De discussie rondom abortus is complex en veelzijdig, met diepe ethische, medische en maatschappelijke implicaties. Hoewel Nederland ooit bekend stond om een van de laagste abortuscijfers ter wereld, is er een opmerkelijke stijging van 60 procent waargenomen in de afgelopen tien jaar. Dit heeft geleid tot een hernieuwde aandacht voor het onderwerp, waarbij abortus door sommigen als een recht wordt beschouwd, terwijl anderen het als een onacceptabele daad zien.
Wat is Abortus?
Abortus, in medische termen de voortijdige beëindiging van een zwangerschap door ingrijpen, betekent letterlijk 'voortijdige geboorte' of 'miskraam'. Een spontane miskraam wordt ook wel een spontane abortus genoemd. In Nederland is abortus wettelijk toegestaan tot een zwangerschapsduur van 24 weken, terwijl dit in België 12 weken is, gerekend vanaf de bevruchting. Het merendeel van de abortussen vindt echter plaats vóór de achtste zwangerschapsweek. Slechts een klein percentage van de vrouwen ondergaat een abortus na 13 weken zwangerschap, en zelden na 20 weken. Uitzonderingen op de wettelijke termijn van 22 weken zijn mogelijk indien de foetus ernstig ziek is, niet levensvatbaar, of wanneer de zwangerschap een gevaar vormt voor het leven van de zwangere.
Methoden van Vruchtafdrijving
Er zijn verschillende methoden om een zwangerschap af te breken, waarbij de keuze afhangt van de duur van de zwangerschap.
Medicinale Abortus (Abortuspil)
De abortuspil, ook bekend als RU486, kan worden ingenomen tot 49 dagen na de laatste menstruatie. Het bestaat uit twee medicijnen:
- Mifepriston: Blokkeert de aanvoer van progesteron, een hormoon dat essentieel is voor het in stand houden van de zwangerschap.
- Misoprostol: Wordt 1 tot 3 dagen later toegediend om weeën op te wekken en de foetus uit te drijven.
Deze methode wordt als minder belastend ervaren dan een curettage, omdat het meer lijkt op een miskraam. De bloeding kan echter 7 tot 10 dagen aanhouden. In 2-5% van de gevallen is de abortuspil niet succesvol, wat alsnog een curettage vereist.
Zuigcurettage
Bij zuigcurettage wordt de foetus met behulp van een zuigbuisje en een vacuümpomp uit de baarmoederholte verwijderd. Deze methode is geschikt tot ongeveer 13 weken zwangerschap.
Prostaglandinebehandeling
Een prostaglandinebehandeling wordt toegepast bij zwangerschappen van meer dan 13 weken. De arts breekt het vruchtvlies, waarna de foetus in de baarmoeder sterft. Vervolgens worden weeënopwekkende hormonen toegediend, waarna de vrouw na 6 tot 12 uur een levenloze foetus baart. Tijdens deze behandeling wordt vaak valium toegediend om pijn te verminderen.
Dilatatie en Evacuatie (D&E)
De techniek van dilatatie en evacuatie wordt zelden toegepast, voornamelijk bij zwangerschappen van meer dan 28-30 weken wanneer zuigcurettage niet meer mogelijk is. Eerst wordt de baarmoederhals verwijd, waarna de foetus met instrumenten in delen wordt verwijderd. Dit is een ingrijpende procedure.
Geschiedenis van Abortus
Pogingen om zwangerschappen af te breken zijn al bekend sinds de Oudheid. In de jaren 1970 was abortus in de meeste landen wettelijk verboden, met uitzondering van de Sovjet-Unie, het Oostblok en China. Door veranderende maatschappelijke opvattingen, zoals het liberalisme en socialisme, groeide het besef dat zwangerschappen niet altijd gewenst waren en dat ondeskundige ingrepen tot slachtoffers leidden. Dit leidde tot wetswijzigingen die onder bepaalde omstandigheden een veilige, medische abortus mogelijk maakten.
In Nederland werd de Wet Afbreking Zwangerschap (WAZ) van kracht op 1 mei 1981. Vanaf 1984 werd abortus toegestaan door artsen in klinieken of ziekenhuizen met een speciale vergunning. Stichtingen zoals STIMEZO speelden een belangrijke rol in het bevorderen van de kwaliteit en toegankelijkheid van abortuszorg.
Risico's van Abortus
De risico's verbonden aan een abortus zijn over het algemeen kleiner dan die van een normale bevalling. De belangrijkste risico's zijn:
- Infectie
- Langdurig of hevig bloedverlies (voornamelijk na late abortussen)
- Nabehandeling om achtergebleven weefsel te verwijderen
- Beschadiging van de baarmoederwand, wat in een ziekenhuis hersteld kan worden
Hoewel ernstige complicaties zoals onvruchtbaarheid zeldzaam zijn, is geen enkele medische ingreep volledig risicovrij.
Ethische Overwegingen en Belangen
De vraag of abortus ethisch verantwoord is, verdeelt de samenleving sterk. Centraal in deze discussie staan waarden als eerbied voor het leven, gezondheid, zorgzaamheid, liefde en verantwoordelijkheid.
Argumenten voor Abortus
- Een ongewenst kind heeft een waarschijnlijk slechter leven.
- In het beginstadium van de zwangerschap is er nog geen sprake van een ontwikkeld mens.
- De vrouw heeft het recht om zelf over haar lichaam te beslissen.
- Een ongeboren vrucht heeft nog geen relatie met de wereld of emotionele ontwikkeling, en kan daarom niet vergeleken worden met moord.
Argumenten tegen Abortus
- Abortus is moord, waarbij een leven wordt weggenomen.
- Er dient eerbied te zijn voor het leven.
- Een foetus is weerloos, wat het wegnemen ervan onmenselijk maakt.
- Door abortus te plegen, beslist men over andermans leven.
- Men is verantwoordelijk voor de gevolgen van de eigen daden, inclusief zwangerschap.
- Een foetus is een levend wezen met het recht op leven.
Situatieafhankelijke Standpunten
Sommige mensen baseren hun mening op de specifieke situatie. Zo wordt een bevruchte eicel soms niet als mens beschouwd, terwijl een foetus met zichtbare ledematen wel zo wordt gezien. Abortus wordt dan vanaf een bepaald punt afgekeurd, met een voorkeur voor vroege ingrepen. Ook bij verkrachting of ongewenste zwangerschap door verkrachting wordt abortus soms goedgekeurd.
Juridische en Maatschappelijke Context
Sinds de invoering van de Wet Afbreking Zwangerschap in Nederland (1981) is abortus onder strikte voorwaarden legaal. De ingreep mag alleen worden uitgevoerd door een arts in een erkende kliniek of ziekenhuis. Er geldt een verplichte bedenktijd van minimaal vijf dagen tussen het gesprek met de arts en de ingreep, tenzij de zwangerschap nog geen 16 dagen verstreken is na de laatste menstruatie (overtijdbehandeling).
De kosten van een abortus in Nederland worden vergoed door de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) voor ingezetenen. Voor niet-ingezetenen variëren de kosten tussen €200 en €400.
In diverse landen, waaronder Polen, Malta en Ierland, is abortus nog steeds illegaal. Wereldwijd worden jaarlijks miljoenen illegale en onveilige abortussen uitgevoerd, met duizenden dodelijke slachtoffers tot gevolg.
Zwangerschapsafbreking via zuigcurettage | Curettage tot 13 weken | Stimezo Zwolle
Gevolgen van Abortus
De gevolgen van een abortus kunnen zowel psychisch als lichamelijk zijn. Het is echter belangrijk te benadrukken dat niet elke vrouw deze gevolgen ervaart.
Psychische Gevolgen
Mogelijke psychische reacties kunnen zijn: depressie, schuldgevoelens, angst, verdriet en spijt. Deze kunnen voortkomen uit identificatieproblemen met zwangere vrouwen of kinderen, of door herinneringen die naar boven komen. Bij ernstige psychische klachten kan professionele hulpverlening geboden worden.
Lichamelijke Gevolgen
Lichamelijke gevolgen zijn zeldzaam (0,1% tot 1,3%) en kunnen variëren van complicaties tijdens de ingreep, zoals perforaties of beschadigingen van de baarmoederwand, tot infecties, ontstekingen of achterblijven van embryonale delen. Langetermijngevolgen zoals onvruchtbaarheid of menstruatiestoornissen zijn zeer uitzonderlijk.
Ontwikkeling van de Foetus
Gedurende de zwangerschap ondergaat de foetus een aanzienlijke ontwikkeling:
- 3 maanden: De foetus is ongeveer 8 cm groot. Organen zoals de lever en milt nemen de functie van de dooierzak over. De spieren ontwikkelen zich, evenals nagels en botten. Het hartje is hoorbaar met een doptone.
- 4 maanden: De foetus is ongeveer 15 cm groot en bedekt met donzig haar (lanugo). Wenkbrauwen beginnen zich te vormen.
Het onderscheid tussen een overtijdbehandeling (vóór 16 dagen na uitblijven menstruatie, geen verwijsbrief nodig) en een abortus (met verwijsbrief en bedenktijd) is cruciaal. De abortuspil wordt ook gebruikt als overtijdbehandeling.