Borstvoeding is een dynamisch proces dat zich aanpast aan de behoeften van de baby. Het principe van vraag en aanbod is hierbij cruciaal: hoe meer een baby drinkt, hoe meer melk het lichaam aanmaakt, waardoor de voeding perfect is afgestemd op de behoefte van de baby. Soms kan dit proces echter afwijken, wat kan leiden tot de indruk dat de baby nog steeds hongerig is of dat er juist sprake is van een overproductie.
Signalen van te veel voeding
Na stuwing kan het lichaam tijdelijk meer melk aanmaken dan de baby nodig heeft. Dit kan zich manifesteren door diverse signalen:
- Onrustig drinken en zich vaak verslikken bij de baby.
- Regelmatig terugstromen van melk via de mond van de baby.
- Buikkrampen en veel huilen bij de baby.
- Huilen van de baby omdat hij nog wil zuigen.
- Veel natte luiers en dunne, groene ontlasting bij de baby.
- Een aanzienlijke gewichtstoename per week, bijvoorbeeld 300 gram.
- Pijnlijke toeschietreflex bij de moeder.
- Volle borsten na het voeden.
Adviezen bij te veel voeding
Om de productie te reguleren of de baby minder last te laten ondervinden van een grote hoeveelheid melk, kunnen de volgende adviezen worden toegepast:
- Geef de baby één borst per keer.
- Bied dezelfde borst aan als de baby binnen 1-2 uur opnieuw wil drinken.
- Overweeg om de baby te voeden terwijl u op uw rug ligt. Dit kan de toeschietreflex afremmen en de baby rustiger laten drinken.
- Laat de baby tijdens het voeden regelmatig een boertje laten.
- Controleer de borsten na elke voeding op harde plekken om tijdig verstopte melkkanalen of een borstontsteking te signaleren.
- Kolf niet tussendoor, aangezien dit de productie juist in stand houdt.
- Draag een stevige, goed ondersteunende bh die de borsten niet afknelt.
- Bij een zeer krachtige melkstroom kan de voeding tijdelijk onderbroken worden: leg de baby aan tot de melk toeschiet, haal de baby dan kort weg om de eerste stroom melk op te vangen en leg de baby opnieuw aan zodra de melkstroom afneemt. Het eerste beetje melk kan ook worden afgekolfd om de ergste druk te verlichten.
Indien de overproductie aanhoudt, wordt geadviseerd om contact op te nemen met een lactatiekundige.
Signalen van te weinig voeding
Het omgekeerde scenario, waarbij er minder voeding wordt aangemaakt dan de baby nodig heeft, kan diverse oorzaken hebben, zoals medicijngebruik, spanning of pijn die een goede toeschietreflex belemmeren. Ook het kort voeden, voedingen overslaan of moeite hebben met het herkennen van hongersignalen kan de productie doen afnemen. Een baby die te weinig voeding krijgt, kan de volgende symptomen vertonen:
- Zwak huilen.
- Veel slapen en zich niet zelf melden voor een volgende voeding.
- Kort drinken.
- Weinig natte luiers hebben (minder dan 5 zware plasluiers per dag).
- Erg geconcentreerde, donkergele urine.
- Niet tevreden zijn.
- In de eerste weken minder dan 2 poepluiers per dag hebben.
- Minder aankomen dan verwacht.
- Na 4 dagen na de geboorte nog steeds meconium produceren.
Adviezen bij te weinig voeding
Om de melkproductie te stimuleren, kunnen de volgende adviezen worden gevolgd:
- Zorg voor huid-op-huid contact.
- Leg de baby goed aan.
- Geef per voeding beide borsten.
- Leg de baby regelmatig extra aan.
- Neem zelf voldoende rust.
- Drink minstens 2 liter per 24 uur; een goede tip is om bij elke voeding zelf ook een groot glas water te drinken.
- Voed in een rustige omgeving om de toeschietreflex te bevorderen.
- Eet gezond.
Borstvoeding rond 8 maanden leeftijd
Op de leeftijd van 8 maanden is borstvoeding nog steeds een belangrijke bron van voeding voor de baby. De gemiddelde behoefte ligt rond de 500 à 700 ml moedermelk per dag, verdeeld over twee of drie voedingen. Een hoeveelheid van 500 ml is ook acceptabel.
Voeding en ontwikkeling bij 8 maanden
Rond deze leeftijd krijgt de baby steeds meer vaste voeding naast de borstvoeding. Dit omvat diverse smaken en texturen, waarbij de voeding steeds vaker met een vork gepureerd kan worden. Stukjes brood zonder korst, eventueel gedoopt in melk, kunnen ook worden aangeboden. Het is belangrijk om in het begin in de buurt te blijven tijdens het eten om te kunnen ingrijpen bij verslikking.
De fysieke ontwikkeling van een baby van 8 maanden is aanzienlijk:
- Grove motoriek: De baby staat stevig, probeert zelfstandig op te staan en wordt zelfstandiger in het rollen en kruipen. Veiligheid is hierbij belangrijk, met mogelijke plaatsing van traphekjes.
- Fijne motoriek: De baby kan steeds beter dingen vastpakken.
Het slaapritme kan beïnvloed worden door verlatingsangst, wat op deze leeftijd normaal is. Een vast bedritueel kan helpen bij het inslapen. Slecht slapen kan ook verband houden met onvoldoende voeding of kleine pijntjes.
Spelletjes voor baby's van 8 maanden
Baby's van 8 maanden genieten van interactief spel, geluidsmakend speelgoed en het overrollen van een stoffen bal. Een knuffel kan troost bieden tijdens het spelen en slapen.
De overgang naar vaste voeding en langdurige borstvoeding
Naarmate kinderen ouder worden, verandert hun drinkgedrag. Na de introductie van vaste voeding rond zes maanden, wordt de interesse in de borst geleidelijk minder. Borstvoeding kan echter een waardevolle aanvulling blijven, zowel qua voedingsstoffen als emotionele ondersteuning, vooral tijdens periodes van verandering of ziekte. Langdurige borstvoeding kan ook een oplossing zijn bij overgevoeligheid of allergieën voor vaste voeding. De bijzondere borstvoedingsrelatie kan voortduren zolang moeder en kind er beiden baat bij hebben, zonder een vastgesteld tijdschema.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om kinderen tot in het tweede levensjaar borstvoeding te geven, naast andere voeding. Het is belangrijk om te kiezen voor voeding op vaste momenten, zoals voor het slapengaan, en om helder te hebben waarom er nog steeds gevoed wordt. Borstvoeding biedt een solide basis voor zelfstandigheid.
Praktische adviezen voor borstvoeding
- Geef bij voorkeur twee borsten per voeding, beginnend met de ene en daarna de andere.
- Houd bij voorkeur niet minder dan 2 uur en niet langer dan 4 uur tussen de voedingen.
- Wanneer u weer gaat werken, begin dan rond de 4e week met kolven en geef dagelijks wat afgekolfde melk mee in een flesje.
- Borstvoeding op verzoek van de baby is essentieel.
- Het is normaal dat een baby minder vaak ontlasting heeft, soms slechts één keer per 7-10 dagen.
- Voor het werk kan het handig zijn om enkele voedingen te kolven en in te vriezen.
Introductie van vaste voeding
Het eerste hapje kan bestaan uit fijngeprakte groente, fruit, aardappel, witte pasta, witte couscous, witte rijst, fijngemaakt vlees, witvis of kikkererwten. Zachte smaken hebben de voorkeur. Vanaf ongeveer 6 maanden kan gestart worden met oefenhapjes, waarbij de baby steeds meer vaste voeding krijgt naast borst- of kunstvoeding. Het aanbieden van stukjes broodkorst stimuleert het kauwen. Vanaf 4 maanden kunnen baby's 100% pindakaas (zonder zout en suiker) en fijngemaakt roerei krijgen om het risico op allergieën te verkleinen. Bij ernstige eczeem of allergieën is overleg met een arts noodzakelijk.
Het dagmenu kan geleidelijk uitgebreid worden met geprakte groente, aardappel, rijst, pasta, vlees, vis of vleesvervangers. Het toevoegen van een beetje margarine of olie verrijkt de maaltijd. Vanaf de eerste verjaardag kan het kind met de pot mee-eten. Het is raadzaam om matig te zijn met zout, suiker en zoete dranken.
Vaste voeding voor je baby? - Deel 2: De eerste baby hapjes | Voedingscentrum
Vitaminen en mineralen
- Vitamine K: Nodig voor bloedstolling, 150 microgram per dag voor de eerste 12 weken.
- Vitamine D: Nodig tot 4 jaar voor onder andere het afweersysteem, 10 microgram per dag.
Rijstproducten dienen met mate te worden gegeven vanwege het mogelijke arseengehalte. Het vroeg introduceren van pindakaas en ei kan de kans op allergieën verkleinen.
Mondhygiëne
Zodra de eerste tandjes doorkomen, is het belangrijk om één keer per dag, 's avonds voor het slapen, te poetsen met peutertandpasta met fluoride. Daarna mag er niets meer gegeten of gedronken worden. Twee keer per dag poetsen met een halve centimeter peutertandpasta is aanbevolen.
Er wordt geadviseerd om maximaal 7 eet- en drinkmomenten per dag te hebben, om het risico op tandbederf te minimaliseren. Dit komt neer op 3 hoofdmaaltijden en 2 à 3 tussendoortjes.
Informatie en voorbereiding op borstvoeding
Het geven van borstvoeding biedt vele gezondheidsvoordelen voor moeder en kind. Goede informatievoorziening tijdens de zwangerschap is essentieel, via folders, boeken, internet, informatieavonden of mamagroepen. Overleg met de partner en steun vanuit de omgeving zijn belangrijk voor een gemotiveerde keuze en om te weten bij wie terecht te kunnen bij moeilijkheden.
Het is belangrijk om vertrouwd te raken met het eigen lichaam; de vorm en grootte van de borsten zijn niet bepalend voor het succes van borstvoeding. Gebruikelijke dagelijkse verzorging volstaat, en overmatig zeepgebruik kan de tepelhuid uitdrogen. Een goed passende bh is cruciaal. Het stimuleren van de borsten tijdens het vrijen en regelmatig masseren kan helpen bij het vertrouwd raken met de borsten.
De eerste dagen na de geboorte
Direct na de geboorte wordt huid-op-huid contact aanbevolen, met de eerste aanleg wanneer de baby alert is. De baby zal zelf de borst zoeken. De eerste dagen zijn oefendagen met kleine hoeveelheden colostrum, wat een belangrijke immuniteitsboost geeft. De melkproductie komt meestal tussen de derde en vijfde dag op gang, wat merkbaar is door stuwing.
Hongersignalen herkennen
Het is belangrijk om de subtiele tekenen van honger bij de baby te herkennen voordat deze begint te huilen. Huilen is een communicatiemiddel voor onder andere honger en de behoefte aan knuffels. Een goede en ontspannen voedingshouding, waarbij zowel moeder als baby goed ondersteund worden, is essentieel.
Ontlasting bij borstvoeding
De eerste dagen na de geboorte heeft de baby meconium (zwarte, kleverige ontlasting). Vanaf dag drie wordt de ontlasting lichter en minder kleverig. Als de baby voldoende drinkt, verandert de ontlasting vanaf dag vier of vijf van kleur (bruin, geelgroen tot okergeel) en wordt vloeibaarder. Minimaal 3 tot 5 keer per dag ontlasting is normaal voor baby's jonger dan zes weken. Bij minder dan 2 keer per dag ontlasting in de eerste 4-6 weken, is advies van een zorgverlener aangewezen, tenzij de baby goed aankomt in gewicht.
De samenstelling van moedermelk verteert sneller dan flesvoeding, waardoor borstvoeding-gevende baby's vaker drinken en later doorslapen. Nachtvoedingen zijn belangrijk voor het in stand houden van de melkproductie en het voorzien in de voedingsbehoefte van de baby.
Groeispurt en vochtbalans
Tijdens groeispurtjes kan de baby onrustiger zijn en meer willen drinken. Dit is normaal en het vaker aanleggen van de baby zal aan deze verhoogde behoefte voldoen. Het is belangrijk om alert te zijn op signalen van uitdroging; een baby heeft normaal gesproken minimaal 6 plasluiers per dag met lichtgele urine. Braken, diarree of verminderde alertheid vereisen medisch advies.
Duur van borstvoeding
Er is geen standaard tijd voor hoe lang borstvoeding gegeven moet worden; elke baby drinkt in zijn eigen tempo. De gezondheidsvoordelen van borstvoeding nemen toe naarmate langer gevoed wordt. Zes maanden exclusieve borstvoeding wordt aangeraden. Vanaf zes maanden is bijvoeding nodig, maar borstvoeding kan worden voortgezet tot 2 jaar of langer, zolang beide partijen er plezier aan beleven. De WHO adviseert om vanaf 6 maanden naast borstvoeding ook vaste voeding te introduceren.
Met het ouder worden zal de baby geleidelijk meer vaste voeding eten en minder borstvoeding vragen. Soms is er alleen nog 's avonds behoefte aan de borst. Het is aan te raden te wachten met vaste voeding tot de baby 6 maanden oud is, omdat de melkproductie kan verminderen zodra de baby minder gaat drinken.