De hoeveelheid zuurstof in het bloed wordt gemeten als zuurstofverzadiging, ook wel saturatie genoemd. Dit percentage geeft aan in hoeverre het bloed verzadigd is met zuurstof. Het wordt uitgedrukt in een percentage, omdat het aangeeft hoeveel procent van de hemoglobine in de rode bloedcellen zuurstof aan zich heeft gebonden.
Gezonde saturatiewaarden
Een saturatie van 95% of hoger wordt als normaal beschouwd, wat aangeeft dat er voldoende zuurstof in het bloed aanwezig is. Een saturatie tussen 91% en 93% is lager dan normaal, maar meestal geen reden tot directe zorg. Wanneer de waarde 90% of lager is, spreekt men van een tekort, ook wel desaturatie genoemd. Een te laag zuurstofgehalte in het bloed kan leiden tot klachten zoals benauwdheid, vermoeidheid, verwardheid en onrust.
Hoe het zuurstofgehalte in het bloed te meten
Er zijn twee methoden om het zuurstofgehalte in het bloed te meten:
Bloedgasonderzoek
Dit onderzoek, waarbij bloed uit een slagader wordt afgenomen, is zeer betrouwbaar. Het nadeel is dat het prikken niet altijd mogelijk is.
Saturatiemeter (pulsoximeter)
Een eenvoudigere methode is het gebruik van een saturatiemeter, ook wel pulsoximeter genoemd. Dit apparaatje wordt enkele seconden op de wijsvinger geplaatst en geeft direct een uitslag. De nauwkeurigheid kan echter iets lager zijn dan bij een bloedgasonderzoek.
Het zuurstofgehalte in het bloed op peil houden
Een gezonde leefstijl, met voldoende beweging, regelmatige ontspanning, gevarieerde voeding en niet roken, draagt bij aan een optimaal zuurstofgehalte. In gevallen waar een te laag zuurstofgehalte wordt veroorzaakt door een ziekte, zoals de longziekte COPD, kan medicatie in overleg met een arts een oplossing bieden.
Slagaders en bloedzuurstofgehalte
Bijna alle slagaders transporteren zuurstofrijk bloed, dat een lichtrode kleur heeft. Dit bloed wordt vanuit de linkerkamer van het hart door het lichaam gepompt (de grote bloedsomloop). Na de gaswisseling in de weefsels stroomt het zuurstofarme bloed terug naar het hart. Vervolgens gaat het via de kleine bloedsomloop naar de longen om weer zuurstof op te nemen.
De longslagader is de enige slagader die zuurstofarm bloed vervoert. Deze transporteert het bloed vanuit het hart naar de longen, waar het weer van zuurstof wordt voorzien.
Saturatiemeting: Belang en Toepassing
De saturatiemeting, vaak uitgevoerd met een draadloos 'knijpapparaat' aan de wijsvinger, is een veelgebruikte methode om de hoeveelheid zuurstof in het bloed te bepalen. Dit is van cruciaal belang, aangezien het lichaam voldoende zuurstof nodig heeft voor de goede werking van organen. Bij het inademen komt zuurstof via de longen in het bloed. De saturatiemeter meet de roodheid van het bloed, wat een indicatie geeft van de zuurstofhoeveelheid, uitgedrukt in een percentage. Een waarde van 100% betekent dat alle hemoglobine in de rode bloedcellen verzadigd is met zuurstof.
Hemoglobine is een eiwit in de rode bloedcellen dat verantwoordelijk is voor het transport van zuurstof van de longen naar de rest van het lichaam.
Een saturatie van 95% tot 100% wordt als goed beschouwd. Een waarde van 99% is niet per se beter dan 96%. Een saturatie van 91%, 92% of 93% is lager dan normaal, maar nog geen directe reden tot zorg. Onder de 90% krijgen weefsels en organen minder zuurstof. Kortdurende periodes van lagere saturatie kunnen geen kwaad, maar langdurige periodes kunnen leiden tot benauwdheid, vermoeidheid of onrust, en mogelijk zelfs weefselschade. Bij mensen met een longziekte, zoals longemfyseem of astma, kan een lagere saturatiewaarde soms voorkomen en hoeft deze niet altijd abnormaal te zijn.
Zelfmeting van saturatie
Veel mensen meten hun saturatie thuis zelf. Het is aan te raden om voorafgaand aan de meting vijftien minuten rustig te zitten. Als de saturatie onder de 95% is, wordt geadviseerd om na tien minuten aan een andere vinger opnieuw te meten. Houd er rekening mee dat de saturatiemeter enige tijd nodig heeft om de meting te voltooien, omdat het de pulsaties van het bloed moet kunnen detecteren. Duurdere apparaten geven ook de hartslag weer, wat kan helpen bij het controleren van de nauwkeurigheid van de meting.
Hoewel zelfmeting inzicht kan geven, raden longartsen zelfmeting niet altijd per se aan, aangezien een longziekte meer omvat dan alleen de saturatiewaarde. Sommige mensen kunnen panikeren bij de uitslag. In dergelijke gevallen is het raadzaam om de meting door een arts te laten uitvoeren, zodat de uitslag direct besproken kan worden.
De saturatiemeter werkt mogelijk minder goed bij mensen met een verstoorde doorbloeding. In zulke gevallen kunnen zorgverleners kiezen voor metingen bij het oor of op het voorhoofd.
Bloedgasonderzoek versus saturatiemeting
Een bloedgasonderzoek geeft een nog preciezer beeld van de zuurstofstatus dan een saturatiemeting. Bij een bloedgasonderzoek wordt de gasspanning van zuurstof in het bloed gemeten, terwijl bij saturatie de hoeveelheid zuurstofmoleculen aan hemoglobine wordt gemeten.
Saturatie bij Neonaten (Pasgeborenen)
De titel van dit artikel suggereert dat er specifieke informatie over neonatale saturatie zal worden verstrekt, maar de aangeleverde tekst bevat hierover geen concrete details. De tekst richt zich voornamelijk op algemene informatie over saturatie bij volwassenen en de meting ervan, met een enkele verwijzing naar studies die kinderen met bronchiolitis betreffen.
In de context van neonatale zorg is het monitoren van de zuurstofsaturatie van essentieel belang. Voor pasgeborenen, vooral prematuren of die met ademhalingsproblemen, wordt vaak een iets lagere saturatiegrenswaarde gehanteerd dan bij volwassenen. De American Academy of Pediatrics (AAP) hanteert bijvoorbeeld een saturatiegrens van 90% bij bronchiolitis bij kinderen.
Studies, zoals die van Cunningham (2015), onderzochten de impact van verschillende saturatiedoelen (bijvoorbeeld <90% versus <94%) bij kinderen met bronchiolitis. Deze studies suggereren dat een lagere saturatiedoelstelling mogelijk de opnameduur kan verkorten en het risico op heropname kan verminderen. Echter, de effecten op langere termijn, zoals mortaliteit, neurologische uitkomstmaten en opnames op intensive care, blijven onzeker. De bewijskracht voor deze aanbevelingen wordt vaak als laag beoordeeld.
De oxyhemoglobine-dissociatiecurve beschrijft de relatie tussen de partiële zuurstofdruk in het bloed en de zuurstofverzadiging van hemoglobine. Een saturatie van 90% komt overeen met een arteriële druk van ongeveer 60 mmHg. Boven dit punt wordt de curve vlakker, wat betekent dat grote veranderingen in saturatie slechts kleine veranderingen in arteriële zuurstofdruk weerspiegelen.
Er is beperkt onderzoek gedaan naar specifieke saturatiegrenzen bij kinderen met bronchiolitis, en de beschikbare studies tonen geen significant verschil in uitkomsten tussen een grens van 94% of 90%. Studies van Stollar en Van Hasselt et al. suggereren dat er geen significant verschil is in desaturaties of opnames tussen kinderen die wel of niet werden opgenomen op basis van bepaalde saturatiewaarden.
De belangrijkste doelen van een ziekenhuisopname voor bronchiolitis zijn het voorkomen van complicaties zoals overlijden, IC-opnames en neurologische schade. Hoewel zuurstoftherapie de opnameduur kan verlengen, wordt dit door ouders vaak geaccepteerd wanneer dit bijdraagt aan het voorkomen van ernstige complicaties.
Voor gezonde kinderen wordt een saturatie van ≥ 95% als normaal beschouwd. Bij kinderen met bronchiolitis komt een saturatie onder deze waarde regelmatig voor. Extra zuurstof wordt geadviseerd bij saturaties onder de 90%, hoewel het bewijs hiervoor laag is.
Betrouwbaar meten thuis
Een saturatiemeter is een eenvoudig te gebruiken apparaat voor thuisgebruik. Kleine factoren, zoals koude vingers, nagellak, beweging tijdens de meting of verkeerde plaatsing, kunnen de meting echter beïnvloeden. Naast de SpO2-waarde geven de meeste meters ook de hartslag weer, wat kan dienen als indicatie voor de betrouwbaarheid van de meting.
Bij het kiezen van een saturatiemeter voor thuisgebruik is het belangrijk te letten op een duidelijk display, een stabiele meting en een goede vingerclip. Modellen met Bluetooth-verbinding en app-koppeling zijn handig voor het bijhouden van metingen en trends. Voor kinderen zijn er speciale meters met een passend formaat voor kleinere vingers.
Het is belangrijk om bij het meten van de saturatie rekening te houden met de context, zoals bestaande longaandoeningen. Meet de SpO2 bij voorkeur altijd in rust voor een betrouwbaar beeld. Neem contact op met een arts als de saturatie onder de 90% blijft, ook na opnieuw meten in rust. Bij waarden rond de 90-94% met bijkomende klachten zoals benauwdheid, pijn op de borst of duizeligheid, is het eveneens raadzaam de huisarts te raadplegen.
Welke vinger te gebruiken? De wijsvinger is de meest gebruikte vinger, maar andere vingers kunnen ook gebruikt worden. De vingers aan de handen hebben over het algemeen een betere doorbloeding dan de tenen.
Soorten saturatiemeters
Er zijn diverse saturatiemeters op de markt:
- Rossmax - SA310 - Professionele saturatiemeter: Meet SpO2 en polsslag, met instelbare drempelwaarden en hoorbare waarschuwingen. Beschikt over 999 geheugenplaatsen en programmeerbare intervallen.
- Rossmax - SA300 - Professionele saturatiemeter: Integreert slagadercontrole technologie (ACT) voor snelle meting van SpO2, hartslag en slagaderconditie. Bluetooth-verbinding voor real-time gegevens.
- Nonin PalmSat 2500A Pulsoximeters: Compacte, draagbare handheld-saturatiemeter voor nauwkeurige meting van SpO2 (0-100%) en hartslagfrequentie.
*SpO2 staat voor "perifere zuurstofsaturatie" en meet het percentage zuurstofverzadiging in het bloed, oftewel hoeveel hemoglobine zuurstof meeneemt.
Wat is een goede saturatiewaarde?
Een goede saturatiewaarde (SpO2) ligt meestal tussen 95% en 100%. Een waarde onder de 90% kan duiden op een zuurstoftekort en ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken. Factoren zoals leeftijd, medische aandoeningen en hoogte kunnen de waarden beïnvloeden. Raadpleeg bij twijfel altijd een gezondheidsprofessional.
Hoe merk je dat je saturatie te laag is?
Symptomen van een te lage saturatie (hypoxemie) kunnen zijn:
- Kortademigheid
- Blauwachtige verkleuring van de huid (cyanose)
Deze symptomen kunnen variëren afhankelijk van de oorzaak en ernst. Bij vermoeden van een te lage saturatie of bij het ervaren van deze symptomen is het raadzaam direct medische hulp in te roepen.
Saturatie meten met een saturatiemeter: zó werkt het
Het meten van de saturatie is een eenvoudige en belangrijke manier om de gezondheid te volgen. Regelmatige controle kan helpen om mogelijke problemen vroegtijdig op te sporen. Bij twijfel of aanhoudende zorgen is medisch advies essentieel.