

Als je zwanger bent, heb je recht op afwezigheid op het werk voor zwangerschapsonderzoeken, mits dit onmogelijk is buiten de werkuren. Deze bescherming geldt niet bij dringende redenen of redenen die vreemd zijn aan de zwangerschap of bevalling, zoals diefstal of economische redenen.

Het is raadzaam om je werkgever zo vroeg mogelijk op de hoogte te brengen van je zwangerschap en de vermoedelijke bevallingsdatum. Dit stelt de werkgever in staat om tijdig de nodige aanpassingen te doen.

Moederschapsrust en gerelateerde verlofsituaties

Bij de geboorte van je kind heb je recht op moederschapsrust. Dit verlof bestaat uit 6 weken prenataal verlof en 9 weken postnataal verlof. Er zijn echter verschillende scenario's mogelijk:

• Vroegere of latere bevalling dan verwacht: De duur van het verlof kan aangepast worden aan de werkelijke bevallingsdatum.
• Opname in het ziekenhuis na de bevalling: Als je kindje na de geboorte minstens een week in het ziekenhuis moet blijven, kan je je moederschapsrust verlengen met enkele weken (maximum 24).
• Vaderschapsverlof en meeouderschapsverlof: Naast moederschapsrust bestaan er ook wettelijke regelingen voor vaderschaps- en meeouderschapsverlof.

De vrij te kiezen moederschapsrust kan ook halftijds worden opgenomen, in periodes van 7 kalenderdagen. Dit betekent dat je halftijds werkt. Deze halftijdse moederschapsrust duurt maximum 18 weken (20 weken bij een meerling).

Specifieke situaties

• Zelfstandige mama: Als zelfstandige mama betaal je geen sociale bijdragen in het kwartaal dat volgt op het kwartaal van de bevalling. Informeer hiervoor tijdig bij je ziekenfonds.
• Uitkeringsgerechtigde werkloze: Als je als uitkeringsgerechtigde werkloze zwanger bent of bevallen, moet je de dienst voor arbeidsbemiddeling van de RVA op de hoogte brengen. Je hebt recht op een prenataal verlof van 6 weken.

Met vragen over moederschapsrust, uitkeringen en andere gerelateerde zaken kan je terecht bij de RVA, de VDAB en je ziekenfonds.

Tijdelijke werkloosheid wegens overmacht of om economische redenen tijdens het prenataal verlof is sinds 1 maart 2020 gelijkgesteld met arbeid. Dit betekent dat deze dagen niet in mindering worden gebracht van de 5 weken prenataal verlof die je kunt overdragen naar de postnatale periode.

Borstvoeding en werk

Je kunt je postnataal verlof verlengen om borstvoeding te geven. Als je borstvoeding geeft en tijdens het werk wordt blootgesteld aan stoffen of omstandigheden die risico's inhouden voor de gezondheid van je baby of voor de borstvoeding, kan je aangepast werk aangeboden krijgen. Als dit niet mogelijk is, kun je tot maximaal 5 maanden na de bevalling op preventief (profylactisch) borstvoedingsverlof gesteld worden. De bedrijfsarts beslist welke arbeidsrisico's recht geven op borstvoedingsverlof.

Borstvoedingsverlof dat individueel wordt toegestaan, is een gunst van de werkgever, geen recht. Als werkneemster heb je echter recht om een- of tweemaal per dag een halfuur het werk te onderbreken om borstvoeding te geven of moedermelk af te kolven. Je werkgever moet hiervoor een goed verwarmde en goed verluchte ruimte voorzien.

De statuten variëren in diverse sectoren (gemeenschappen, gewesten, federale overheid, Vlaamse overheid, gemeentelijke overheid, OCMW's en onderwijs). Daarom is het moeilijk om hier een volledig overzicht te geven. Over het algemeen kun je het verlof opnemen in halve of volledige dagen binnen een periode van 4 maanden vanaf de geboorte van je kind.

Ervaringen van werkende moeders in de kinderopvang

De combinatie van werken in de kinderopvang en borstvoeding geven brengt unieke uitdagingen met zich mee. Verschillende moeders delen hun ervaringen:

• Ervaring 1: Pedagogisch medewerkster met 32-urige werkweek

Een pedagogisch medewerkster, die 32 uur per week verdeeld over vier dagen werkt, geeft aan dat ze tijdens haar zwangerschap al aangaf borstvoeding te willen geven en te moeten kolven tijdens werktijd. Hoewel dit in de kinderopvang niet altijd handig is vanwege de bezetting, was er veel begrip. Ze kolfde tweemaal per dag, zo'n 20-30 minuten per keer. Tot haar dochter zes maanden was, voedde ze daarnaast in haar lunchpauze live op het kinderdagverblijf. Ze probeert de kolfmomenten te plannen wanneer de meeste kinderen slapen of er minder drukte is. Collega's springen bij indien nodig, waardoor ze nog nooit een kolfbeurt heeft hoeven overslaan. Ze realiseert zich dat ze gelukkig is met zoveel medewerking, gezien de vaak hoge werkdruk.

• Ervaring 2: Werkzaam in een logeerhuis

Een werkneemster in een logeerhuis voor meervoudig gehandicapte kinderen en volwassenen ervaart een setting zonder standaard pauzes. Haar kolfmomenten zijn afhankelijk van de beschikbaarheid van collega's, het aantal logees en hun zorgvraag. Soms werkt ze alleen, wat het kolven bemoeilijkt omdat de veiligheid van de logees voorop staat. Ze kolfde dan in de keuken, met toezicht door het raam, of onderbrak het kolven om te helpen. Als ze samenwerkt, houdt iemand anders een oogje in het zeil. Ze kolfde op een verwarmde slaapkamer, soms met overname van werkzaamheden door een collega. Bij het tweede kind kolfde ze dubbelzijdig om efficiënter te werken.

• Ervaring 3: Begeleidster in de zorg voor verstandelijk gehandicapten

Een begeleidster op een woonvoorziening, die alle diensten draait inclusief slaapdiensten, maakte makkelijk afspraken over kolven. Ze stond de meeste diensten samen met een collega of er was overlap tijdens de overdracht. Tijdens slaapdiensten kolfde ze als iedereen sliep en direct na het opstaan, in de slaapwachtkamer die op slot kon. De melk bewaarde ze in de koelkast voor medicatie. Collega's toonden bewondering voor haar doorzettingsvermogen met borstvoeding en kolven. Ze heeft dertien maanden borstvoeding gegeven en mocht al die tijd onder werktijd kolven, waarbij er altijd een mogelijkheid was om even van de groep af te gaan. Ze koos handige momenten, zoals tijdens koffietijd of als bewoners naar dagbesteding waren. Dit droeg bij aan het succes van langdurige borstvoeding.

• Ervaring 4: Weekendmedewerker in de jeugd- en gehandicaptenzorg

Een weekendmedewerker in de jeugd- en gehandicaptenzorg, die twaalf tot achttien uur per maand werkt met (pre)pubers, combineerde werk en borstvoeding met succes. Ze zag op tegen het kolven op het werk, maar het bleek goed te gaan. Soms met hulp van een stagiaire, maar meestal kwam een collega met haar cliënten naar haar groep, zodat zij twintig minuten kon kolven op de nachtdienstslaapkamer. Bij een korte dienst hoefde dit één keer, tijdens een lange dienst in het begin twee keer, later ook één keer. Collega's waren behulpzaam. Na negen maanden kreeg ze toestemming om te blijven kolven onder werktijd. Na de eerste verjaardag van haar dochter stopte ze met kolven op het werk.

• Ervaring 5: Gastouder aan huis

Een gastouder die thuis werkt, vijf dagen per week, heeft geen wettelijke bepalingen waarop ze kan terugvallen. Ze zorgde voor discrete kleding en voedde haar dochter in de fauteuil met goed overzicht op de groep. Haar dochter was een ideale borstvoedingsbaby. Rond haar eerste verjaardag werd het iets lastiger, omdat de middagvoeding samenviel met het middagdutje van de gastkinderen. Ze voedde vaak 'simultaan' en leerde met één hand borstvoeding te geven en met de andere een gastkind te helpen. Ze plant dit ook voor haar volgende zwangerschap.

• Ervaring 6: Invalkracht in de kinderopvang

Een invalkracht in de kinderopvang, werkzaam op verschillende locaties, moet op diverse plekken kolven. Soms in een privéruimte met keukentje, soms in een voorraadkast. Ze heeft recht op een kolfplek, maar omdat ze vlot kolft, is dit geen prioriteit. Er is altijd een koelkast en warm water in de buurt. Ze overlegt met collega's over handige kolfmomenten, meestal wanneer er minder drukte is. Ze probeert niet langer dan drie tot vier uur tussen kolfmomenten te laten en het liefst om de drie uur. Soms kan ze zelfs tussendoor naar huis om te voeden, omdat ze dichtbij huis werkt. Als haar zoon bijvoeding krijgt, zal ze afbouwen naar één keer kolven in haar pauze.

Terugkeer naar werk na zwangerschapsverlof in de kinderopvang

De terugkeer naar werk na zwangerschapsverlof, zeker in de kinderopvang, kan complex zijn. Veel tips op het internet zijn gericht op kantoorbanen en zijn minder toepasbaar in de opvang. Hier zijn enkele adviezen voor werkende moeders in de kinderopvang:

1. Wees eerlijk over je gevoelens: Vertel het als je het zwaar vindt om weer te moeten werken of als je je kind mist. Eerlijkheid helpt collega's om rekening met je te houden.
2. Voel je als een stagiaire: De eerste twee weken kun je je onzeker voelen over veranderingen in de groep, schema's en ritmes. Vraag feedback aan collega's.
3. Accepteer je emoties: Het kan moeilijk zijn om je kind achter te laten, zelfs als je in de opvang werkt. Vertrouw op de expertise van je collega's om je kind op te vangen. Bel gerust naar het kinderdagverblijf als je je zorgen maakt.
4. Erken je nieuwe kwaliteiten: Als moeder ontwikkel je nieuwe inzichten en kwaliteiten, zoals meer inlevingsvermogen in ouders en een dieper begrip van de behoeften van kinderen. Deze ervaringen verrijken je werk als pedagogisch medewerkster.
5. Bereid je voor: Begin al met de voorbereiding voordat je weer gaat werken. Pas je ochtendroutine aan, zodat je ontspannen aan je werkdag kunt beginnen.
6. Neem rust: Zoek naar momenten om te rusten, bijvoorbeeld door te zitten tijdens het flesgeven. Ga op tijd naar bed om voldoende slaap te krijgen.
7. Pas op je lichaam: Je lichaam is veranderd na de bevalling, vooral als je borstvoeding geeft. Wees voorzichtig met tillen en onverwachte bewegingen.

Deze tips helpen werkende moeders om de overgang naar werk na zwangerschapsverlof soepeler te laten verlopen.

Kinderopvang: een overweging voor ouders

Wanneer beide ouders voltijds werken, kan de behoefte aan kinderopvang vanaf jonge leeftijd een belangrijke overweging zijn. Deeltijds werken kan een optie zijn om de financiële druk te verminderen en toch te kunnen sparen. Alternatieven zoals oppas door grootouders kunnen het aantal dagen in de opvang beperken.

Onthaalouder worden: een zinvolle keuze

Voor wie een hart heeft voor baby's en peuters en graag bijdraagt aan hun ontwikkeling, is onthaalouder worden een zinvolle keuze. Als onthaalouder vang je kinderen op in je eigen huis, werk je samen met ouders en speel je een belangrijke pedagogische rol.

De voordelen van onthaalouder zijn:

• Je werkt thuis en vermijdt woon-werkverkeer.
• Je kunt voor je eigen kinderen zorgen terwijl je de gastkinderen opvangt.
• Je bepaalt zelf de invulling van de dag, in afstemming met de behoeften van de kinderen.
• Je krijgt ondersteuning en coaching van organisaties zoals i-mens.

Voorwaarden om onthaalouder te worden

Om onthaalouder te worden, moet je voldoen aan een aantal voorwaarden:

• Je moet meerderjarig zijn en vloeiend Nederlands spreken.
• Je moet een uittreksel uit het strafregister (model 2) voorleggen.
• Je hebt een kwalificatie nodig, of je volgt een traject om deze te behalen met ondersteuning van een mentor.
• De ruimtes in je huis waar je kinderen opvangt, moeten veilig, ruim en kindvriendelijk zijn.
• Je woning moet rookvrij, proper, voldoende verlicht en verlucht zijn.
• Je hebt je keuze overlegd met je gezin.

Statuten en vergoedingen als onthaalouder

Als onthaalouder bij i-mens werk je onder het sociaal statuut sui generis. Je kiest zelf hoeveel kinderen je opvangt (nooit meer dan 8 gelijktijdig) en op welke dagen en uren. Je ontvangt een belastingvrije onkostenvergoeding op basis van de prestaties en begeleiding vanuit i-mens. Je hebt recht op 20 verlofdagen zonder loon.

Een andere mogelijkheid is het werknemersstatuut, waarbij i-mens je werkgever is. Je krijgt een vast maandloon, een belastingvrije onkostenvergoeding en hebt recht op betaald verlof. Je werkt dan in een voltijds regime van 50 uur per week, of deeltijds door minder dagen te werken.

De maandelijkse vergoeding als onthaalouder hangt af van het aantal kinderen dat je opvangt en de uren dat ze bij jou zijn. Gemiddeld vang je 4 kinderen per dag op kwartaalbasis op.

tags: #begin #met #werken #en #dan #kinderdagverblijf