Het bepalen van de vruchtbare periode in de menstruatiecyclus is essentieel voor zowel vrouwen die zwanger proberen te worden als voor vrouwen die hormonale anticonceptie willen vermijden. Er zijn verschillende methoden en technologieën ontwikkeld om de ovulatie en de vruchtbare dagen nauwkeurig te detecteren. In dit artikel verkennen we diverse benaderingen, variërend van traditionele methoden tot geavanceerde digitale hulpmiddelen.
Digitale ovulatietesten en computers
Sommige digitale hulpmiddelen zijn specifiek ontworpen om de vruchtbare periode te identificeren. Een voorbeeld hiervan is Persona, de enige 'teststripcomputer' die op de markt is en geschikt blijkt te zijn voor anticonceptie. Deze computer interpreteert teststrips die metingen uitvoeren voor zowel het LH-hormoon (luteïniserend hormoon) als oestradiol, om zo de vruchtbare en onvruchtbare periodes te bepalen.
Persona werd oorspronkelijk in Engeland ontwikkeld en is sinds de herfst van 1997 beschikbaar in Duitsland en Engeland. In Nederland werd het product in 1999 geïntroduceerd, maar in België is het nooit op de markt gekomen. De fabrikant claimt een zekerheid van 94% voor deze methode.
Een ander geavanceerd hulpmiddel is de Clearblue® Geavanceerde Digitale Ovulatietest. Deze test is uniek omdat het doorgaans 4 of meer vruchtbare dagen per cyclus kan vaststellen. Het apparaat maakt gebruik van een uniek algoritme dat zich aanpast aan het persoonlijke hormonenprofiel van de vrouw, om zo de vruchtbare dagen niet te missen. In tegenstelling tot veel andere ovulatietesten, detecteert de Clearblue® test twee hormonen: oestrogeen en LH.
Hoe de Clearblue® Geavanceerde Digitale Ovulatietest werkt
Wanneer de test een stijging in het oestrogeenniveau detecteert, wordt 'Hoge vruchtbaarheid' weergegeven, vaak gesymboliseerd door een knipperende smiley. Deze status blijft behouden terwijl de test zoekt naar de LH-toename. Tijdens de periode dat 'Piek vruchtbaarheid' (constante smiley) op het display wordt weergegeven, is het niet mogelijk om een nieuwe test uit te voeren.
Het is belangrijk te weten dat niet elke cyclus identiek is. De hormoonpatronen van vrouwen verschillen, en soms kan de LH-toename te laag zijn om door de test te worden gedetecteerd, of kan er geen ovulatie plaatsvinden. Dit kan ertoe leiden dat vrouwen geen 'Piek vruchtbaarheid' zien, wat in ongeveer 8% van de cycli voorkomt.
Voor een betrouwbare uitslag van 'Hoge vruchtbaarheid' wordt aangeraden de urine te gebruiken na de langste slaapperiode. Het is ook belangrijk om niet meer dan één keer per dag te testen totdat 'Hoge vruchtbaarheid' wordt waargenomen. De teststaafjes kunnen niet opnieuw worden gebruikt nadat de batterijen uit de houder zijn verwijderd.
Interpretatie van de testresultaten
- Dag 1: De dag waarop de menstruatie begint.
- Lege cirkel: Staat voor Lage vruchtbaarheid. Vrijkomen op deze dagen is voornamelijk voor het plezier, met een kleine kans op zwangerschap.
- Hoge vruchtbaarheid (knipperende smiley): De test detecteert een stijging van het oestrogeenniveau. De test blijft 'Hoge vruchtbaarheid' weergeven terwijl deze zoekt naar de LH-toename.
- Piek vruchtbaarheid (constante smiley): De LH-piek is gedetecteerd.
Na de eerste dag van 'Hoge vruchtbaarheid' is het, indien gewenst, mogelijk om vaker dan één keer per dag te testen. Het is echter niet mogelijk om een nieuwe test uit te voeren terwijl 'Piek vruchtbaarheid' wordt weergegeven.
Veelvoorkomende vragen en oplossingen
- Mijn Piek vruchtbaarheid (constante smiley) gaat niet weg.
U kunt geen nieuwe test uitvoeren terwijl Piek vruchtbaarheid wordt weergegeven. Het is niet mogelijk om de houder te resetten door de batterijen te verwijderen. - Ik heb alle testen uitgevoerd zoals aangegeven, maar ik heb geen Hoge vruchtbaarheid gezien.
Voor de meeste vrouwen met een regelmatige cyclus bevat de verpakking voldoende teststaafjes. Bij een lange of variërende cycluslengte kan het zijn dat er meer testen nodig zijn. Sommige vrouwen zien geen dagen van Hoge vruchtbaarheid, maar alleen dagen van Piek vruchtbaarheid, mogelijk doordat het oestrogeenniveau niet hoog genoeg is of omdat er te laat is begonnen met testen. - Ik heb de test uitgevoerd zoals aangegeven en ik zag niet exact vier vruchtbare dagen.
Het aantal vruchtbare dagen varieert per vrouw en per cyclus. Als er negen of meer opeenvolgende dagen Hoge vruchtbaarheid worden gezien, is het onwaarschijnlijk dat Piek vruchtbaarheid nog zal optreden. Soms hebben vrouwen een te lage LH-toename of ovuleren ze niet, wat kan leiden tot veel dagen Hoge vruchtbaarheid maar geen Piek vruchtbaarheid.
De test leest individuele hormoonniveaus. Op de eerste testdag wordt de oestrogeenspiegel geïdentificeerd als referentiewaarde. Latere testen gebruiken deze waarde om een significante stijging van oestrogeen te detecteren, wat 'Hoge vruchtbaarheid' aangeeft, totdat de LH-piek wordt gedetecteerd en 'Piek vruchtbaarheid' wordt weergegeven.
Bepaalde vruchtbaarheidsbehandelingen kunnen een misleidende uitslag geven. Na recent zwangerschap is het raadzaam te wachten tot twee natuurlijke menstruatiecycli zijn voltooid voordat de Clearblue® Geavanceerde Digitale Ovulatietest wordt gebruikt.
Wanneer nieuwe teststaafjes worden geplaatst en symbolen op het display knipperen, betekent dit dat de houder klaar is voor het eerste gebruik. Dit kan ook gebeuren na het zien van Piek vruchtbaarheid of na een onderbreking van meer dan drie dagen. Als er drie of meer testen zijn overgeslagen en Piek vruchtbaarheid niet is waargenomen, kan de test mogelijk Hoge of Piek vruchtbaarheid niet meer detecteren.
Bij een variërende cycluslengte is het aan te raden te testen zodra dit mogelijk is, zonder vooraf grote hoeveelheden te drinken. Het niet gebruiken van de eerste urine na de langste slaap kan leiden tot een onverwachte uitslag van Hoge vruchtbaarheid.
Innovatieve vruchtbaarheidstrackers: Breathe ilo
Een nieuwe generatie apparaten maakt gebruik van ademhalingsanalyse om de vruchtbaarheid te volgen. Carbomed Medical Solutions GmbH heeft een handig apparaatje ontwikkeld, ter grootte van een computermuis, dat het CO2-gehalte in de uitgeademde lucht meet. Dit gehalte wordt beïnvloed door hormonen en kan dalen rond de ovulatiefase.
De gebruiker hoeft slechts één minuut per dag in het mondstuk te blazen. De verzamelde gegevens kunnen vervolgens worden uitgelezen in een bijbehorende app. De vruchtbaarheidstracker, genaamd breathe ilo, helpt vrouwen hun lichaam beter te begrijpen en kan bij vrouwen met een kinderwens het zwanger worden vergemakkelijken door de vruchtbare dagen in real time aan te geven.
De app biedt uitgebreide informatie over de verschillende fasen van de cyclus, inclusief tips voor voeding, levensstijl en lichaamsbeweging om typische klachten te verlichten. Momenteel gebruikt 60% van de vrouwen breathe ilo om zwanger te worden, en 40% om hun levensstijl aan te passen of PMS-symptomen te voorkomen.
De technologie is gebaseerd op de invloed van hormonen zoals LH, progesteron en oestrogeen op het CO2-gehalte in de ademhaling. De ontwikkeling van een handzaam apparaat dat deze functie nauwkeurig meet, was een significante uitdaging. Carbomed is er trots op een duurzaam, technisch complex, maar eenvoudig te gebruiken apparaat te hebben gecreëerd dat wereldwijd uniek is in het bepalen van de vruchtbare cyclusfase via ademhaling.
Het bedrijf heeft twee locaties: een voor ontwikkeling in Graz en een voor marketing en verkoop in Wenen. Duitsland is momenteel de grootste markt, goed voor 65% van de omzet. De ambitie is om in de toekomst ook Noord-Amerika te veroveren, met geplande goedkeuringen en een start in de VS in 2023. Op de lange termijn wil Carbomed de tracker ook als anticonceptiemethode kunnen inzetten en het platform uitbreiden om vrouwen in alle levensfasen te ondersteunen, zelfs tijdens de menopauze.
Het breathe ilo apparaat onderscheidt zich van concurrerende producten zoals koortsthermometers en urineteststrips, die minder handig en aantrekkelijk in gebruik zijn en de vruchtbare fase vaak pas aangeven nadat deze is gepasseerd.
Cyclustrackers: Daysy en LadyComp
Voor vrouwen die op zoek zijn naar alternatieven voor hormonale anticonceptie, zijn er apparaten zoals Daysy en LadyComp. Deze cyclustrackers maken gebruik van de Fertility Awareness Method (FAM), waarbij ze de vruchtbare en onvruchtbare dagen van de vrouw identificeren op basis van haar natuurlijke cyclus.
Beide apparaten bevatten geen hormonen en werken door middel van computerondersteunde metingen van de basale lichaamstemperatuur. Dit is een belangrijke indicator, aangezien de lichaamstemperatuur na de eisprong licht stijgt door de productie van progesteron. De metingen moeten 's ochtends direct na het ontwaken worden uitgevoerd, onder de tong, en vereisen voldoende slaap en consistente wakkertijden.
De trackers gebruiken een slim algoritme dat leert van de dagelijkse metingen om voorspellingen te doen over de vruchtbaarheid. Dit algoritme is gebaseerd op jarenlang wetenschappelijk onderzoek en miljoenen menstruatiecycli.
Hoe temperatuurmetingen en andere indicatoren werken
Na de eisprong is de eicel maximaal 18 uur bevruchtbaar. Echter, sperma kan tot 5 dagen in het lichaam van de vrouw overleven. Dit betekent dat onbeschermde seks vóór de ovulatie ook tot zwangerschap kan leiden. De trackers houden hier rekening mee en presenteren de dagen als groen (onvruchtbaar), oranje (mogelijk vruchtbaar) of rood (vruchtbaar).
Naast lichaamstemperatuur is ook baarmoederhalsslijm een praktische indicator van vruchtbaarheid. De consistentie van het slijm verandert gedurende de cyclus:
- Droog slijm: Wijst op onvruchtbaarheid, vaak voorkomend na de menstruatie en na de ovulatie.
- Plakkerig, romig of klonterig slijm: Mogelijk vruchtbaar, duidt op een beginnende oestrogeenproductie.
- Vloeibaar en elastisch slijm: Vruchtbaar, veroorzaakt door de piek in oestrogeenniveaus, wat leidt tot een vochtig vaginaal klimaat.
Het is belangrijk op te merken dat andere factoren zoals seksuele opwinding, stress of medicatie invloed kunnen hebben op het baarmoederhalsslijm.
De Daysy tracker wordt geleverd met een app die gedetailleerde analyses, statistieken en voorspellingen biedt. De LadyComp werkt zonder extra app en toont informatie zoals vruchtbaarheidsgeschiedenis en cyclusstatistieken direct op het apparaat.
De effectiviteit van anticonceptiemethoden wordt uitgedrukt in de Pearl index. Voor methoden zoals spiraaltjes en de pil ligt deze index relatief laag. De LadyComp heeft een Pearl index tussen 0.4989 en 0.64, wat aangeeft dat van de 1000 vrouwen die het gebruiken, er naar verwachting 7 zwanger worden in een jaar.
Het gebruik van deze trackers vereist discipline en een goed begrip van de eigen cyclus. Het is raadzaam om je goed te laten informeren voordat je met een cyclustracker begint.
Menstruatie- en ovulatie-apps
Menstruatie- en ovulatie-apps bieden een digitale manier om de cyclus bij te houden en inzicht te krijgen in vruchtbare dagen. Deze apps gebruiken ingevoerde gegevens om voorspellingen te doen over menstruatie, PMS en ovulatie.
Veel apps gaan verder dan alleen temperatuur- en menstruatiegegevens; ze kunnen ook informatie bijhouden over stemming, voeding, alcoholgebruik, seksuele activiteit, afscheiding en ervaren klachten. Ze functioneren als een soort dagboek van de cyclus.
Potentiële nadelen van menstruatie-apps
Ondanks hun functionaliteit zijn er belangrijke nadelen verbonden aan het gebruik van deze applicaties:
- Inbreuk op privacy: De gedeelde informatie is gevoelig. Veel (gratis) apps verdienen geld door gebruikersgegevens door te verkopen aan derden.
- Beveiliging van gegevens: Sommige apps zijn kwetsbaar voor hacking, waardoor persoonlijke gegevens openbaar kunnen worden.
- Betrouwbaarheid: Veel apps zijn niet nauwkeurig genoeg om 100% zekerheid te bieden, wat ze onbetrouwbaar maakt voor anticonceptie of voor het plannen van een zwangerschap.
Aanbevolen menstruatie- en ovulatie-apps
Ondanks de genoemde nadelen, zijn er diverse apps die als handig worden beschouwd:
- Menstruatiekalender - Cyclus: Een populaire app met miljoenen downloads, die menstruatie, vruchtbare dagen, humeur en symptomen bijhoudt. De privacyvoorwaarden zijn echter niet altijd duidelijk.
- Clover: Een eenvoudige app die de cyclus voorspelt en het mogelijk maakt symptomen, stemming en vaginale afscheiding bij te houden. Geen persoonsgegevens vereist en er kan een wachtwoord worden ingesteld.
- Flo: Biedt een duidelijk overzicht van menstruatie- en vruchtbare dagen met uitgebreide functies. De app is in het Engels beschikbaar. Eerder is bekend dat Flo gegevens deelde met derden.
- Mijn Cyclus: Een gratis Nederlandse app voor het bijhouden van de cyclus en het inschatten van de kans op zwangerschap. Persoonlijke informatie wordt volgens het privacybeleid alleen gebruikt om de service te verbeteren.
- Menstruatie Kalender: Een Nederlandse app met kalenderfunctie voor cyclus-tracking, notities, grafieken en herinneringen. Biedt wachtwoordbeveiliging en vereist geen persoonsgegevens.
- Clue: Door deskundigen erkend als een van de beste apps voor het bijhouden van de menstruatiecyclus. Gebaseerd op eigen gegevens en die van anderen. Beschikbaar in het Engels.
- Femometer: Biedt uitgebreide analyses, statistieken en voorspellingen. Gebruikers kunnen hun dagboek aanpassen en data exporteren. Korte cursussen zijn beschikbaar in het Engels. Het bedrijf verwerkt gebruikersgegevens voor marketingdoeleinden, maar dit kan worden geweigerd.