De Verenigde Staten bevinden zich in een periode van ingrijpende veranderingen op het gebied van abortuswetgeving. Wat in 1973 nog een federale bescherming van het recht op abortus leek, is nu geëvolueerd tot een lappendeken van staatswetten, met grote gevolgen voor vrouwen en de gezondheidszorg.
Historische Context: Roe versus Wade
In 1973 deed het Amerikaanse Hooggerechtshof een baanbrekende uitspraak in de zaak Roe versus Wade. Deze beslissing bepaalde dat abortus is toegestaan, gebaseerd op het grondwettelijke recht op privacy. Sindsdien hebben anti-abortusactivisten en politici zich ingezet om dit besluit terug te draaien, met wisselend succes.
De uitspraak van 1973 werd in 1992 bevestigd door het arrest Planned Parenthood versus Casey. Echter, sinds de afschaffing van Roe v. Wade op 24 juni 2022, bepalen de individuele staten zelf de abortuswetgeving. Dit heeft geleid tot een situatie waarin het recht op abortus in sommige staten volledig is afgeschaft, terwijl het in andere staten nog steeds legaal en toegankelijk is.
Aanscherping van Abortuswetten in de VS
In de Verenigde Staten is er een duidelijke trend zichtbaar van het aanscherpen van abortuswetten. Dit jaar alleen al zijn in negen staten de wetten veel strenger geworden. In de staat Alabama is abortus bijvoorbeeld niet meer toegestaan vanaf het moment dat een vrouw weet dat ze zwanger is. Dit geldt zelfs in gevallen van verkrachting of incest, tenzij de gezondheid van de vrouw ernstig in gevaar is. Artsen die een abortus uitvoeren onder verboden omstandigheden, riskeren gevangenisstraffen van 10 tot 99 jaar. Vrouwen die een abortus ondergaan, zijn in Alabama niet strafbaar.
De gevolgen van deze strenge wetgeving zijn ingrijpend. Voor veel vrouwen in Alabama was het al moeilijk om een abortus te krijgen. In 93 procent van de districten was er in 2014 geen kliniek waar abortussen werden uitgevoerd, waardoor veel vrouwen gedwongen werden naar andere staten te reizen. Dit is voor velen niet haalbaar vanwege financiële beperkingen, aangezien abortus in Alabama niet wordt gedekt door de zorgverzekering.
Naast Alabama hebben ook andere staten de toegang tot abortus beperkt. Zes van de vijftig staten hebben slechts één abortuskliniek. In 27 grote steden en een groot deel van het platteland wonen mensen meer dan 150 kilometer van een abortuskliniek. Staten passen bovendien regels toe die niet noodzakelijk zijn voor de veiligheid van cliënten, maar wel de toegang beperken, zoals regels over de breedte van gangen, parkeerplaatsen of de afstand tot scholen. Dit zijn pogingen om klinieken te dwingen hun deuren te sluiten.
Gevolgen voor de Gezondheidszorg en Kwetsbare Groepen
De beperking van de toegang tot abortus leidt niet tot een afname van het aantal abortussen, maar maakt ze wel gevaarlijker. Vrouwen worden gedwongen onveilige methoden te gebruiken om hun zwangerschap te beëindigen. De VS heeft reeds een van de hoogste sterftecijfers als gevolg van complicaties bij de zwangerschap onder ontwikkelde landen. Staten met strenge abortusregels kennen een hoger sterftecijfer bij zowel baby's als moeders dan staten met soepeler regels.
Mensen met een laag inkomen, zoals jongeren, vluchtelingen, migranten en gekleurde mensen, worden het hardst getroffen door de inperking van abortusmogelijkheden. De reis naar een kliniek kan langer en de ingreep duurder worden. Onderzoek van Amnesty uit 2010 toont aan dat Afro-Amerikaanse vrouwen een drie tot vier keer grotere kans lopen om te sterven tijdens de zwangerschap of bevalling dan witte vrouwen in de VS.
Juridische Strijd en Politieke Polarisatie
Sinds het Amerikaanse Hooggerechtshof in 2022 een punt achter het federale recht op abortus zette, hanteert elke staat zijn eigen abortuswetgeving. Dit heeft geleid tot juridische gevechten tussen staten. Een voorbeeld hiervan is de zaak tussen Texas en een arts in New York. Texas spande een rechtszaak aan tegen de arts, die op afstand zorg verleende aan een vrouw in Texas. De kern van het geschil is de zogenaamde shield law in New York, die artsen beschermt die abortus- en genderbevestigende zorg op afstand bieden.
De politieke polarisatie rondom abortus is hevig. Tegenstanders van abortus blijven succesvol in de Verenigde Staten. Het Hooggerechtshof, dat nu een conservatieve meerderheid heeft, heeft het landelijk recht op abortus afgeschaft. Dit besluit wordt door velen gezien als een stap terug voor vrouwenrechten.
Europa en Nederland: Een Vergelijkbare Trend?
Ook in Europa wordt er gemorreld aan het recht om een zwangerschap af te breken. Polen heeft een van de strengste abortuswetgevingen van Europa, en in 2018 gingen tienduizenden vrouwen de straat op om te protesteren tegen een wetsvoorstel dat abortus verder aan banden legt.
In Nederland wordt door D66-Kamerlid Pia Dijkstra en andere parlementariërs opgemerkt dat het recht om een zwangerschap af te breken ook hier meer onder druk komt te staan. Hoewel Nederland momenteel ruimere abortuswetten kent dan veel Amerikaanse staten, is de discussie over de toegankelijkheid en de wetgeving levendig.
De Toekomst van Abortusrechten
De situatie rondom abortusrechten in de VS blijft gespannen. De beslissing van het Hooggerechtshof heeft geleid tot een situatie waarin het recht op abortus sterk afhankelijk is van de staat waarin men woont. Er wordt verwacht dat de strijd om abortusrechten nog lang zal voortduren, met mogelijke gevolgen voor andere verworven rechten, zoals het recht op anticonceptie en holebirechten.
De publieke opinie in de VS is verdeeld, maar recente peilingen tonen aan dat een meerderheid van de Amerikanen voorstander is van het behoud van het recht op abortus. Desondanks lijkt de anti-abortusbeweging momenteel meer succes te boeken in het doorvoeren van restricties.