Aambeien: Oorzaak, Herkenning en Behandeling

Aambeien, ook wel bekend als hemorroïden of speen, zijn gezwollen en verzakte bloedvatrijke weefsels in de anus. Ze ontstaan vaak door een verhoogde druk rond de anus, bijvoorbeeld door hard persen tijdens de stoelgang, bij constipatie, na een bevalling of door langdurig hoesten.

Hoewel aambeien over het algemeen onschuldig zijn, kunnen ze wel vervelende symptomen veroorzaken. Vaak verdwijnen ze vanzelf, maar de symptomen kunnen ook terugkeren. In sommige gevallen kan er een bloedklonter in de aambei ontstaan, wat leidt tot een pijnlijke trombose, meestal bij uitwendige aambeien.

Aambeien komen zeer frequent voor; naar schatting heeft ongeveer 70% van de volwassenen er ooit last van. Ze zijn het gevolg van uitzetting en verzakking van het bloedvatrijke zachte weefsel in de anus (inwendige aambeien).

Hoe herken je aambeien?

Het meest kenmerkende symptoom van aambeien is bloedverlies. Dit is meestal beperkt en kan zich uiten als bloed op het toiletpapier na de ontlasting, in het ondergoed, of soms als druppels in de toiletpot na het poepen. Daarnaast kunnen jeuk of een ongemakkelijk, drukkend gevoel rond de anus ook veelvoorkomende klachten zijn.

Afhankelijk van de ernst worden er vier graden van aambeien onderscheiden:

• Graad 1: Beginnende uitzakking van de weefsels, die uitwendig niet zichtbaar is.
• Graad 2: De aambeien worden zichtbaar bij het persen, maar trekken zich weer terug bij ontspanning.
• Graad 3: De aambeien puilen naar buiten uit, maar kunnen nog met de vinger teruggeduwd worden.
• Graad 4: De aambeien kunnen niet meer teruggeduwd worden en zijn continu uitwendig zichtbaar.

Bij een getromboseerde aambei is er sprake van hevige pijn rond de anus, waarbij zitten onmogelijk kan zijn. Er is dan een harde, donkerrode of blauwe zwelling zichtbaar langs de anus.

Diagnose door een arts

De arts zal eerst een korte vragenronde doen en een inspectie uitvoeren om uitwendig zichtbare aambeien te beoordelen en andere mogelijke oorzaken voor de klachten uit te sluiten. Tijdens het onderzoek kan gevraagd worden om te persen.

Vervolgens volgt een inwendig onderzoek. Met de vinger voelt de arts naar de aanwezigheid van inwendige aambeien, zwellingen en eventuele pijnklachten. Soms wordt de binnenkant van de anus bekeken met een kort kijkinstrument, een zogenaamde anuscopie.

Factoren die aambeien verergeren

Aambeien kunnen verergeren door diverse factoren:

• Weinig beweging: Dit kan leiden tot harde, droge ontlasting en de noodzaak om harder te persen. Langdurig zitten verhoogt ook de druk op de anus.
• Constipatie (verstopping): Door harde ontlasting moet men langer en harder persen, wat de druk op de zwellichamen verhoogt.
• Zwangerschap en bevalling: De groeiende baarmoeder oefent druk uit op de darmen, wat kan leiden tot een tragere darmwerking en hardere ontlasting. Tijdens de bevalling neemt de druk op de anus verder toe door het persen.
• Langdurig persen: Hard persen tijdens de stoelgang is een belangrijke oorzaak van verhoogde druk op de anus.
• Vezelarm dieet: Een gebrek aan vezels kan leiden tot harde ontlasting.
• Onvoldoende vochtinname: Water helpt de ontlasting zacht te houden.
• Het ophouden van de ontlasting: Dit maakt de ontlasting droger en harder.

Andere symptomen die op aambeien kunnen wijzen zijn anale jeuk, een weeïg gevoel in de onderbuik of anale streek, gevoeligheid of pijn tijdens het ontlasten, en vervelende zwellingen bij de anus.

Behandeling van aambeien

Aambeien die geen klachten veroorzaken, behoeven geen verdere behandeling. Bij storende aambeien zijn er verschillende behandelingsmogelijkheden:

Niet-chirurgische behandelingen

• Medicatie: Geneesmiddelen hebben een beperkte rol, maar constipatie moet behandeld worden, eventueel met een gepast laxeermiddel. Zalfjes of zetpillen kunnen de symptomen verlichten.
• Rubberbandligatie (Barron-ligatie): Hierbij wordt het slijmvlies boven de aambei met een elastiekje afgebonden. Dit zorgt ervoor dat de aambei verschrompelt en afsterft. De ingreep gebeurt op gevoelloos slijmvlies, wat de pijn beperkt. Soms kan een weeïg gevoel in de onderbuik of wat bloedverlies optreden.
• Sclerotherapie: Een vloeistof wordt in de aambei gespoten, waardoor deze verschrompelt.
• Infraroodcoagulatie: De bloedvaten die de aambei voeden, worden verhit en verschrompeld.

Chirurgische behandelingen

Grotere aambeien die naar buiten puilen, vereisen vaak een chirurgische ingreep, meestal in dagopname.

• Longo of PPH: Een cilinder slijmvlies met onderliggend bindweefsel boven het anale kanaal wordt weggenomen. Hierdoor worden de aambeien op hun normale plaats gehangen en de toevoerende bloedvaatjes onderbonden. Deze techniek is vooral doeltreffend bij uitgesproken inwendig excess aan slijmvliesweefsel/aambeien.
• Milligan en Morgan hemorrhoidectomie: De binnenste en buitenste aambeien worden volledig weggesneden, met behoud van huid- en slijmvliesbruggetjes om vernauwing van de anus te voorkomen. Dit wordt beschouwd als een zeer permanente oplossing, maar kan postoperatief pijnlijk zijn.
• Laserhemorrhoidopexie: Met behulp van een laserfiber worden de aambeien aangeprikt en van binnenuit dichtgeschroeid. Hierdoor wordt het slijmvlies terug 'vastgemaakt' aan het anaal kanaal. Dit is minder geschikt voor grote prolaberende hemorroïden, maar helpt goed tegen symptomatisch bloedverlies.

Een getromboseerde aambei kan onder plaatselijke verdoving behandeld worden door de bloedklonter te verwijderen via een kleine insnede.

Preventie van aambeien

Het voorkomen van aambeien is cruciaal. De belangrijkste preventieve maatregelen zijn:

• Zorg voor een goede, zachte stoelgang: Eet vezelrijk voedsel (veel groenten, fruit, volkorenproducten), drink minstens 1,5 tot 2 liter water per dag en beweeg regelmatig.
• Respecteer een korte toilettijd en een goede toilethouding: Ga naar het toilet zodra u aandrang voelt en vermijd langdurig zitten of hard persen. Gebruik eventueel een voetenbankje om de houding te optimaliseren.
• Hygiëne: Gebruik zacht toiletpapier of spoel de anus af met water. Dep daarna droog zonder te wrijven. Vermijd zeep en geparfumeerde of alcoholhoudende vochtige doekjes.
• Vermijd diarree en constipatie: Indien nodig kan de arts een laxeermiddel voorschrijven.
• Beperk alcoholgebruik: Alcohol kan de bloedvaten doen uitzetten.

Belangrijk: Als aambeien niet vanzelf verdwijnen, hevige pijn veroorzaken, of er sprake is van bloedverlies, is het raadzaam om een arts te raadplegen. Bloedverlies kan namelijk ook wijzen op andere, ernstigere aandoeningen.

tags: #speen #uitwendige #aambeien #terugduwen