Het humaan papillomavirus (HPV) kent meer dan honderd verschillende types. Sommige verdwijnen vanzelf of hebben lichte gevolgen, zoals wratten. Andere kunnen op lange termijn baarmoederhalskanker veroorzaken. Het virus is seksueel overdraagbaar: zo’n 80 procent van de vrouwen komt er vroeg of laat mee in aanraking.
Wat is Baarmoederhalskanker?
Baarmoederhalskanker is een kwaadaardig gezwel dat in de baarmoederhals ontstaat. Alleen vrouwen kunnen deze ziekte krijgen. De baarmoederhals is het onderste deel van de baarmoeder dat overgaat in de vagina. In Vlaanderen krijgen elk jaar ongeveer 350 vrouwen baarmoederhalskanker. Het is na borstkanker de tweede meest voorkomende kanker bij vrouwen tussen 15 en 44 jaar in België, en de zevende meest voorkomende kanker bij vrouwen in het algemeen.
Hoewel de meeste HPV-infecties niet gevaarlijk zijn en het immuunsysteem het virus zelf opruimt, kan een langdurige infectie leiden tot afwijkende cellen. Deze kunnen zich verder ontwikkelen en baarmoederhalskanker veroorzaken. Er bestaan echter ook vormen van baarmoederhalskanker die negatief testen voor HPV, waarbij factoren zoals roken het risico kunnen verhogen. Het verband tussen HPV en baarmoederhalskanker werd in de jaren zeventig aangetoond, waarvoor Harald zur Hausen in 2008 de Nobelprijs ontving.
Er kan meestal 10 tot 15 jaar verstrijken tussen de besmetting met HPV en de ontwikkeling van baarmoederhalskanker. Na vaccinatie is de kans op baarmoederhalskanker aanzienlijk kleiner, maar niet uitgesloten. Ongeveer 10% van de gevallen wordt veroorzaakt door andere HPV-types waartegen het vaccin niet beschermt.
Het HPV-Vaccin: Gardasil 9
Gardasil 9 is het vaccin tegen het humaan papillomavirus en is gratis voor jongeren van elf en twaalf jaar. Het maakt deel uit van het vaccinatieprogramma van de Vlaamse overheid. Het vaccin beschermt niet alleen tegen HPV-types die baarmoederhalskanker veroorzaken, maar ook tegen de types 6 en 11, die verantwoordelijk zijn voor genitale wratten.
Het HPV-vaccin werkt het best bij iemand die nog geen HPV heeft. Daarom krijgen meisjes en jongens vanaf 2022 een uitnodiging voor de vaccinatie in het jaar dat ze 10 jaar worden. De vaccinatie wordt momenteel aangeboden in het jaar dat ze 10 jaar worden, maar tot 2022 kregen meisjes de vaccinatie aangeboden in het jaar dat ze 13 werden. In 2009, 2022 en 2023 zijn er extra inhaalcampagnes geweest voor (oudere) meisjes en vanaf 2022 ook jongens.
Het vaccin wordt bij voorkeur in de bovenarm toegediend. Na vaccinatie maakt het lichaam antistoffen aan tegen HPV. Bij een besmetting met HPV herkennen de antistoffen het virus en ruimen het op, waardoor het virus gezonde cellen niet kan beschadigen.
Vaccinatie en Vruchtbaarheid
Er bestaan beweringen dat Gardasil 9 een mogelijke nevenwerking heeft voor de vruchtbaarheid en bij zwangerschap. Echter, in de bijsluiter van Gardasil 9 (2010) staat dat uit meer dan duizend zwangerschapsuitkomsten niet geconcludeerd kan worden dat Gardasil 9 misvormend of toxisch is voor foetussen of baby’s. Het RIVM stelt dat het vaccin geen stoffen bevat die invloed hebben op de voortplantingsorganen. Uit onderzoek blijkt dat de vaccinatie geen enkele invloed heeft op je voortplantingsorganen.
Veiligheid en Bijwerkingen van het Vaccin
Een veelgehoorde klacht na het toedienen van het HPV-vaccin is ongemak door de injectie zelf. Nog voorkomende klachten zijn jeuk, een rode huid of een plaatselijke verdikking. Daarnaast meldt het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat meisjes ook buikpijn, misselijkheid, moeheid, hoofdpijn of koorts kunnen ervaren. Deze bijwerkingen zijn meestal mild en verdwijnen vanzelf.
Er is enige bezorgdheid over bepaalde stoffen in het HPV-vaccin, zoals aluminium. Uit een eerdere factcheck blijkt dat de hoeveelheid aluminium in het vaccin niet voldoende is om onveilig te zijn. Volgens het RIVM is er tot slot nog nooit iemand overleden door een HPV-vaccinatie, wat ook bevestigd werd in een onderzoek (2015).
Volgens het RIVM worden de gezondheid van meisjes die bijna tien jaar geleden hun eerste inentingen kregen, nauwlettend in de gaten gehouden. Willy Poppe, gynaecoloog aan het UZ Leuven, geeft aan dat één op honderdduizend personen een ernstige aandoening oploopt via inenting voor HPV. Symptomen van het complex regionaal pijnsyndroom en het posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom worden weleens verward met symptomen van andere aandoeningen, waardoor het HPV-vaccin onterecht als oorzaak wordt aangewezen. De claim dat vaccinatie autisme veroorzaakt, is afkomstig uit een paper die werd teruggetrokken vanwege fraude, met als gevolg dat de auteur, Andrew Wakefield, uit het artsenregister werd geschrapt.
Ouders zijn soms bezorgd dat hun kind ernstige vermoeidheidsklachten krijgt na de vaccinatie. Hierover zijn in het verleden berichten in de media verschenen. Echter, uit onderzoek blijkt dat meisjes die niet gevaccineerd zijn net zo vaak langdurig moe zijn als meisjes die wel gevaccineerd zijn. De vermoeidheid heeft dus niets te maken met de vaccinatie.
Screening en Preventie
Hoewel de HPV-vaccinatie de kans op baarmoederhalskanker aanzienlijk verkleint, laat een recente Nederlandse studie zien dat ook gevaccineerde vrouwen deze vorm van kanker kunnen krijgen. Dit vraagt om verder onderzoek, met name omdat het Nederlandse vaccin (bivalent) alleen beschermt tegen de HPV-typen 16 en 18 en niet tegen alle hoogrisico HPV-typen. Er is meer onderzoek nodig onder de groep gevaccineerde vrouwen met baarmoederhalskanker om uit te zoeken of zij kanker kregen door een ander type hoogrisico HPV.
Omdat de HPV-vaccinatie het risico op kanker vermindert, maar niet uitsluit, is het voor alle vrouwen belangrijk om, naast de HPV-vaccinatie, ook deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Als daarbij een HPV-infectie wordt aangetoond, is het nodig om een uitstrijkje te laten maken. Het bevolkingsonderzoek is tegenwoordig heel makkelijk met de HPV-zelftest, maar de deelnamegraad aan deze screening staat onder druk; slechts zo’n 50% van de vrouwen boven de 30 jaar neemt deel.
Een vroege opsporing met het bevolkingsonderzoek kan ertoe leiden dat vrouwen een minder ingrijpende behandeling kunnen ondergaan. Van je 25e tot je 64e word je om de drie jaar uitgenodigd om een uitstrijkje te laten nemen. Zo kunnen mogelijk afwijkende cellen in je baarmoederhals worden opgespoord die kunnen veranderen in een voorstadium van kanker, voordat je er zelf iets van merkt. De HPV-inenting beschermt niet voor 100% tegen baarmoederhalskanker. Als je gevaccineerd bent, is je kans op baarmoederhalskanker veel kleiner, maar het blijft belangrijk om regelmatig een uitstrijkje te laten nemen.
Vanaf 1 januari 2025 zal er bij vrouwen vanaf 30 jaar op het uitstrijkje eerst een HPV-test worden uitgevoerd. Indien HPV aanwezig is, zal het uitstrijkje verder worden onderzocht op afwijkende cellen. Bij vrouwen vanaf 30 jaar zal er slechts om de 5 jaar een screening plaatsvinden indien een negatieve HPV-test. Het uitstrijkje dat genomen wordt bij vrouwen van 25 tot en met 29 jaar zal nog steeds eerst op afwijkende cellen worden onderzocht, alvorens eventuele HPV-testing. Deze screening blijft om de 3 jaar.
Animatie Herstart Bevolkingsonderzoek Borstkanker
Wie Kan Zich Laten Vaccineren?
De inenting is het meest effectief als je nog niet in aanraking bent gekomen met het virus. Daarom is het belangrijk om gevaccineerd te worden vóórdat je seksueel actief bent. Om deze reden krijgen meisjes en jongens de HPV-vaccinatie al op jonge leeftijd.
Jongeren die in het eerste middelbaar geen HPV-vaccinatie hebben gekregen, kunnen deze nog tot en met het derde middelbaar gratis inhalen. Als je later gevaccineerd wilt worden, moet je het vaccin zelf kopen met een voorschrift van de dokter. Tot en met 18 jaar krijg je wel een gedeeltelijke terugbetaling via de mutualiteit.
Ben je boven de 18 en heb je geen HPV-vaccinatie gehad via het Rijksvaccinatieprogramma? En wil je je graag laten vaccineren tegen HPV? Dat kan, bijvoorbeeld via de huisarts of de GGD. De HPV-prik beschermt tegen langdurige HPV-infecties met type 16 en 18, die het vaakst tot kanker leiden.
Jongens kunnen net zo goed een HPV-infectie oplopen en doorgeven, omdat het virus via intiem contact wordt verspreid. Hoewel jongens geen baarmoederhalskanker kunnen krijgen, kunnen bepaalde HPV-types ook bij hen andere vormen van kanker veroorzaken, zoals aan de geslachtsorganen, anus en keel. Deze vormen van kanker komen minder vaak voor, maar zijn zeker niet te onderschatten. Daarom is het heel belangrijk ook jongens te vaccineren tegen HPV en hen te beschermen.
Aantal Vaccinaties
- Ben je jonger dan 15 jaar? Dan volstaan 2 vaccinaties met een tussenperiode van 6 maanden.
- Ben je ouder dan 15 jaar? Dan wordt een schema van drie vaccinaties aanbevolen. Een alternatief inhaalschema kan worden aanbevolen door de Hoge Gezondheidsraad met twee doses tussen de leeftijd van 15 tot en met 18 jaar.
Na één inenting maakt je lichaam onvoldoende afweerstoffen aan om goed en langdurig beschermd te zijn tegen HPV. Bij de tweede inenting wordt de afweerreactie versterkt en ben je voldoende beschermd. Stoppen na één vaccinatie is niet gevaarlijk, maar biedt minder goede bescherming tegen het virus. Het is dus best om je vaccinatie te vervolledigen.
Na vaccinatie ben je minstens 10 jaar beschermd. Waarschijnlijk blijven de afweerstoffen zelfs veel langer in je lichaam. Hoe langer het vaccin bestaat, hoe beter we weten hoelang de bescherming precies duurt. Onderzoek moet uitwijzen hoe lang HPV-vaccinatie je beschermt. Voor nu is 10 jaar zeker, en het is waarschijnlijk dat de bescherming veel langer meegaat.
Veelgestelde Vragen
Is het zinvol om mij te laten vaccineren als ik al seks heb gehad?
Ja, als je nog niet met HPV besmet bent, is vaccinatie nuttig. Heb je weinig seksueel contact gehad, dan is de kans op een infectie kleiner. Als je al vaker seks hebt gehad, is de kans groter dat je het virus hebt opgelopen, waardoor vaccinatie minder effectief is.
Moet ik mij laten vaccineren als ik altijd een condoom gebruik?
Ja, condooms bieden geen volledige bescherming tegen het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt. Vaccinatie is altijd verstandig.
Beschermt het vaccin ook tegen andere seksueel overdraagbare infecties (SOI)?
Nee, de inenting beschermt alleen tegen de HPV-types die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken, en niet tegen alle types of andere SOI's zoals chlamydia of hiv. Veilig vrijen blijft belangrijk.
tags: #baarmoederhals #vaccin #vruchtbaarheid