Slaapproblemen bij kleine kinderen kunnen ouders tot wanhoop drijven, vooral wanneer nachtmerries een regelmatig terugkerend fenomeen zijn. Een aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien, is de impact van films en media op de nachtrust van onze kleintjes. Het lijkt onschuldig, een kind dat een film kijkt die volgens de leeftijdsclassificatie geschikt is. Maar elk kind is anders, en wat voor het ene kind prima is, kan voor het andere kind nachtmerries veroorzaken.
Wees attent op hun reacties, niemand kent jouw kind beter dan jijzelf. Zie je dat hij/zij de ogen sluit, vuistjes maakt of wil dat je erbij komt zitten tijdens een op het eerste zicht onschuldige scène, pas dan best het kijkgedrag aan. Kinderen hebben levendige verbeeldingen en beelden uit films kunnen soms blijven hangen, vooral tijdens de nacht. Probeer beelden te beperken die angst kunnen veroorzaken. Vermijd intense of enge scènes, zelfs als ze binnen de leeftijdsclassificatie vallen. In bijna elke film komt een angst-factor voor, zoals een slechterik, monstertje of een eng dier zoals een dino. Is jouw kindje een dino-fan dan gaat hij er misschien niet direct bang van worden, maar het kan alsnog zorgen voor intense dromen die je beter kunt vermijden. Dezelfde geldt voor de spelletjes op computer, tablet of gsm. Controleer regelmatig waar hij/zij naar kijkt.
Het is belangrijk om begrip te tonen aan de angsten en verbeeldingen van je kind, hoe gek ze ook klinken voor ons volwassenen, ze zijn wel heel echt voor onze kinderen. Ze verdienen daarom jouw aandacht. Luister goed naar je kind en ga samen op zoek naar oplossingen op hun niveau.
Wat zijn nachtmerries en nachtangsten?
Een nachtmerrie is een vorm van dromen. Het is vaak een enge droom die intense emoties van angst of verdriet bij je kind oproept. Je kind wordt huilend wakker als reactie op de nachtmerrie en heeft troost en geruststelling nodig van mama of papa om terug in slaap te kunnen vallen. Net omwille van die intense emoties zoals angst, verdriet, boosheid of verwarring kan het moeilijk zijn voor je kind om de slaap terug te vatten. In tegenstelling tot vele andere dromen kan je kind zich vaak herinneren waar de nachtmerrie over ging.
Nachtmerries kunnen voorkomen bij kinderen van verschillende leeftijden en ze zijn een normaal deel van de ontwikkeling. Factoren zoals groei, verbeeldingskracht en emotionele ontwikkeling spelen hierbij een grote rol. Denk bijvoorbeeld ook aan bepaalde angsten of stress die je kind ervaart in het dagelijkse leven: grote veranderingen zoals verhuizen, beginnen op een nieuwe school, een verandering in de gezinssamenstelling, … Allemaal gebeurtenissen die kunnen bijdragen aan het optreden van nachtmerries.
Een nachtmerrie is iets anders dan nachtangst. Kinderen die een nachtmerrie hebben, worden meestal wakker. Ze weten dan vaak nog dat ze een enge droom gehad hebben. Ook komen nachtmerries vooral in de tweede helft van de nacht voor. Bij nachtangst krijgt je kindje in het eerste deel van de nacht een paniekaanval in zijn slaap. Je kindje zit rechtop in bed te gillen en huilt angstig, maar weet hier de volgende dag niets meer van. Bij nachtangst wordt je kindje ook niet echt wakker.
Verschillen tussen nachtmerries en nachtangsten
- Timing: Nachtangsten komen in het begin van de nacht voor, tijdens de non-REM slaap (vooral in het begin of midden in de nacht). Nachtmerries komen meestal tijdens de REM-slaapfase voor, met name in de tweede helft van de nacht.
- Bewustzijn: Tijdens een nachtangst is je kind niet volledig wakker. Hij lijkt doodsbang, kan huilen, schreeuwen en/of mompelen. Omdat hij niet echt wakker is, zal hij zich niet bewust zijn van je aanwezigheid of je pogingen om hem te kalmeren. Na een nachtmerrie wordt je kind wakker en herinnert zich de droom vaak nog.
- Herinnering: Je kind kan zich na een nachtangst geen nachtmerrie herinneren, maar na een nachtmerrie meestal wel.
- Fysieke reactie: Nachtangsten kunnen ook een fysieke uiting hebben of een vorm van beweging. Ze worden ook gerelateerd aan slaapwandelen. Kinderen kunnen tijdens nachtangsten zichzelf verwonden.
Oorzaken van nachtmerries bij peuters
De oorzaken van nachtmerries zijn niet altijd eenduidig. Kinderen verwerken in hun slaap de gebeurtenissen van de dag. Dromen doen kinderen in alle slaapfases, maar enge dromen komen vooral in de lichte slaap voor, de REM slaap. REM staat voor Rapid Eye Movements, en deze slaap heet zo, omdat de oogbollen dan snelle bewegingen maken. Jonge kinderen brengen een relatief groot deel van de nacht in deze fase door.
Verschillende factoren kunnen een nachtmerrie 'uitlokken':
- Groei en ontwikkeling: Simpele groei en ontwikkeling kunnen zorgen voor meer dromen.
- Koorts: Kinderen die koorts hebben, krijgen vaker een nachtmerrie.
- Drukte en stress: Een drukke dag, stress of een nare gebeurtenis vergroten de kans op nare dromen.
- Media-consumptie: Een studie heeft aangetoond dat nachtmerries meer voorkomen bij kinderen die vlak voor bedtijd nog wat tv of tablet kijken. Het felle licht, de bewegende beelden en de inhoud van deze beelden kunnen vaak de oorzaak zijn.
- Magisch denken: Peuters vullen de 'gaten' in hun kennis over de wereld zelf in met hun eigen fantasieën. Omdat je peuter nog geen onderscheid kan maken tussen fantasie en werkelijkheid, is een droom voor hem levensecht.
Wat te doen bij nachtmerries?
Als je peuter een nachtmerrie heeft, kan hij daar flink van schrikken. Je kindje wordt huilend wakker of is in paniek. Vaak herinnert hij zich nog wat er gebeurd is in de droom, of blijft hij zich nog een tijdje angstig voelen.
Tips voor ouders
Blijf rustig. Je kindje is overstuur. Door zelf rustig te blijven, geef je hem het vertrouwen dat er niks ergs aan de hand is. Neem de angst van je kindje serieus. Dan zorg je ervoor dat hij zich begrepen voelt en dat het oké is dat hij zich even bang voelt. Troost en knuffel je kind in zijn eigen bedje, met het licht uit. Hiermee geef je hem het idee dat het veilig is in zijn bedje en hij weer kan gaan slapen. Blijf zo nodig even bij je peuter. Is je kindje nog erg bang? Blijf er dan bij tot hij weer in slaap valt.
Praat de volgende dag over de nachtmerrie. Vanaf een jaar of 3 is je peuter meestal goed in staat om aan te geven dat hij gedroomd heeft. Deel je eigen ervaring. Vertel de volgende dag dat je zelf ook wel eens een nachtmerrie gehad hebt. Je kleine dromer merkt dan dat het normaal is en iedereen het weleens heeft. Heb het over leuke dromen. Praat samen met je kindje over leuke dromen, zodat je kindje beseft dat dromen ook leuk kunnen zijn. Lees erover. Lees de volgende dag met je kindje een boekje over dromen en/of nachtmerries, ook dan leert hij dat het er af en toe bij hoort.
Hoe komt het dat ik nachtmerries heb?
Nachtmerries voorkomen
Als je peuter een nachtmerrie heeft, betekent dit meestal niet gelijk dat er iets aan de hand is. Heeft je kindje vaker last van nachtmerries? Dan kan je verschillende dingen proberen om de nachtmerries buiten de deur te houden:
- Rustige afsluiting van de dag: Eindig de dag met een rustige activiteit en zorg voor een fijn slaapritueel zonder beeldschermen.
- Beschermers: Laat een nachtlampje aan als je kindje bang is in het donker of zorg voor een fijne knuffel, die hem een veilig gevoel geeft en de boze dromen voor hem ‘verjaagt’. Introduceer knuffels als beschermers. Geef ze namen zoals bijvoorbeeld bij de Gorgels: Belia en Bobba (er bestaan ook echte knuffels van) en benoem ze als de bewakers van de fijne dromen.
- Veilige slaapkamer: Kijk of er in zijn kamertje geen poppen of knuffels zijn die een ‘enge schaduw’ kunnen krijgen in het donker. Een lampje bij het bed kan een wereld van verschil maken. Het biedt een gevoel van veiligheid en kan de angst voor het donker verminderen.
- Magische rituelen: Het is ook een goed idee om samen met je kind een magische spreuk of rijmpje te verzinnen. Iets simpels als "Boom Bam, de monsters zijn gegaan!" kan een krachtige manier zijn om de verbeelding te kalmeren.
- Zorgen verwerken: Heeft je kindje veel zorgen? Maak dan samen tekeningen van de zorgen overdag en stop deze in een speciaal ‘zorgendoosje’, ‘zorgenkoffertje’ of ‘zorgenflesje’. Dit helpt om ongerustheid overdag te verwerken in plaats van ’s nachts.
- Ontspanningsoefeningen: Kinderen die niet ontspannen zijn als ze in slaap vallen, hebben meer kans op nachtmerries. Door samen met je kindje ontspanningsoefeningen te doen voor het slapen gaan, verklein je de kans op nachtmerries.
- Voorlezen: Hoe gemakkelijk het klinkt om een luisterverhaal of een tekenfilm aan te zetten, voorlezen is als paracetamol tegen de korts, het werkt gewoon :). Jouw aanwezigheid zorgt voor geborgenheid en het veilig gevoel, maar dat is niet alles. Tijdens voorlezen kan je de spannende stukjes overslaan of een rustig verhaaltje kiezen. Spannende boeken zijn prima, maar hou ze best voor een ander moment dan bedtijd, zeker als je kindje snel last van de nachtmerries heeft.
Boekjes over nachtmerries
Om je kindje te helpen met nachtmerries om te gaan, kan je samen een boekje over nachtmerries of dromen lezen. Een aantal leuke voorbeelden van dit soort boekjes zijn:
- Ik ben niet bang in het donker! - Helena Harastova
- Avonds laat - Annie M.G. Schmidt
- De nachtmerries van Loes - Loes Riphagen
- Doei! - Edward van de Vendel
Wanneer hulp inschakelen?
Heeft jouw kindje vaak last van nachtmerries, of lukt het je kindje niet om overdag de nare droom los te laten? Dat kan een teken zijn dat je kindje ergens mee zit. Probeer er achter te komen of er iets is dat je kindje dwarszit en praat er over. Kom je er samen niet uit en gaan de nachtmerries niet over? Dan kan je contact opnemen met het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) bij jou in de buurt.
Als je kindje bang is in de eigen kamer, kijk dan eens goed rond waar het bang van kan zijn. Bewegen er schaduwen van buiten over de muren? Ziet een pop er in het halfdonker misschien eng uit? Die dingen zijn makkelijk op te lossen met een (verduisterings)gordijn of die pop weg te halen. De wind kan voor enge geluiden zorgen. Bekijk of je iets tegen die geluiden kunt doen, zoals het plaatsen van een tochtstrip. Als je kind slapen in het donker eng vindt, kan een nachtlampje helpen. Slaaptekort kan nachtmerries verergeren.
