Jeuk tijdens de zwangerschap is een veelvoorkomend verschijnsel en kan verschillende oorzaken hebben. Ongeveer één op de vijf zwangere vrouwen in Nederland krijgt hiermee te maken, vaak in de laatste drie maanden van de zwangerschap. Hoewel de jeuk soms onschuldig is, kan het ook wijzen op ernstigere aandoeningen zoals zwangerschapscholestase, een leveraandoening die de gezondheid van zowel de moeder als de baby kan beïnvloeden. Daarnaast kunnen huidziekten zoals PUPPP en pemphigoid gestationis optreden, die hevige jeuk veroorzaken.

Verschillende Oorzaken van Zwangerschapsjeuk

De jeuk kan voortkomen uit veranderingen in het immuunsysteem en hormonen tijdens de zwangerschap. Soms gaat de jeuk gepaard met huiduitslag, maar dit is niet altijd het geval. Er zijn verschillende specifieke oorzaken te onderscheiden:

Zwangerschapscholestase (ICP)

Zwangerschapscholestase, ook wel intrahepatische cholestase in de zwangerschap (ICP) genoemd, is een leveraandoening die specifiek tijdens de zwangerschap ontstaat. Normaal gesproken maakt de lever gal aan voor de vertering van vetten. Deze gal wordt via galgangen naar de galblaas en darmen afgevoerd. Bij cholestase stagneert deze afvoer, waardoor gal niet goed uit de lever kan stromen. Hierdoor hopen galzouten zich op in het bloed. Dit proces kan de lever tijdelijk beschadigen en leidt tot een verhoogde concentratie galzuren in het bloed.

De oorzaak van deze galstuwing tijdens de zwangerschap is nog niet volledig bekend, maar zwangerschapshormonen, met name verhoogde oestrogeen- en progesteronspiegels, spelen waarschijnlijk een belangrijke rol. Ook genetische aanleg lijkt van invloed te zijn.

Risicofactoren voor zwangerschapscholestase zijn onder andere:

• Eerdere zwangerschapscholestase.
• Familiegeschiedenis van de aandoening.
• Meerlingzwangerschap.
• Bepaalde etnische afkomst (vrouwen van Zuid-Amerikaanse of Aziatische afkomst).
• Zwangerschap in de herfst en winter.

In Nederland krijgt naar schatting 0,5 tot 1% van de zwangere vrouwen in de tweede helft van de zwangerschap te maken met hevige jeuk in combinatie met verhoogde galzuren in het bloed. Dit komt neer op ongeveer 3.400 vrouwen per jaar.

Zwangerschapseczeem

In het begin van de zwangerschap kunnen vrouwen jeuk ervaren die later kan overgaan in jeukbultjes. Dit wordt vaak veroorzaakt door eczeem. Tijdens de zwangerschap kan nieuw eczeem ontstaan, zelfs als iemand dit voorheen niet had, door de lichamelijke veranderingen die optreden ter bescherming van de baby. Dit kan leiden tot het ontstaan of verdwijnen van huidziekten.

PUPPP (Pruritic Urticarial Papules and Plaques of Pregnancy)

PUPPP is een veelvoorkomende huidziekte tijdens de zwangerschap die gepaard gaat met intense jeuk en de vorming van rode bultjes of galbulten, soms ook met blaasjes. De aandoening begint vaak op de buik, met name bij de striae (striemen), maar meestal niet rond de navel. PUPPP treedt meestal op in de laatste maanden van de zwangerschap en verdwijnt na de bevalling. Het komt vaker voor bij een eerste zwangerschap, een tweeling of bij snelle gewichtstoename. De exacte oorzaak is onbekend, maar de aandoening is niet gevaarlijk voor moeder of kind.

Pemphigoid Gestationis

Pemphigoid gestationis is een zeldzame, auto-immuun huidziekte die tijdens de zwangerschap kan ontstaan. Het wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van antistoffen in het lichaam. De aandoening kenmerkt zich door blaren en jeuk. Het kan terugkeren bij een volgende zwangerschap en in zeldzame gevallen kunnen baby's ook blaren krijgen. Behandeling vindt plaats met zalf of medicijnen.

Symptomen van Zwangerschapsjeuk en Zwangerschapscholestase

De symptomen kunnen variëren afhankelijk van de oorzaak:

Symptomen van Zwangerschapscholestase:

• Hevige jeuk: Dit is het meest kenmerkende symptoom. De jeuk begint vaak aan de handpalmen en voetzolen en kan zich uitbreiden naar het hele lichaam. De jeuk is vaak intenser 's avonds en 's nachts, wat kan leiden tot slaapproblemen.
• Geen huiduitslag: In tegenstelling tot veel andere vormen van jeuk, is er bij zwangerschapscholestase meestal geen zichtbare huiduitslag.
• Gele huid of ogen (geelzucht): In sommige gevallen kan de huid of het wit van de ogen geel worden door een ophoping van bilirubine.
• Donkere urine.
• Ontkleurde, vettige ontlasting.
• Onprettig gevoel in de rechter bovenbuik.

De jeuk kan zo intens zijn dat het leidt tot slaaptekort, onrust en prikkelbaarheid. Hoewel de aandoening voor de moeder vooral vervelend is, kan deze wel gevaarlijk zijn voor de baby.

Symptomen van Zwangerschapseczeem:

• Rode of donkerder wordende huid.
• Velletjes, bultjes of korstjes op de huid.
• Jeuk, soms met het ontstaan van jeukbultjes.

Symptomen van PUPPP:

• Intense jeuk.
• Rode bultjes of galbulten, soms met blaasjes.
• Beginnend op de buik, vooral bij striae.

Diagnose en Behandeling

Bij aanhoudende jeuk, voohtml

Jeuk en Slaapproblemen Tijdens de Zwangerschap: Oorzaken en Oplossingen

Ongeveer één op de vijf zwangere vrouwen in Nederland krijgt last van jeuk, wat vaak voorkomt in de laatste drie maanden van de zwangerschap. Deze jeuk kan gepaard gaan met huiduitslag, maar dit is niet altijd het geval. Hoewel sommige oorzaken van jeuk onschuldig zijn, bestaat er ook een ernstigere vorm: zwangerschapscholestase. Bij deze aandoening werkt de lever minder goed, waardoor galzuren in het bloed terechtkomen. De jeuk wordt veroorzaakt door veranderingen in het immuunsysteem en hormoonspiegel.

Oorzaken van Jeuk Tijdens de Zwangerschap

De jeuk tijdens de zwangerschap kan diverse oorzaken hebben. Hormonale veranderingen en aanpassingen in het immuunsysteem spelen een belangrijke rol. Factoren zoals meerlingzwangerschappen, het seizoen (herfst en winter) en genetische aanleg kunnen de kans op jeuk vergroten. Vrouwen van Zuid-Amerikaanse of Aziatische afkomst hebben er vaker last van.

Zwangerschapscholestase: Een Leveraandoening

Zwangerschapscholestase, ook wel intrahepatische cholestase in de zwangerschap (ICP) genoemd, is een leverziekte die specifiek tijdens de zwangerschap optreedt. Letterlijk betekent het 'ophoping van gal in de zwangerschap'. Normaal gesproken produceert de lever gal, die helpt bij de vertering van vetten en via galgangen wordt afgevoerd naar de galblaas en darmen. Bij cholestase stagneert deze afvoer, waardoor gal zich ophoopt in de lever. Dit kan tijdelijke leverschade veroorzaken en leiden tot een verhoogde concentratie galzuren in het bloed. De exacte oorzaak waarom de galafvoer tijdens de zwangerschap minder goed functioneert, is nog niet volledig bekend, maar zwangerschapshormonen en genetische aanleg spelen waarschijnlijk een rol.

Symptomen van Zwangerschapscholestase

Het meest kenmerkende symptoom van zwangerschapscholestase is intense jeuk, vaak beginnend op de handpalmen en voetzolen, en met name 's nachts verergerend. Deze jeuk kan zich uitbreiden over het hele lichaam en is zo hevig dat het de nachtrust ernstig kan verstoren. Belangrijk is dat er bij zwangerschapscholestase geen huiduitslag zichtbaar is. Soms kunnen er echter andere symptomen optreden door de leverschade, zoals:

• Geelzucht: een gelige verkleuring van de huid en het oogwit.
• Donkere urine.
• Ontkleurde, vettige ontlasting (stopverfkleur).
• Een onaangenaam gevoel in de rechter bovenbuik.

De jeuk kan zo hinderlijk zijn dat het leidt tot slaaptekort en vermoeidheid. Hoewel de aandoening voor de moeder voornamelijk vervelend is, brengt het wel risico's met zich mee voor de baby.

Risico's voor de Baby bij Zwangerschapscholestase

De verhoogde galzuren in het bloed van de moeder komen via de placenta en navelstreng ook bij de baby terecht, wat leidt tot hoge concentraties galzuren in het vruchtwater en het bloed van de foetus. Omdat de lever van een baby nog niet volledig ontwikkeld is, kan deze de galzuren niet efficiënt verwijderen. Galzuren zijn schadelijk voor de baby en kunnen onder andere leiden tot hartritmestoornissen, wat in het ergste geval fataal kan zijn. Andere mogelijke complicaties zijn:

• Vroeggeboorte.
• Ademhalingsproblemen met zuurstoftekort.
• Meconiumlozing (eerste ontlasting van de baby) in het vruchtwater.

Deze risico's maken het essentieel om zwangerschapscholestase tijdig te diagnosticeren en te behandelen.

Diagnose van Zwangerschapscholestase

Bij verdenking op zwangerschapscholestase zal de arts een bloedtest uitvoeren om de concentratie van galzuren en leverenzymen (transaminasen) te meten. De diagnose wordt gesteld wanneer de galzuren in het bloed verhoogd zijn, er jeuk is zonder huiduitslag, de zwangerschap zich in het tweede of derde trimester bevindt, en er geen andere aandoeningen zijn die de klachten en verhoogde galzuren verklaren. Op basis van de hoogte van de galzuren wordt onderscheid gemaakt tussen milde (10-39) en ernstige (boven de 40) zwangerschapscholestase.

Behandeling van Zwangerschapscholestase

De behandeling van zwangerschapscholestase is gericht op het minimaliseren van de risico's voor de baby en het verlichten van de klachten van de moeder. Dit omvat:

• Medicatie: Het meest gebruikte medicijn is ursodeoxycholzuur (bijvoorbeeld Ursochol®). Dit middel verlaagt de galzuren, vermindert de jeuk en is veilig voor moeder en kind. Soms worden antihistaminica voorgeschreven om de nachtrust te verbeteren, hoewel deze niet direct tegen de jeuk helpen.
• Bewaking van de zwangerschap: Regelmatige bloedcontroles en soms een CTG (hartfilmpje van de baby) om de conditie van de baby in de gaten te houden.
• Inleiden van de bevalling: Afhankelijk van de ernst van de cholestase en de waarden in het bloed, kan de gynaecoloog besluiten de bevalling eerder in te leiden, meestal vanaf 37 weken zwangerschap. Dit gebeurt om complicaties bij de baby te voorkomen. De bevalling wordt in ieder geval niet voorbij de 40 weken laten gaan.

Andere Oorzaken van Jeuk Tijdens de Zwangerschap

Naast zwangerschapscholestase zijn er andere huidaandoeningen die jeuk kunnen veroorzaken:

Zwangerschapseczeem

In het begin van de zwangerschap kan vroege zwangerschapsjeuk optreden, vaak gerelateerd aan eczeem. Tijdens de zwangerschap kan nieuw eczeem ontstaan, zelfs als dit voorheen niet bestond, door veranderingen in het lichaam. Dit kan gepaard gaan met jeukbultjes.

PUPPP (Pruritic Urticarial Papules and Plaques of Pregnancy)

PUPPP is een jeukende huidaandoening met rode bultjes of galbulten, soms met blaasjes. Het begint vaak op de buik, met name bij striae (striemen), maar niet rond de navel. PUPPP komt meestal voor in de laatste zwangerschapsmaanden en verdwijnt na de bevalling. Het is vervelend, maar niet gevaarlijk voor moeder of kind. De oorzaak is onbekend, maar het komt vaker voor bij een eerste zwangerschap, meerlingen of snelle gewichtstoename.

Pemphigoid Gestationis

Dit is een zeldzame huidaandoening met blaren en jeuk tijdens de zwangerschap, veroorzaakt door antistoffen in het lichaam. De aandoening kan terugkomen bij een volgende zwangerschap en soms ook bij de baby blaren veroorzaken. Behandeling bestaat uit zalf of medicijnen.

Algemene Tips en Adviezen bij Jeuk

Ongeacht de specifieke oorzaak van de jeuk, zijn er algemene maatregelen die de klachten kunnen verlichten en de huid comfortabel kunnen houden:

Huidverzorging

• Houd de huid goed vet: Gebruik verzorgende crèmes en lotions, want een droge huid verergert de jeuk. Een basiszalf (een zalf, crème of lotion zonder medicijn) verzacht en beschermt de huid. Crèmes trekken snel in, vette crèmes zijn voor een erg droge huid, zalven voor een heel erg droge huid, en lotions voor de behaarde huid.
• Vermijd uitdroging: Ga niet te vaak of te lang douchen of in bad, en gebruik zo min mogelijk of geen zeep, shampoo of badschuim. Gebruik bij voorkeur lauw water, aangezien heet water de huid meer uitdroogt.
• Dep de huid droog: Wrijf na het douchen of baden de huid zachtjes droog in plaats van te wrijven.
• Hydratatie van de lucht: In de winter kan een vochtige handdoek over de verwarming helpen om de luchtvochtigheid in huis te verhogen, wat uitdroging van de huid tegengaat.

Verlichting van Jeuk

• Niet krabben: Hoewel moeilijk, is het cruciaal om niet te krabben, omdat dit de huid kan beschadigen en de jeuk kan verergeren. Houd nagels kort en schoon.
• Koelen: Breng verkoelende lotions met menthol aan, of gebruik koele kompressen of een cold pack met een dun doekje ertussen.
• Wisselbaden: Afwisselend warm en koud douchen kan tijdelijk verlichting bieden, eindigend met koud water.
• Ademende kleding: Draag luchtige kleding van natuurlijke materialen zoals katoen of bamboe.
• Parfumvrije producten: Gebruik wasmiddelen en verzorgingsproducten zonder parfum om huidirritatie te minimaliseren.
• Havermoutbad: Een bad met havermout kan jeukstillend werken.

Voeding en Leefstijl

• Voldoende drinken: Drink minimaal 1,5 tot 2 liter water per dag.
• Beperk bepaalde voedingsmiddelen: Vermijd alcohol, koffie, cacao en roken. Beperk het gebruik van zout en suiker.
• Vetbeperking: Houd een maximum van ongeveer 20 gram vet per dag aan.
• Medicatie: Raadpleeg altijd een arts voordat u medicijnen gebruikt, aangezien sommige zwangerschapscholestase kunnen verergeren.

Na de Bevalling

Meestal verdwijnt de jeuk binnen enkele dagen tot weken na de bevalling, omdat de galstroom weer normaal wordt. Zwangerschapscholestase zelf verdwijnt na de geboorte van de baby. Vrouwen die Ursochol® hebben gebruikt, mogen veilig borstvoeding geven.

Er is een verhoogde kans (45-70%) dat zwangerschapscholestase terugkomt bij een volgende zwangerschap. Het gebruik van de combinatiepil kan de kans op galstuwing verhogen, dus anticonceptie zonder hormonen of met alleen progestagenen wordt aanbevolen. Bij terugkeer van de klachten is het belangrijk dit direct te melden aan de verloskundige.

tags: #slecht #slapen #zwangerschapssymptoom #jeuk