Richtlijnen voor veilig slapen en het voorkomen van wiegendood raden samen slapen met een baby in een volwassenbed (bed-sharing) of op de sofa sterk af. Bedden voor volwassenen zijn niet ontworpen met de veiligheid van jonge kinderen in gedachten. Een kindje kan overlijden als het in bed klem komt te zitten, door accidentele verstikking wanneer een ouder op hem gaat liggen, of door oververhitting door het terechtkomen onder dekens of kussens.
Als u uw kindje dicht bij u wilt hebben, is de veiligste optie om het kinderbed tegen het grote bed aan te schuiven.
Risico's van samen slapen met een baby
In april 2015 heeft het Nederlands Centrum Jeugdgezondheidszorg (NCJ) in een nieuw onderzoeksrapport 'Samen slapen met jonge baby is riskant' dit standpunt nogmaals bevestigd. Volgens het NCJ blijkt uit onderzoek dat samenslapen met een baby tot 4 maanden oud de kans op wiegendood 2 tot 6 keer verhoogt. Tussen 1996 en 2003 overleed in Nederland één op de vier wiegendoodkinderen in de eerste 6 levensmaanden tijdens het samen slapen met de ouders in één bed. Wiegendood tijdens samen slapen met de ouders in één bed deed zich toen in het eerste halfjaar voor in ongeveer 1 op de 5000 gevallen van samen slapen.
Belangrijke risicofactoren
- Leeftijd van de baby: Hoe jonger de baby, hoe groter het risico. Baby's tot 3-4 maanden lopen het grootste gevaar.
- Ouderlijk gedrag en middelen: Als de ouders roken, slaapverwekkende medicijnen gebruiken of alcohol drinken, lijkt samenslapen met een baby tot een leeftijd van 6 maanden het risico te verhogen.
- Geboortegewicht en premature geboorte: Dat geldt ook voor te vroeg of met een te laag gewicht geboren kinderen.
- Duur van het samen slapen: Wanneer een kind voor korte tijd in bed genomen wordt en bij de ouder slaapt, is het risico minder groot dan wanneer het kind de hele nacht bij de ouder blijft liggen.
- Samen slapen op de sofa of zetel: Dit is een nog sterker risicoverhogende situatie. Onderzoek in 24 Amerikaanse staten heeft aangetoond dat tussen 2004 en 2012 1000 kinderen van 0 tot 3 jaar op een bank of sofa zijn overleden. Dat is één op de acht gevallen van onverwacht overlijden. Het grootste gevaar lopen baby’s tot 3 maanden.
Ook als u de baby alleen op een bank legt, kan de spleet tussen zitkussens en rugleuning na het omrollen de ademhaling belemmeren.
Wat te doen bij onbedoeld samen slapen?
Gebeurt het u toch een keer dat u na het voeden samen met de baby in slaap sukkelt, voel u dan niet al te ongelukkig of schuldig. Leg uw kind zodra u even wakker wordt wel meteen op zijn eigen plekje. Tip: Als u vreest onder het voeden in slaap te vallen, kunt u als hulpmiddel een kookwekker gebruiken die na een bepaalde tijd afgaat.
Veilige alternatieven voor samen slapen
Samen slapen in dezelfde kamer ('co-sleeping')
Wordt samen slapen in hetzelfde bed ('bed-sharing') tot de leeftijd van 4-6 maanden afgeraden, samen slapen in dezelfde kamer ('co-sleeping') maar wel in een eigen bedje wordt daarentegen sterk aanbevolen. Dit heeft tal van voordelen:
- Minder huilbuien.
- Meer en betere slaap bij moeder en kind.
- Toename in hoeveelheid moedermelk door meer frequente nachtvoedingen.
- Grotere interactie en betere moeder-kindhechting.
- Minder kans op wiegendood.
- Minder scheidingsangst.
Mogelijk zijn er ook op de langere termijn voordelen voor de evenwichtige emotionele, affectieve, sociale en intellectuele ontwikkeling van het kind.
Side-bedje (aanschuifbedje of co-sleeper)
Een alternatief voor een eigen bedje is het zogenaamde side-bedje, ook aanschuifbedje of co-sleeper genoemd, dat met één open zijde aan het ouderlijk bed bevestigd is. Zo wordt de baby gemakkelijker bereikbaar, bijvoorbeeld bij het geven van borstvoeding.
Veiligheidsvereisten voor een side-bedje:
- Niet alle side-bedjes voldoen aan de veiligheidseisen voor wiegen of kinderbedjes, dus controleer dit goed.
- Het side-bedje moet degelijk kunnen worden vastgemaakt aan het grote bed, zodat er geen ruimte is tussen de twee bedden en het niet kan wegschuiven.
- Er moet ook een tussenhekje kunnen omhoog getrokken worden tijdens het slapen om te voorkomen dat de baby per ongeluk in het ouderlijk bed belandt.
- Het wegnemen van één zijde van een klassiek kinderbed om het zo te gebruiken als een side-bed, geeft geen garantie op de veiligheid ervan en wordt niet aangeraden.
- Zodra de baby beweeglijker wordt, vanaf ongeveer 6 maanden, moet worden overgeschakeld op een kinderbed dat in lagere stand kan worden gezet.
Veilig beddengoed en slaapomgeving
De veiligste slaapplek voor een baby is het eigen bed in de nabijheid van de ouders. Een baby slaapt gemiddeld tussen 18 en 20 uur per dag, dus het is belangrijk dat het kind zich goed voelt in zijn bedje.
Gebruik van lakens, dekens en slaapzakken
Lakens, dekens en slaapzakken zijn allemaal veilig te gebruiken. Veel ouders verkiezen echter een slaapzak voor hun baby, omdat deze veilig en geborgen aanvoelt en veel voordelen biedt. Het wordt aangeraden om 2 à 3 slaapzakken per maat en per seizoen aan te schaffen.
Elke slaapzak heeft een TOG-waarde. De TOG-waarde geeft de warmte- en isolatiewaarde van de slaapzak weer. Hoe hoger de TOG-waarde, hoe warmer de slaapzak. Een slaapzak met een TOG-waarde van 0.5 is ideaal voor in de zomer, terwijl een slaapzak met een TOG-waarde van 2 beter is voor in de winter.
Introductie van dekens en kussens
Het gebruik van een hoofdkussen en dekbed wordt afgeraden voor baby's tot 2 jaar. Een dekbed kan te warm zijn en los in bed liggen, waardoor het risico op verstikking toeneemt. Een deken kan veilig gebruikt worden vanaf 12 maanden, mits deze stevig en kort is opgemaakt. Vanaf 2 jaar kan een kind op een hoofdkussen slapen, maar dit is niet per se nodig.
Het advies van experts is duidelijk: een stevige matras en een strak laken errond is voldoende en de enige veilige optie voor uw baby. Jonge kindjes hebben nog niet de motoriek om uit een benarde situatie te geraken die kan ontstaan door een los dekentje dat hen dreigt te verstikken.
Tips voor een veilige slaapplek:
- Leg uw baby met zijn voetjes tegen het voeteneinde van het bed.
- Kies de juiste maat slaapzak en laken, aangepast aan de afmetingen van de wieg of het bedje. Zorg dat het hoeslaken goed past en de matras perfect in het bedje.
- Zorg dat uw baby het niet te warm krijgt.
- Gebruik een hydrofiele doek of tetradoek om kwijl, spuug en zweet op te vangen.
- Vermijd knuffels en losse objecten in bed tot uw baby 1 jaar oud is.
Omgevingsfactoren voor een veilige slaap
Zorg voor een aangename temperatuur op de babykamer, idealiter tussen de 18 en 20 graden Celsius. Ventileer de kamer regelmatig.
Een stevig en goed passend matras zonder spleet is essentieel. Gebruik geen waterbed. Om te voorkomen dat uw baby uit bed rolt, kunt u de zijkanten van het bed verhogen met planken of bedrekjes. Is uw baby zo groot dat hij uit het bed kan klimmen, zorg dan voor een laag bed.
Luchtwegen en ademhaling: Baby's hebben nog onrijpe ademhalingsmechanismen. Borstvoeding kan helpen bij de ontwikkeling van het centrale zenuwstelsel, wat leidt tot betere controle over de ademhaling. Het directe lichamelijke contact bij samen slapen kan invloed hebben op de wekprikkel en slaapcycli van de baby.
De 4 van Veilig Slapen
Gevolgen van roken en andere risicofactoren
Er is een duidelijk verband tussen roken en wiegendood. Roken tijdens de zwangerschap en na de geboorte verhoogt het risico op wiegendood aanzienlijk. Stel uw baby niet onnodig bloot aan vermoeienissen en stress, aangezien dit het slaapritme kan verstoren.
Laat peuters en oudere kinderen niet samen met uw baby in een bed slapen. Houd uw baby vrij van rook.