Zorgaspecten voor Zuigelingen

In het ziekenhuis zijn de belangrijkste doelen van ontwikkelingsgerichte zorg: de ontwikkeling van je baby zo goed mogelijk ondersteunen, actief de nabijheid tussen jou en je baby vanaf het eerste moment bevorderen, en jullie interactie in alle omstandigheden versterken. Deze zorgvorm sluit aan bij wat je baby nodig heeft.

Nabijheid en Rust voor je Baby

Jouw nabijheid is van groot belang. Door vaak bij je baby te zijn, leer je het gedrag van je baby beter herkennen en interpreteren. Informeer in het ziekenhuis of je in de nabijheid van je baby kunt overnachten.

Belangrijke handelingen om je baby zich veilig en verbonden te laten voelen:

• Houd je baby dicht tegen je aan (huid-op-huidcontact of kangoeroeën).
• Raak je baby zacht aan.
• Praat met een rustige stem tegen je baby.
• Neem, zodra mogelijk, deel aan de dagelijkse zorg voor je baby en vraag ondersteuning aan de verpleegkundige of vroedvrouw op de afdeling.

De Voordelen van Borstvoeding

Ook premature baby's kunnen aan de borst drinken. Dit proces vraagt meestal wat langer tijd, maar biedt talloze voordelen voor zowel baby als moeder:

• Moedermelk beschermt de baby tegen allerlei infecties. Bij een premature baby is het positieve effect vooral waarneembaar in de strijd tegen darminfecties.
• Het is makkelijk verteerbaar.
• Het heeft een gunstig effect op de latere ontwikkeling van je baby.

Een lactatiekundige kan je helpen bij het leren drinken aan de borst.

Het Gedrag van je Baby Herkennen

Je baby communiceert via lichaamstaal. Let op signalen die je baby uitzendt:

• Zo wijzen strekbewegingen van je baby (bijvoorbeeld strekken van de armen of benen) doorgaans op een nood aan ondersteuning.
• Het krommen van de teentjes is eveneens een signaal van je baby dat hij of zij zich niet optimaal gesteund voelt.

Je kunt hierop reageren door je baby zacht te omhullen in een nestje of op je borst te leggen en door hem of haar rustig toe te spreken met een zachte, afgestemde stem. Vaak is dat al genoeg om je baby tot rust te brengen.

Een Omgeving Afstemmen op je Baby

Een rustige omgeving bevordert het welzijn van je baby. Stem dit af op zijn of haar noden. Maak het bijvoorbeeld extra donker en vermijd felle geluiden door je telefoon op stil te zetten.

Hulp bij Ontspanning

Ondersteun je baby naar een ontspannen houding. Als je baby in een onnatuurlijke houding ligt, zal hij of zij energie verliezen. Premature baby's liggen ontspannen in een gebogen houding waarbij hun armen en benen zijn opgetrokken, net als toen ze in de baarmoeder verbleven. Met behulp van een nestje in de couveuse of op je borst zal je baby zich optimaal gesteund voelen.

Het Belang van Slaap voor je Baby

Onderbreek de slaap van je premature baby zo weinig mogelijk. Op een wakkere pasgeboren baby komen veel nieuwe indrukken af. Als je baby slaapt, verwerkt hij of zij al deze indrukken en groeien je baby’s hersenen optimaal verder.

Wat helpt bij slaap:

• Huid-huidcontact kan een positieve invloed hebben op het slaappatroon van je baby.
• Borstvoeding stimuleert de ontwikkeling van een evenwichtig slaap-waakpatroon.
• Een comfortabele houding zal de kwaliteit van de slaap van je premature baby bevorderen.

Ondersteuning bij Melkproductie en Voeding

Moeders van premature baby's ondervinden vaak moeite om hun melkproductie tijdig en voldoende op gang te brengen. In dat geval kunnen donormelkbanken helpen. Deze banken verzamelen, screenen en pasteuriseren donormelk, zodat ze veilig kan worden toegediend aan premature baby’s die verblijven op neonatale intensieve zorgen (NIC) en nood hebben aan deze levensbelangrijke voeding.

Vooral de groep geboren vóór 32 weken zwangerschap ondervindt meer bescherming dankzij moedermelk omdat het beter beschermt tegen infecties dan kunstvoeding. In België zijn er momenteel twee externe donormelkbanken actief: UZ Leuven en CHU Luik & Hôpital de la Citadelle.

Borstvoeding: Een Leerproces

Borstvoeding gaat niet vanzelf: jij en je baby moeten het leren. In het begin kan het nog best moeilijk zijn. Als het niet zo lekker loopt, kun je last krijgen van pijn of andere lichamelijke klachten, zoals tepelkloven of een borstontsteking. Je moet oppassen met wat je eet en drinkt; alcohol kun je beter niet drinken. Ook van scherpe kruiden of koolsoorten kan je baby last krijgen. Je moet ook oppassen met geneesmiddelen: sommige medicijnen gaan over in de moedermelk.

In borstvoeding zitten antistoffen die de immuniteit van je baby verbeteren tegen bacteriën en allergieën. De borstvoeding wordt afgestemd op de leeftijd van de baby; de samenstelling verandert steeds naarmate de baby ouder wordt. Tijdens het voeden heb je lichamelijk contact, wat het gevoel van intimiteit geeft. Borstgevoede kinderen hebben op latere leeftijd minder kans op het krijgen van een allergie, hart- en vaatziekten en suikerziekte. Als je borstvoeding geeft, heb je een kleinere kans op borstkanker, baarmoederhalskanker, eierstokkanker en botontkalking (osteoporose). Hoe langer je borstvoeding geeft, hoe kleiner de kans. Borstvoeding geven versnelt het samentrekken van je baarmoeder na de bevalling. Je blijft ook minder lang bloeden. Borstvoeding is gemakkelijker verteerbaar dan flesvoeding.

De Eerste Dagen en Verzorging

De baby heeft tijdens de bevalling heel wat moeten doorstaan. De overgang van de baarmoeder naar de buitenwereld is een grote aanpassing voor uw baby. Om die overgang wat zachter te laten landen, raden wij aan om zoveel mogelijk huid-op-huidcontact toe te passen. De eerste uren wordt de verzorging dan ook beperkt tot het geven van voedingen, verluieren en het meten van de lichaamstemperatuur.

Rooming-in

De baby verblijft in principe altijd bij de moeder op de kamer. Enkel omwille van medische redenen kunnen moeder en kind gescheiden worden. Het is uw verantwoordelijkheid dat uw baby nooit alleen op de kamer ligt. Geef uw baby ook nooit mee met een persoon die zich niet kan identificeren. Tijdens het verblijf mag de baby de afdeling niet verlaten. Als uw baby onderzoeken nodig heeft, gebeuren deze op de kamer. Indien dit niet mogelijk is (echo…), moet een ouder de baby mee naar het onderzoek begeleiden.

Leren om je baby te verzorgen

Als ouders zijn jullie de eerste zorgverleners van jullie baby. De vroedvrouw zal jullie vragen om de babyverzorging zo snel mogelijk en frequent zelf te oefenen, zodat de verzorging thuis vlot zal verlopen. De planning is flexibel en houdt rekening met uw situatie. Als u een keizersnede hebt gehad, kan het iets langer duren voordat u uw baby zelfstandig kunt verzorgen dan bij een vaginale bevalling. Bij vragen of onzekerheden kunt u altijd terecht bij onze vroedvrouw voor ondersteuning en advies.

De vroedvrouw toont hoe u:

• uw baby een andere luier aandoet.
• de temperatuur opneemt van uw baby.
• de navel van uw baby verzorgt.
• uw baby wast (1x tijdens het verblijf).
• uw baby vitaminen geeft.

De vroedvrouw biedt ook hulp en advies bij de babyvoeding.

Babyboekje en Babyhoek

Bij opname op de kraamafdeling ontvangt u van de vroedvrouw een babyboekje. Hierin noteert u dagelijks zorgvuldig alle gegevens, waaronder: lichaamsgewicht, temperatuur, uren van de voeding, stoelgang, urine. Het boekje bevat veel nuttige informatie en tips; probeer dit tijdens uw verblijf te lezen. Hier vindt u informatie die nuttig kan zijn voor uw thuiskomst. Heeft u vragen, dan staat de vroedvrouw voor u klaar.

Elke kamer is voorzien van een babyhoek, speciaal uitgerust voor de dagelijkse verzorging van de baby. Gebruik deze zone enkel voor verzorging van de baby. Wanneer u uw kindje verzorgt, kunt u gebruikmaken van de warmtelamp. Plaats het bedje bij het raam, maar uit de zon, als preventie voor geelzucht van de pasgeborene.

Verzorgingsproducten en Kleding

Wegwerpluiers, luierdoekjes, vitamine D en een thermometer voor uw baby zijn voorzien op de kraamafdeling en worden verrekend op uw factuur. Verzorgingsproducten kunt u van de afdeling gebruiken of de producten van uw eigen voorkeur meebrengen (wasgel, badolie en een kammetje). Als u het badje graag wilt uitstellen tot thuis samen met de vroedvrouw of kraamzorg, kan dit zeker ook.

U gebruikt uw eigen babykleertjes in ons ziekenhuis. Voorzie 2 setjes kleertjes en rompertjes (maat 50-56) per dag, zowel met korte als lange mouwtjes. Een pasgeboren baby heeft een aanpassingsperiode nodig voordat hij zijn eigen lichaamstemperatuur kan behouden. Daarom wordt de temperatuur regelmatig genomen. Normaal varieert die tussen 36,5 °C en 37,5 °C. Warmteverlies bij baby’s gebeurt voornamelijk via de hoofdhuid. Vergeet dus zeker geen mutsje mee te brengen. Ook sokjes zijn nuttig.

Naar Huis

Voorzie aangepaste kledij en een geschikt en veilig transportmiddel om uw baby mee naar huis te nemen. Verwittig uw vroedvrouw die de thuiszorg opneemt, zo snel mogelijk na de geboorte van uw kindje.

De eerste weken zijn één grote ontdekkingsreis. Alles is nieuw. In de periode voor of net na de geboorte neemt een verpleegkundige van Kind en Gezin uit jouw buurt contact op om kennis te maken. Zo kunnen we je na de geboorte beter ondersteunen. Ze vertelt wat Kind en Gezin doet, luistert naar al je vragen en ervaringen en geeft advies op maat. Ze maakt een dossier aan voor jou of je kind. Werd je niet gecontacteerd? Dan kun je zelf contact opnemen.

Medische Opvolging en Onderzoeken

Bij een pasgeborene worden onder andere de temperatuur, de hoofdomtrek, de lengte, het gewicht en het aantal natte luiers gecontroleerd. Een baby wordt uitgebreid onderzocht door een (kinder)arts.

Elk pasgeboren kind krijgt bij voorkeur 48 uur na de geboorte en ten laatste 96 uur na de geboorte een bloedprik (ook gekend als hielprik). Met dat bloedstaal wordt gescreend op een aantal ernstige aangeboren aandoeningen, zodat vroegtijdige behandeling kan worden opgestart om schade aan de gezondheid te voorkomen of te beperken. De bloedafname gebeurt meestal op de materniteit, bij de vroedvrouw of bij de behandelende arts. Je ontvangt een strookje van de kaart waarop de bloeddruppels van je kindje werden opgevangen als bewijs dat de bloedafname is gebeurd. Je kunt dit in het Zwangerschapsboekje of Kindboekje bewaren.

Bij de geboorte heeft een baby al een zekere bescherming tegen infectieziekten, omdat hij tijdens de zwangerschap al antistoffen van de mama heeft gekregen. Deze bescherming neemt geleidelijk af. Bezorg het attest aan de dienst Bevolking van de gemeente waar je woont vóór de baby 18 maanden wordt. Opgelet! Is de mama draagster van het hepatitis B-virus, dan wordt de baby wel tegen hepatitis B gevaccineerd. Eén vaccin volstaat niet voor een volledige bescherming.

Beoordeling na de Geboorte

1, 5 en 10 minuten na de geboorte wordt een kind beoordeeld op: ademhaling, huidskleur, spierspanning, hartslag en reactie op prikkels. Per aspect kan het kind maximaal 2 punten verdienen. Bedraagt de score minder dan 8 punten, dan wordt het met extra aandacht opgevolgd.

Zorg voor het Kind en Gezin in Kwetsbare Situaties

Met zorggarantie bij (dreigende) uithuisplaatsing van een jong kind willen we in de meest precaire situaties toch die kansrijke vroege ontwikkeling maximaal ondersteunen. Als professional kun je te maken krijgen met situaties waarbij je je erg veel zorgen maakt over ongeboren of heel jonge kinderen. Dit soms in die mate dat je je afvraagt of het nog voldoende veilig is voor een jong kind om in de thuissituatie te verblijven. Opgroeien wil ook voor deze kinderen het recht op kansrijk opgroeien realiseren.

Het belang van het kind vormt de leidraad voor het uitdenken van een zo gepast mogelijke oplossing. Dit vanuit een partnerschap tussen alle betrokken actoren. Voor de ontwikkeling van jonge kinderen zijn erg precaire situaties heel nefast. In geen enkele andere levensfase worden zoveel mijlpalen bereikt als tijdens de eerste 1000 dagen van het leven (vanaf de bevruchting tot de tweede verjaardag). Een jong kind is heel erg afhankelijk van zijn directe omgeving: voor zijn vroege ontwikkeling, voor het leren vinden van fysieke en emotionele rust.

Wanneer verzorgingsfiguren, door omstandigheden, niet in staat zijn om het jonge kind de essentiële zorg (fysieke en emotionele veiligheid, nabijheid, stimulatie) te bieden, zal het kind hier - op korte en lange termijn - negatieve effecten van ondervinden, op vlak van zijn mentaal, lichamelijk en sociaal functioneren. Het is dus van groot belang dat er vroeg, preventief en samen met verzorgingsfiguren én jonge kind, aan de slag wordt gegaan om deze fysieke en emotionele veiligheid te bekomen via een voor dit kind en gezin passend hulpaanbod. Het hulpaanbod moet het jonge kind in staat stellen veilige hechtingsrelaties op te bouwen.

Zorggarantie Jonge Kind

Zorggarantie jonge kind is bedoeld voor ongeboren en heel jonge kinderen (van -9 maanden tot 3 jaar) die zich in erg precaire situaties bevinden en bij wie sprake is van (dreigende) uithuisplaatsing. Het gaat over situaties waarin de ontwikkeling van kinderen bedreigd is en waarbij de thuiscontext - met inzet van (in)formeel netwerk - onvoldoende veiligheid biedt. Zorggarantie jonge kind wil hulp- en dienstverleners ondersteunen die te maken krijgen met ongeboren of heel jonge kinderen in erg precaire situaties.

Het belang van het kind staat centraal. Dit kan onder andere door het aanduiden van een vertrouwenspersoon voor het kind (uit het natuurlijk of professioneel netwerk). Ouders zijn de belangrijkste partners in het vormgeven van het traject. Transparante en eerlijke communicatie ten aanzien van ouders staat centraal. Per situatie wordt bekeken wie deel uitmaakt van een zorggarantie traject. Het netwerk van het gezin is een erg belangrijke partner. Tijdens een zorgtafel wordt met de aanwezigen (gezin, netwerk, professionelen) gewerkt aan een duurzaam plan voor het jonge kind en gezin.

In situaties van (dreigende) uithuisplaatsing bij het jonge kind is vaak sprake van maatschappelijke noodzaak of een gerechtelijk traject. Er is dan onvoldoende sprake van een zorgvraag bij het gezin of het gezin wil niet mee in de hulpverlening die noodzakelijk wordt geacht. Wanneer tijdens een traject zorggarantie blijkt dat er sprake is van maatschappelijke noodzaak, kan een gemandateerde voorziening of sociale dienst jeugdrechtbank bijgeschakeld worden.

Aanmelden voor Zorggarantie

Neem contact op met het team jonge kind in jouw regio als je - als professional - inschat dat er bij kinderen tussen -9 maanden en 3 jaar sprake is van situaties van ernstige en verregaande verontrusting:

• waarbij sprake is van (dreigende) uithuisplaatsing,
• waar meer preventieve begeleidingen geen soelaas bieden,
• waarbij nood is aan een onmiddellijke inzet van begeleidings- en/of verblijfsaanbod, zodat het kind veilige relaties met zijn/haar omgevingsfiguren kan opbouwen in een fysiek en emotioneel veilige omgeving,
• waarbij er binnen het reguliere aanbod geen/ onvoldoende antwoord kan geboden worden volgens de noden.

Een traject zorggarantie wordt bij voorkeur zo vroeg mogelijk gestart. Ook aanmelden tijdens de zwangerschap is mogelijk. De rondzendbrief van 29 mei 2018 legt de krijtlijnen vast van zorggarantieplannen voor jonge kinderen in Vlaanderen en Brussel die dreigen uit huis geplaatst te worden. Om de doelstelling van zorggarantie te realiseren, kregen de CKG en CIG de opdracht om te komen tot provinciale zorggarantieplannen jonge kind. Na 2 jaar vond een interne evaluatie plaats. De casuscoördinatoren zorggarantie (op bovenlokaal niveau) en de psychopedagogen (lokale teams) zullen de doelstellingen zorggarantie realiseren vanuit een nog meer afgestemd geheel. Dit vanuit ieders expertise en aansluitend op het huidige takenpakket. Een traject in het kader van zorggarantie kent een beperkte termijn (3 maanden, maximaal 1 keer verlengbaar).

Ontwikkelingsgerichte Zorg in het Ziekenhuis

Uit onderzoek is gebleken dat ontwikkelingsgerichte zorg leidt tot een betere groei en ontwikkeling van te vroeg geboren baby’s. Te vroeg geboren baby’s hebben nog behoefte aan de veiligheid en geborgenheid van de baarmoeder. Ze moeten de indrukken van een nieuwe omgeving verwerken, maar zijn daar nog niet klaar voor. Omdat ze zich voor prikkels zoals geluid en licht nog niet kunnen afsluiten, raken ze snel overprikkeld. Dat kan stress veroorzaken.

We volgen bij de zorg zo veel mogelijk het waak- en slaapritme van uw baby. De baby ligt het best meermaals per dag enkele uren op de blote huid bij mama of papa. Dat is goed voor de binding tussen ouder en kind en voor de borstvoeding, en het verbetert het slaappatroon van de baby.

Comfortabele Houding en Begrenzing

Een te vroeg geboren baby heeft nog niet genoeg kracht om zelf een goede houding te vinden. Een comfortabele houding is van belang voor de zelfregulering van de te vroeg geboren baby. Daarmee bedoelen we dat de baby, in zekere mate, in staat is om zichzelf te troosten en rustiger te worden. Voor baby’s is het bijvoorbeeld prettig om in zijligging verzorgd te worden. Begrenzing tijdens de verzorging vermindert de stress bij de pasgeboren baby. Met een kussen in de vorm van een hand of een ‘nestje’ zorgen we ervoor dat uw baby comfortabel ligt. Hij heeft bewegingsruimte maar toch begrensd, zoals in de baarmoeder. De baby vindt het prettig als hij met zijn handjes bij zijn mondje kan, zodat hij op de vingers kan sabbelen, of als hij zijn benen en armen naar zich toe kan trekken.

Omgaan met Prikkels

Om deze prikkels, vooral bij prematuren, te beperken, liggen over de couveuses afdekdoeken. Onze eenheid beschikt eveneens over dimlichten. Monitors, waarmee zuurstofgehalte in het bloed, ademhalings- en hartfrequentie worden gevolgd, maken enkel lawaai bij alarmwaarden. Gesprekken worden gevoerd in het bureau, niet bij de baby. We vragen eveneens om zachtjes te praten.

Ononderbroken slaapfases zijn belangrijk voor de verdere ontwikkeling en groei van je baby. Daarom proberen wij de zorgen te bundelen, zodat je baby tussen de verzorgingen rustig kan doorslapen. Een fopspeen kan troost bieden wanneer je er niet bent en geeft rust en geborgenheid.

We leren ouders om beter te begrijpen hoe hun kindje communiceert. Kinderen die te vroeg geboren worden, missen de laatste rustige periode in de baarmoeder en zijn aangewezen op intensieve zorg op de couveuseafdeling. Het verblijf op onze afdeling brengt onvermijdelijk stress met zich mee. De stress zoveel mogelijk wegwerken helpt bij de neurologische ontwikkeling en het genezingsproces van uw kindje. Er is gebleken dat als we kijken naar het individuele gedrag van uw kindje, dit de beste informatie geeft over het welbevinden. Hoe klein ook, uw kindje laat merken hoe het zich voelt en hoe het gesteld is met zijn of haar welbevinden.

Specifieke Hulpmiddelen

Je zal zien dat de baby’s in hun couveuse (op zich al een kleine warme ruimte) vaak in een soort textiel nestje liggen. Prematuren hebben weinig kracht en spierspanning en ze hebben heel beweeglijke gewrichten. Ze kunnen zelf moeilijk tegen de zwaartekracht in bewegen. Hierdoor zullen ze niet in staat zijn om een gebogen lichaamshouding aan te nemen of hoofd en romp mooi in één lijn te houden met de ledematen symmetrisch naar het midden toe. Ook bij de overgang van couveuse naar bed blijft dit een belangrijk aandachtspunt.

Het inktvisje is een gehaakt popje dat ervoor zorgt dat je baby niet naar infuusslangen, sondes of monitorkabels grijpt. Aangezien de baby’s op de neonatologie heel kwetsbaar zijn, voldoen deze popjes aan hele strenge kwaliteitseisen. Zo zijn er concrete afspraken over lengte, vulling en het gebruikte garen. Het spreekt voor zich dat deze popjes enkel toegelaten worden bij gemonitorde kindjes in het ziekenhuis. In de thuissituatie raden wij je aan dit popje niet bij het kindje te leggen. Daarvoor verwijzen wij je door naar de richtlijnen van Kind en Gezin (geen knuffels bij de baby onder de 6 maand).

Pijnbestrijding

Pijn vermijden en bestrijden is belangrijk voor een goede ontwikkeling, maar bij een baby is pijn niet steeds gemakkelijk te detecteren. Daarom wordt je baby verschillende malen per dag gecontroleerd op meerdere signalen die ons helpen een soort pijnscore te geven. Jammer genoeg zijn pijnlijke procedures zoals bloedafnames en infusen prikken soms onvermijdbaar. In die gevallen proberen we de pijnlijke ervaring te verlichten met een fopspeen of een daarvoor ontwikkelde suikeroplossing.

Interactie en Hechting

Baby’s, zowel voldragen als prematuur geboren, hebben naast eten en drinken ook nood aan lichamelijk contact. Daartoe leggen we de baby zonder kleding op de naakte huid van moeder of partner en dekken we de baby toe met een warme doek. Hierdoor blijft de lichaamstemperatuur op peil, ontspant de baby zich beter en wordt zijn ademhaling rustiger. Daarnaast bevordert het huidcontact de emotionele ontwikkeling. Dit soort intens contact noemt men kangoeroeën.

Ook biedt de verpleging Video Interactie Begeleiding (VIB) aan om de interactie tussen ons vast te leggen. Wij hopen u zo voldoende informatie te hebben gegeven over ontwikkelingsgerichte zorg.

tags: #zorgaspecten #van #zuigelingen