Oxytocine: Rol en Toediening tijdens en na de Geboorte

Oxytocine, vaak het 'knuffelhormoon' genoemd, speelt een cruciale rol gedurende de zwangerschap, de bevalling en de periode erna. Dit hormoon wordt door het lichaam zelf aangemaakt, maar kan ook synthetisch worden toegediend via een infuus of injectie. Dit artikel belicht de functies van oxytocine en de mogelijke consequenties van de toediening ervan, met specifieke aandacht voor de geboorte van de placenta.

De Rol van Oxytocine

Oxytocine is een synthetische nonapeptide die identiek is aan het hormoon dat door de hypofyse wordt geproduceerd. Het wordt niet alleen door volwassen mannen en vrouwen, maar ook door baby's en kinderen aangemaakt. Het is niet verkrijgbaar als natuurlijk supplement.

Oxytocine en Zwangerschap

Het hormoon speelt al in het prilste begin van de zwangerschap een rol. Het draagt bij aan romantische gevoelens en seksuele opwinding, essentieel voor conceptie. Tijdens een vrouwelijk orgasme bevordert vrijkomende oxytocine de zwemtocht van spermacellen, wat de bevruchting ten goede komt. Hoe positiever de orgasme-ervaring, hoe meer oxytocine er vrijkomt.

Interessant is dat sperma ook oxytocine bevat. Daarom kan seks in de laatste weken van de zwangerschap helpen om de bevalling op te wekken.

Oxytocine tijdens de Bevalling

Oxytocine is het primaire hormoon dat weeën veroorzaakt. Gedurende de zwangerschap wordt extra oxytocine aangemaakt, maar het effect ervan wordt geremd door progesteron, wat voortijdige geboorte voorkomt. Tegen het einde van de zwangerschap neemt de productie van progesteron af, terwijl de aanmaak van prostaglandine en oxytocine toeneemt. Tegelijkertijd wordt de baarmoeder gevoeliger voor oxytocine.

Wanneer de bevalling begint, zorgt de druk van het babyhoofdje tegen de baarmoederhals voor een aanzienlijke stijging van oxytocine. Dit zet het spierweefsel van de baarmoeder aan tot regelmatige samentrekkingen, die wij als weeën ervaren. Gedurende de bevalling worden steeds grotere hoeveelheden oxytocine in het bloed uitgescheiden, wat resulteert in krachtigere weeën.

De aanmaak van oxytocine gebeurt gelukkig stootsgewijs. Dit mechanisme biedt de moeder tijd om te herstellen na een wee en geeft de vagina de gelegenheid om geleidelijk op te rekken, wat uitscheuringen kan helpen voorkomen. De stootsgewijze afgifte is mede te danken aan de wisselwerking van oxytocine met endorfine, een natuurlijke pijnstiller die tijdens de bevalling van onschatbare waarde is.

Oxytocine en het Opwekken van de Bevalling

Indien de bevalling stagneert door te zwakke of gestopte weeën, kan kunstmatige oxytocine via een infuus worden toegediend om de weeënactiviteit te stimuleren en de bevalling op gang te brengen. Ook bij het inleiden van de bevalling wordt gebruik gemaakt van dit zwangerschapshormoon.

De Nageboorte en Oxytocine

Nadat de baby is geboren, is de bevalling nog niet voltooid; de placenta, ook wel nageboorte genoemd, moet nog worden uitgedreven. Meestal gebeurt dit binnen een kwartier tot een half uur na de geboorte van de baby, vooral wanneer de baby op de borst van de moeder ligt. Bij een keizersnede wordt de placenta direct verwijderd.

Stimuleren van de Placenta-uitdrijving

Soms laat de placenta op zich wachten. In dergelijke gevallen kan een injectie met oxytocine worden gegeven. Dit hormoon helpt de baarmoeder krachtig samen te trekken, waardoor de placenta gemakkelijker loslaat en bloedverlies wordt beperkt. De placenta is een orgaan dat speciaal tijdens de zwangerschap groeit om de baby van zuurstof en voedingsstoffen te voorzien.

De geboorte van de placenta vindt plaats door naweeën, gestimuleerd door oxytocine. Factoren zoals knuffelen met de baby, borstvoeding geven en een rustige, ontspannen omgeving kunnen de oxytocineproductie stimuleren. Ook houdingen zoals rechtop zitten, hurken of staan kunnen de zwaartekracht benutten om de placenta naar beneden te helpen zakken.

Wat als de Placenta Niet Loskomt?

Als de placenta na dertig minuten nog niet is geboren en er geen sprake is van excessief bloedverlies, kan de verloskundige nog enige tijd wachten. Indien nodig kan een injectie met oxytocine worden gegeven om de baarmoedercontracties te bevorderen. Een andere mogelijke interventie is het legen van de blaas met een katheter, aangezien een volle blaas de baarmoedercontracties kan belemmeren.

Indien deze maatregelen niet effectief zijn, of bij significant bloedverlies, wordt medische hulp ingeschakeld en neemt een arts de zorg over. Het risico op overmatig bloedverlies neemt toe wanneer de placenta niet spontaan loskomt.

Risico's en Overwegingen bij Placenta Retentie

Een eerdere bevalling met aanzienlijk bloedverlies of placenta die niet spontaan loskwam, verhoogt het risico op herhaling. In dergelijke gevallen zal de verloskundige bij een volgende bevalling proactiever handelen om de placenta snel te laten geboren worden en indien nodig sneller medische hulp inschakelen.

In zeldzame gevallen kan de placenta chirurgisch moeten worden verwijderd in de operatiekamer, wat plaatsvindt onder verdoving. Dit kan de intieme eerste momenten met de pasgeborene onderbreken en leiden tot scheiding van moeder en kind.

Synthetische Oxytocine: Toediening en Mogelijke Gevolgen

Synthetische oxytocine kan via een infuus of injectie worden toegediend. Dit gebeurt om weeën op gang te brengen, te behouden, de placenta sneller te laten geboren worden en overmatig bloedverlies te voorkomen. Het effect van synthetische oxytocine treedt meestal binnen enkele minuten op en houdt een half uur tot een uur aan.

Negatieve Verhalen en Mythes

Er circuleren soms negatieve verhalen over de injectie met synthetische oxytocine. Sommige vrouwen geven aan deze injectie liever niet te willen. Wetenschappelijk onderzoek heeft echter aangetoond dat de injectie binnen vijf minuten werkt en binnen een half uur is uitgewerkt. De bewering dat dit leidt tot meer naweeën in het kraambed is een fabeltje. Synthetische oxytocine is een lichaamseigen stof en heeft geen bijwerkingen buiten de beoogde werking: het stimuleren van baarmoedercontracties voor de geboorte van de placenta en het beperken van bloedverlies.

Recent onderzoek suggereert zelfs een positief effect op het op gang komen van de borstvoeding, aangezien oxytocine hierin ook een belangrijke rol speelt.

Klassieke Homeopathie en Oxytocine Belasting

Sommige vrouwen ervaren klachten die passen bij een 'oxytocine belasting'. Een klassiek homeopaat kan helpen bij het ontstoren hiervan. Het is raadzaam om voorafgaand aan de bevalling een geboorteplan op te stellen en eventuele bezwaren tegen synthetische oxytocine te bespreken met de verloskundige. Het recht op een natuurlijke bevalling, zelfs als deze langer duurt, kan worden benadrukt.

Medische Toediening en Dosering

De toepassing van oxytocine ter inleiding van de baring dient te worden beperkt tot de kliniek en vereist zorgvuldige medische begeleiding. De dosering wordt geleidelijk verhoogd totdat een normaal contractiepatroon is verkregen.

Dosering en Toedieningsvormen

• Infuus: 5 IE oxytocine toevoegen aan 500 ml 0,9% natriumchloride (of 5% glucose). Starten met 1-4 mIE per minuut, geleidelijk verhogen in stappen van 1-2 mIE/min. Een normale contractiepatroon vereist vaak een infusiesnelheid van < 10 mIE/min (max. 20 mIE/min).
• Injectie: 5 IE langzaam intraveneus (druppelinfuus of infuuspomp gedurende 5 min) of 5-10 IE intramusculair na de geboorte van de placenta.

Mogelijke Bijwerkingen en Interacties

Hoewel synthetische oxytocine over het algemeen veilig is, kunnen er bijwerkingen optreden. Vaak voorkomend zijn hoofdpijn, tachycardie, misselijkheid en braken. Soms kunnen aritmieën, anafylactische reacties, huiduitslag en angio-oedeem voorkomen.

Overstimulatie van de uterus kan leiden tot foetale nood, asfyxie of overlijden, en bij de moeder tot uterushypertonie, tetanische contracties of uterusruptuur. Prostaglandinen kunnen elkaars effect versterken; oxytocine mag niet binnen 6 uur na vaginale prostaglandinegel of 30 minuten na verwijdering van een prostaglandinesysteem worden toegediend.

Inhalatie-anesthetica kunnen het uterotone effect van oxytocine verzwakken. Oxytocine kan het bloeddrukverhogende effect van vasoconstrictieve stoffen versterken, en in combinatie met ergot-alkaloïden of sympathicomimetica kan ernstige bloeddrukverhoging optreden. Oxytocine is potentieel aritmogeen.

Contra-indicaties en Voorzorgsmaatregelen

Oxytocine mag niet worden toegediend binnen 6 uur na toediening van vaginale gel met prostaglandinen of binnen 30 minuten na verwijdering van een vaginaal systeem dat prostaglandinen bevat. Inhalatie-anesthetica kunnen het uterotone effect van oxytocine verzwakken.

Er is een verhoogd risico op uterusruptuur bij meerlingzwangerschappen, polyhydramnion, pariteit van meer dan 4, sectio caesarea of eerdere uterusoperaties.

De inleiding van de baring met oxytocica vereist strenge indicatiestelling en medische begeleiding. Niet langdurig toedienen aan vrouwen met weeënzwakte die niet reageren op oxytocine, ernstige pre-eclamptische toxicose of ernstige cardiovasculaire aandoeningen.

Vermijd snelle intraveneuze bolusinjecties om hypotensie, blozen en reflextachycardie te voorkomen. Wees voorzichtig bij patiënten met een predispositie tot myocardiale ischemie, cardiale afwijkingen of een verlengd QT-interval.

Voorzichtigheid is geboden bij vrouwen van 35 jaar of ouder, bij complicaties zoals zwangerschapsdiabetes, hypertensie, hypothyroïdie, en bij een zwangerschapsduur > 40 weken vanwege een verhoogd risico op diffuse intravasculaire stolling (DIS) post partum.

Bij intra-uteriene vruchtdood en/of meconiumhoudend vruchtwater dient men voorzichtig te zijn om vruchtwaterembolie te voorkomen. Bij ernstige nierfunctiestoornis is voorzichtigheid geboden vanwege het risico op vochtretentie en accumulatie van oxytocine.

Langdurige toediening van hoge doses met elektrolytenvrij vocht kan leiden tot waterintoxicatie met maternale en foetale hyponatriëmie. Een combinatie met intraveneus vocht kan vochtoverbelasting veroorzaken, leidend tot acuut pulmonaal oedeem.

Er zijn meldingen van anafylaxie bij vrouwen met een latexallergie; de structuurovereenkomst tussen oxytocine en latex kan dit risico verhogen.

Postpartale Hemorragie (PPH)

Postpartale hemorragie (PPH) wordt gedefinieerd als bloedverlies van meer dan 1000 ml binnen 24 uur na de bevalling. Vroege PPH treedt op binnen de eerste 24 uur, terwijl late PPH na 24 uur maar binnen zes weken na de bevalling plaatsvindt.

Classificatie van Shock bij PPH

Shock, veroorzaakt door hypoperfusie, kan leiden tot hypoxie en celschade. De hypovolemische shock wordt geclassificeerd op basis van bloedverlies (ml), bloedverlies (vol %), hartfrequentie, bloeddruk, polsdruk, urinevolume en symptomen zoals angst en verwardheid.

Het is belangrijk te beseffen dat shockverschijnselen pas optreden na aanzienlijk bloedverlies. Een gezonde zwangere vrouw kan relatief veel bloedverlies tolereren voordat zij hemodynamisch instabiel raakt.

Specifieke Risico's bij Preeclampsie

Bij patiënten met ernstige pre-eclampsie en een verminderd circulerend volume, kan 500-1000 ml bloedverlies al hemodynamische consequenties hebben.

Het Gouden Uur en Borstvoeding

Het 'gouden uur' is het eerste uur na de geboorte, cruciaal voor de hechting tussen moeder en kind en voor de eerste borstvoeding. Huid-op-huidcontact bevordert de rust van de baby en helpt bij het vinden van de tepel. Bij een natuurlijke bevalling vallen het nageboortetijdperk en het gouden uur samen.

Bij flesvoeding krijgt de baby eveneens binnen een uur na de geboorte het eerste flesje, meestal met 10 ml voeding elke drie uur.

APGAR-score en Lichamelijk Onderzoek

De APGAR-score, gemeten na 1, 5 en 10 minuten, beoordeelt de conditie van de baby op basis van ademhaling, hartslag, kleur, spierspanning en reflexen. Een score van 7 of hoger duidt op een normale tot goede conditie.

Ongeveer één tot twee uur na de geboorte vindt een lichamelijk onderzoek van de baby plaats, waarbij de baby van top tot teen wordt gecontroleerd op afwijkingen. Vitamine K kan via druppels worden toegediend.

Hechten en Nazorg

Kleine scheurtjes tijdens de bevalling worden meestal door de verloskundige gehecht met verdoving. De verloskundige geeft ook instructies voor het bellen bij complicaties zoals bloedverlies, koorts of malaise. Tijdens de kraamweek vinden huisbezoeken plaats om het welzijn van moeder en kind te monitoren.

tags: #verloskundige #infuus #oxytocine #placentarest