De slaap van je kindje is van onschatbare waarde, en een comfortabele slaapomgeving draagt bij aan een goede nachtrust. Met de juiste aanpak kan je baby slapen als een roosje.
Het belang van slaap voor baby's
Wist je dat een baby in zijn eerste 3 levensjaren evenveel slaapt als een volwassene in 8 jaar tijd? Pasgeboren baby’s slapen gemiddeld 16 tot 20 uur per dag. Naarmate ze ouder worden, verandert dit patroon: baby's van 3 tot 12 maanden slapen doorgaans 13 tot 14 uur 's nachts en hebben daarnaast twee tot drie dutjes overdag. Daarom is het creëren van een rustige en comfortabele slaapplek essentieel.
Ideale slaapplekken en benodigdheden
Een wieg of ledikant met spijlen is ideaal voor de slaap van je baby. Ook een box kan worden omgetoverd tot een gezellig slaapplekje, perfect voor dutjes overdag. Voor een optimale slaapomgeving heb je een stevige matras, knusse lakens, een zachte slaapzak en een babydeken nodig. Een belangrijke tip: leg je baby het liefst wakker in zijn bedje. Zo leert hij zelfstandig in slaap te vallen.
Veilige slaaphoudingen voor baby's
Pasgeboren baby's kunnen zich nog niet zelfstandig omdraaien, waardoor ze vaak langere tijd in dezelfde positie slapen. Het algemeen advies is om je baby op zijn rug te leggen om te slapen. Om deze positie te behouden, kan een rugligkussen worden gebruikt.
Als je baby een buikslaper is, kies dan voor beddengoed dat voldoende luchtdoorlatend is. In het geval van overgeven bij je kindje, kan het raadzaam zijn om hem op zijn zij te leggen met behulp van een zijligkussen. Het is hierbij belangrijk om beide zijden af te wisselen om afplatting van het hoofdje te voorkomen. Ook een ergonomisch hoofdkussen kan bijdragen aan het voorkomen van een afgeplat hoofd.
Het slapen op de buik wordt beschouwd als een van de belangrijkste risicofactoren voor onverwacht overlijden tijdens de slaap. Baby's die op de buik slapen, kunnen met hun mond of neus in de matras terechtkomen, waardoor ze niet vrij kunnen ademen. Bovendien slapen ze dieper, waardoor ze minder goed reageren in levensbedreigende situaties. Ze krijgen ook sneller te warm, omdat ze hun warmte niet goed via hun hoofd kunnen afgeven, en hebben meer kans zich te verslikken, omdat terugvloeiende melk gemakkelijk in de luchtpijp terecht kan komen.
Baby's die in zijligging in bed worden gelegd, kunnen omrollen van de zij naar de buik, waardoor ze niet meer vrij kunnen ademen. Een zijligkussen verhoogt eveneens het risico op overlijden tijdens de slaap. Hoewel het wellicht veiliger lijkt om op de buik of zij te slapen omdat melk er dan uit kan lopen, is dit niet correct. In rugligging bevindt de luchtweg zich boven de slokdarm. De zwaartekracht zorgt ervoor dat melk niet in de luchtweg stroomt. Als een baby op de rug ligt en melk terugvloeit, stroomt deze niet in de luchtweg. Als melk tijdens de slaap terugvloeit en in de keel terechtkomt, draait de baby het hoofd reflexmatig opzij en slikt de teruggevloeide melk weer in, waardoor deze niet in de luchtpijp terechtkomt. Sinds de rugligging wordt aangeraden in het kader van veilig slapen, is er geen toename van verslikking of verstikking bij baby's vastgesteld.
Medische redenen om een kind op de buik te laten slapen, zoals bij een open rug of bepaalde gelaatsafwijkingen, zijn zeldzaam en worden altijd met een arts besproken.
De ideale slaapomgeving
De ideale slaapkamertemperatuur voor je baby ligt rond de 18 °C. Daarnaast is het belangrijk dat de lucht in de kamer gezond is. Meer informatie over de ideale slaapomgeving voor je baby is beschikbaar.
Zodra je baby 4 maanden oud is, is het aan te raden hem altijd op dezelfde plek te laten slapen. Geleidelijk aan wordt zijn kamer zijn eigen vertrouwde plek, waar hij al zijn dutjes en nachten doorbrengt.
Veilig slapen met een slaapzak
Een slaapzak houdt je baby lekker warm gedurende de nacht zonder het risico dat het gezichtje wordt bedekt. Het is belangrijk om de slaapzak in de juiste maat te kopen; een te grote slaapzak kan ervoor zorgen dat je baby erin wegglijdt. De juiste temperatuur is ook cruciaal, waarvoor de TOG-waarde een goede indicator is. Kies voor een zomerslaapzak bij warm weer.
De keuze om wel of geen sokken te dragen tijdens het slapen is persoonlijker dan men vaak denkt. Ongeveer één op de drie mensen heeft uitdagingen met de bloedcirculatie, wat kan leiden tot koude voeten. Voor deze groep kunnen sokken tijdens het slapen een uitkomst bieden. De belangrijkste factoren die je keuze beïnvloeden zijn je lichaamstemperatuur, de kamertemperatuur, je algemene gezondheid en persoonlijk comfort. Je lichaam gebruikt je voeten als een soort natuurlijke thermostaat. Door de vele bloedvaten in je voeten kan je lichaam overtollige warmte kwijt wanneer het te warm wordt. Zonder sokken kunnen je voeten vrij “ademen” en zweet verdampen. Dit helpt je lichaamstemperatuur stabiel te houden tijdens de verschillende slaapfasen. Voor veel mensen zorgt dit voor een diepere en meer comfortabele slaap.
Er zijn verschillende situaties waarin sokken tijdens het slapen juist voordelig zijn. Mensen met diabetes, perifere arteriële ziekte of andere doorbloedingsproblemen hebben vaak baat bij warme voeten tijdens de nacht. In koude slaapkamers of tijdens wintermaanden kunnen sokken je helpen sneller in slaap te vallen. Warme voeten geven je lichaam het signaal dat het tijd is om te ontspannen.
Het dragen van sokken tijdens het slapen kan ook nadelen hebben. Te strakke sokken kunnen de bloedcirculatie juist belemmeren, wat contraproductief is als je sokken draagt voor warmere voeten. Zweten is een ander probleem. Vochtige sokken kunnen bacteriën en schimmels laten groeien, wat kan leiden tot voetproblemen. Hygiëne is belangrijk: sokken die je overdag hebt gedragen, bevatten bacteriën en vuil. Als je ervoor kiest om sokken in bed te dragen, is het materiaal van groot belang. Zoek naar sokken die niet te strak zitten. Ze moeten comfortabel om je voeten vallen zonder knellende elastieken. Moderne wollen sokken, zoals die gemaakt van een mix van schapenwol en polyamide, combineren de voordelen van natuurlijke wol met extra duurzaamheid.
Er zijn verschillende manieren om warme voeten te krijgen zonder sokken te dragen. Een kruik of verwarmingskussen bij je voeten kan tijdelijke warmte geven. Voetmassage stimuleert de doorbloeding en kan helpen bij koude voeten. Warme dekens of een extra deken bij je voeten kunnen ook helpen.
De beslissing om wel of geen sokken te dragen tijdens het slapen is uiteindelijk heel persoonlijk. Als je kiest voor sokken, investeer dan in kwaliteit. Wollen sokken van natuurlijke materialen bieden de beste combinatie van warmte, comfort en ademend vermogen. Onthoud dat een goede nachtrust het belangrijkste is.
Slaaprituelen en babyfoons
Sommige baby's vinden hun slaapritme al snel, na 3 of 4 maanden. Toch kunnen er periodes zijn waarin je kindje onrustig slaapt, bijvoorbeeld tijdens een groeisprong. Het is belangrijk om elke avond een vast bedtijdritueel te hebben: een badje geven, een wiegeliedje zingen of, als hij wat groter is, een verhaaltje voorlezen. Zo weet je kindje dat het tijd is om te slapen.
Ouders vinden het soms moeilijk om hun kindje alleen in de kamer achter te laten. Een babyfoon kan hierbij helpen: zo hoor je meteen wanneer je baby wakker wordt. Je kunt kiezen voor een audiobabyfoon of een beeldbabyfoon waarmee je je kindje hoort én ziet. Er bestaan ook babyfoons met een dual mode of wifi-functie, waarmee je een oogje in het zeil kunt houden vanaf je smartphone, waar en wanneer je maar wilt! Als je graag de ademhaling van je baby wilt volgen, kun je een sensormatje onder zijn matras leggen.
Omgaan met slaapproblemen en ziekte
Ondanks alle inspanningen en goede bedoelingen wil je kleintje de slaap maar niet vatten of wordt hij 's nachts huilend wakker. Het is mogelijk dat je kindje ziek is, dus controleer eerst zijn temperatuur. Een tip: ooit moet je baby’s favoriete knuffel de was in… Een tweede knuffeldoekje is dan ideaal. Een knuffeldoekje of kleine knuffel kan je baby helpen om rust te vinden. De knuffel ruikt vertrouwd en voelt zacht aan, waardoor je baby zich makkelijker veilig en geborgen voelt. Dat kan helpen bij ontspannen, troosten en in slaap vallen.
Vanaf een jonge leeftijd kan een baby het fijn vinden iets zachts vast te houden. Later wordt het doekje een herkenbaar troostobject dat helpt bij spannende momenten, nieuwe situaties of bij het slapen. Het geeft houvast en maakt overgangen voorspelbaarder. Een knuffeldoekje met de vertrouwde geur van thuis kan voor je kind een stukje geborgenheid vormen dat overal mee naartoe kan. Een knuffeldoekje kan helpen om:
- Kalmeren en emoties reguleren: een doekje voelen of vasthouden helpt je baby tot rust te komen. De vertrouwde geur en zachte textuur geven extra troost, vooral voor jonge baby's die veel nieuwe indrukken verwerken.
- Een vertrouwd ritueel creëren: door het doekje steeds bij rustmomenten of bij het slapen te gebruiken, leert je baby dat dit een teken is om te ontspannen en dat het tijd is om te slapen.
- Overgangen makkelijker maken: een knuffeldoekje kan houvast geven bij het in slaap vallen, een dutje doen in een nieuwe omgeving of wennen aan de opvang.
- Troost bieden: een knuffeldoekje kan je baby helpen zich veilig en gerustgesteld te voelen wanneer die zich niet goed voelt, bijvoorbeeld door ziekte, vermoeidheid of spanning, of wanneer jij er even niet bent.
- Zelfregulatie ondersteunen: door te voelen, vasthouden of sabbelen op het doekje kan je baby zichzelf stapje voor stapje leren kalmeren.
Niet elk kind ontwikkelt een gehechtheid aan een knuffel of doekje; dat is heel individueel. Sommige baby's vinden al vanaf jonge leeftijd troost in een doekje, anderen hebben er minder behoefte aan. Het is niet gevaarlijk als je baby met een knuffeldoekje of kleine knuffel slaapt. Zorg er wel voor dat het knuffeldoekje het hoofd niet volledig kan afdekken en leg het niet op het gezicht van je baby. Het is geen probleem als je baby zelf het doekje tegen het gezicht legt. Grote, gevulde knuffels zijn leuk om mee te spelen, maar horen, net als grote doeken, niet thuis in bed. Ze kunnen het hoofdje afdekken of de baby kan er met het gezicht tegenaan komen te liggen, waardoor de baby het te warm kan krijgen of niet meer vrij kan ademen.
Voor de kamer van je baby zijn er muggenwerende apparaatjes met ultrasone trillingen.
Natuurlijk slaapt je kindje minder goed als hij ziek is. Bij een verkoudheid, verstopte neus of oorpijn kan je het hoofdeinde van het bed lichtjes verhogen om de druk op baby's oortjes te verminderen. Hiervoor kunnen bedblokken worden gebruikt die je makkelijk onder de poten van het bedje kunt plaatsen. Een hellend kussen bevordert ook de ademhaling en spijsvertering van je baby. Er bestaan ook matrassen die je kunt omvormen tot een hellend vlak.
De overgang naar een groter bed en andere slaapomstandigheden
Voor het eerst in een eenpersoonsbed slapen is een belangrijke stap voor een kind. Hij is niet langer beschermd door spijlen zoals in zijn babybedje. Om te voorkomen dat je kindje uit zijn nieuwe grote bed valt, kan een bedafsluiting worden geplaatst. Volg altijd de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Zet het bedhek in het midden van het bed, dus niet tegen het hoofdeinde of voeteinde, om beknelling te voorkomen en voldoende ruimte te laten om in en uit het bed te kruipen. Een bedhek is niet geschikt voor hoogslapers of stapelbedden.
Als je kind vrij kan rondlopen in de slaapkamer, wordt de algemene veiligheid nog belangrijker. Denk bijvoorbeeld aan stopcontacten, gordijnkoorden, openstaande ramen. Kan je kind zelf de kamer uit? Volg altijd de tips voor veilig slapen, ongeacht of je kind nu binnen of buiten slaapt. Een dutje doen tijdens een wandeling is prima, maar een kinderwagen, wandelwagen of draagdoek is geen vaste slaapplek.
Tips voor slapen buiten en aangepaste kleding
- Pas de kledij en het beddengoed aan de buitentemperatuur aan.
- Houd er rekening mee dat kleine kinderen hun temperatuur nog niet goed kunnen regelen en ze daardoor gevoeliger zijn voor de vrieskou (neus, vingers...).
- De omstandigheden zijn niet altijd geschikt om buiten te slapen (als het te warm is, bij mistig of vochtig weer, als de luchtkwaliteit ongezond is door smog...).
- Kinderen met een aanleg voor astma slapen beter niet buiten als het koud is.
Veilig beddengoed
Een goed passende slaapzak, met of zonder mouwen, is de veiligste keuze. Kies je toch voor een laken en deken? Let dan op een aantal dingen, zoals de dikte van het deken en het stevig instoppen. Zorg dat je baby niet te warm krijgt. Kies de dikte van het deken naargelang de kamertemperatuur en de kledij.
Gebruik geen dekbed voor de leeftijd van 1 jaar. Een dekbed is immers sterk isolerend. Bovendien is het dik, zacht en indrukbaar, waardoor de kans vergroot dat je baby niet vrij kan ademen als die er met het gezicht onder of tegenaan ligt. Een dekbed wordt ook vaker dan een laken en deken los op de baby gelegd, waardoor die er makkelijk onder terecht kan komen.
- Vouw een laken of deken niet dubbel.
- Zorg dat je baby niet onder het deken geraakt, zodat hij vrij kan ademen en niet te warm krijgt.
- Stop het laken en deken stevig in onder de matras.
- Pas de grootte van het laken en het deken aan aan de grootte van het bed. Steek een deken niet in een dekbedhoes.
- Leg je kind met de voetjes tegen het voeteneind van het bed.
Een dutje in de kinderwagen of de draagdoek tijdens het wandelen is prima. Je baby slaapt nabij en onder toezicht. Als vaste slaapplek zijn ze niet geschikt. Beperk de duur dat je baby in een (draagbaar) autostoeltje zit tot de tijd die je nodig hebt voor de verplaatsing en houd steeds toezicht.
Het bedje schuin zetten bij reflux of regelmatig teruggeven van voeding blijkt uit onderzoek geen bewezen effect te hebben op het verminderen van refluxklachten. Sterker nog, het verhoogt de kans op een onveilige slaapsituatie. Een schuin bedje kan ervoor zorgen dat je baby onderuit zakt, wat de ademhaling kan belemmeren en het risico op verstikking vergroot. Een veiligere optie is om je baby na de voeding rechtop te houden.
Grote, gevulde knuffels zijn leuk om mee te spelen, maar horen net als grote doeken niet thuis in bed. Ze kunnen het hoofdje afdekken of de baby kan er met het gezicht tegenaan komen te liggen. Hierdoor kan je baby het te warm krijgen of niet meer vrij ademen. Slapen lukt beter als je je veilig en geborgen voelt. Als ouder wil je een fijne slaapplek voor je baby inrichten. Dat doe je niet door het bed knusser te maken met kussens, een bedomrander, een babynest, een babyhangmat, borstvoedingskussen… want dat zijn voor je baby geen veilige bedmaterialen. Een knuffeldoekje of kleine knuffel is wel veilig om mee te slapen.
Omdat we niet precies weten vanaf welke leeftijd het veilig is voor een baby om op de buik te slapen, raden we aan om je baby altijd op de rug in bed te leggen. Kan je baby zichzelf gemakkelijk omdraaien en weer terugdraaien? Dan hoef je je baby tijdens de slaap niet terug op de rug te leggen. Een slaapzak kan helpen om te voorkomen dat je baby onwennig op de buik terechtkomt. Ook een baby met reflux leg je het beste op de rug, op een stevige, vlakke onderlaag om ongevallen tijdens de slaap te voorkomen.
Omgaan met tijdswisselingen en slaapproblemen
Twee keer per jaar verandert het uur. Sommige kinderen passen zich vanzelf aan het nieuwe ritme aan, andere hebben wat meer tijd nodig om te wennen. Je kind voorbereiden kan helpen:
Wintertijd
Met de wintertijd komen de korte dagen en knusse avonden. We zetten de klok één uur achteruit: 3 uur wordt 2 uur. Sommige kinderen hebben even tijd nodig om te wennen aan het nieuwe ritme van de wintertijd, bij anderen gaat het heel vlot en pikken ze snel het nieuwe ritme op. Je kind kan ’s avonds moe zijn vóór bedtijd en over de slaap heen zijn als het dan effectief bedtijd is. ’s Ochtends kan je kind vroeger wakker zijn.
- Hou het vertrouwde bedtijdritueel aan. Een vaste volgorde bij het slapengaan helpt je kind beter in slaapmodus te komen. Eerst pyjama aan, dan tanden poetsen, een verhaaltje voorlezen en een liedje zingen bijvoorbeeld. Door telkens dezelfde volgorde aan te houden, kan je kind rustiger en vlotter in slaap vallen.
Zomertijd
Zomertijd is iets om naar uit te kijken, met langere en lichtere dagen. Als de zomertijd ingaat, zetten we de klok één uur vooruit: 2 uur wordt 3 uur. Gevoelsmatig betekent dit een uur vroeger opstaan en gaan slapen.
- Zorg voor rust 's avonds. 's Avonds helpt het om in de woonkamer de gordijnen wat sneller dicht te doen en het licht te dimmen. De dag afbouwen helpt om ontspannen te gaan slapen. Zet in op rustgevende activiteiten en bewaar actieve spelletjes voor de nieuwe dag. Rust en schemer brengen de slaaphormonen op gang.
- Hou het vertrouwde bedtijdritueel aan. Een vaste volgorde bij het slapengaan helpt je kind beter in slaapmodus te komen. Eerst pyjama aan, dan tanden poetsen, een verhaaltje voorlezen en een liedje zingen bijvoorbeeld. Door telkens dezelfde volgorde aan te houden, kan je kind rustiger en vlotter in slaap vallen.
- Maak het echt donker in de slaapkamer van je kind. Het daglicht bij bedtijd in de zomertijd kan ervoor zorgen dat je kind moeilijker in slaap valt. Verduisterende gordijnen kunnen hierbij helpen.
- Start de dag actief. Zorg 's ochtends voor veel daglicht en zuurstof en zorg al vroeg voor beweging of iets actiefs. Dit helpt om aan te passen aan het nieuwe ritme.
Accepteer dat de aanpassing even kan duren en blijf rustig. Gaat het inslapen bij de zomerwissel wat moeilijker? Of is je kind bij de winterwissel ’s morgens vroeger wakker? Dat is normaal. Blijf rustig en vertrouw erop: met wat tijd en rust vindt je kind het ritme weer terug.
Slaapwandelen en nachtmerries
Slaapwandelen komt vooral voor bij kinderen tussen 3 en 5 jaar. Het is een vrij normaal verschijnsel en verdwijnt doorgaans vanzelf. Slaapwandelen treedt meestal op tijdens de eerste uren van de nacht. Het kan enkele minuten tot een halfuur duren. Een kind dat slaapwandelt heeft de ogen open, maar reageert nauwelijks op wat je zegt of doet. Het kind zal ongericht rondlopen, hier en daar een deur openen en uiteindelijk weer in bed gaan liggen.
- Wat kan je doen? Je kunt weinig doen om slaapwandelen te voorkomen. Bescherm je kind wel tegen mogelijke ongelukken. Kinderen weten helemaal niet goed wat ze doen tijdens hun nachtelijke ronde. Neem voorzorgsmaatregelen: verwijder de voorwerpen die voor je kind in de weg kunnen staan, sluit de ramen zorgvuldig af, sluit het trapgat zorgvuldig af en kijk na of je nog andere maatregelen moet nemen om de leefruimte veilig te maken. Een kind dat slaapwandelt, maak je best niet wakker. Je kind weet niet waar hij of zij zich bevindt en hoe hij of zij daar gekomen is.
Nachtmerries spelen zich af in een droom, waarna je kind wakker wordt. Ze komen vooral voor bij kinderen van 4 tot 6 jaar. In deze periode beleven kinderen de wereld rondom hen heel intens. ’s Nachts verwerken ze de belevenissen en gevoelens van de afgelopen dag. Hierdoor dromen kleuters zeer levendig. Monsters en spoken nemen de plaats in van de belevenissen die kinderen overdag als bedreigend of overdonderend hebben ervaren.
- Wat kan je doen? Stel je kind gerust door hem of haar zachtjes te aaien of te knuffelen, door te vertellen dat alles in orde is. Jouw stem helpt. Haal je kind naar het hier en nu. Vertel bijvoorbeeld waar je kind is, wat er in de kamer te zien is en dat jij bij je kind bent. Doe eventueel het licht aan om je kind te laten zien dat hij of zij op zijn of haar kamer is.
Lijkt je kind wakker tijdens een nachtmerrie? Soms schreeuwt je kind luid en gaat rechtop in bed zitten. Meestal merk je een angstige uitdrukking op het gezicht en wijd opengesperde ogen. Je kind zweet en ademt snel. Je kind lijkt wakker, maar is het niet...